Zaterdag 31/10/2020

Schuldig tot het tegendeel bewezen is

Binnen de kortste keren kende de hele wereld naam, toenaam, leeftijd en woonplaats van Fayçal Cheffou. Met dank aan CNN, alle andere media en Theo Francken. In tijden van terreur sneuvelt ook de privacy. 'Reputatieschade is voor altijd.'

Eén krant in een door hem verstaanbare taal kon Jos Van der Velpen op zijn vakantieadres in Marrakech krijgen. Maar wat hij in Le Monde las, heeft de voorzitter van de Liga voor Mensenrechten met verstomming geslagen. "Hele lappen tekst, rechtstreeks gekopieerd uit de pv's die zijn opgemaakt in het lopende terreuronderzoek. Ongezien." Op een gerechtelijk onderzoek, zegt Van der Velpen, die ook advocaat is, "zit er normaal gezien een stevig slot, afgesloten met twee sleutels: het geheim van het onderzoek en de privacy van de betrokkenen. Dat slot is gekraakt. Geheimhouding is een glibberig begrip geworden, rechercheurs zijn loslippig. Maar de reputatieschade voor deze man is voor altijd."

Een handvol journalisten stond letterlijk op de stoep bij Fayçal Cheffou. De man kregen ze niet meer te zien, wel zijn advocaat. Uit telefoonanalyses bleek dat Cheffou, in tegenstelling tot wat de onderzoekers insinueerden, niet in verband kon worden gebracht met de aanslag op de metro van Maalbeek. Maar toen had Theo Francken al een afbeelding van de man getweet aan zijn 15.000 volgers. 'Jihadgriezel', zo zei de staatssecretaris voor Asiel en Migratie. Zijn tweet werd opgepikt door onder andere The New York Times.

'Deontologisch in orde'

Officieel hield het federaal parket zich netjes aan de melding van de arrestatie van 'Fayçal C'. Officieus werd aan verschillende media bevestigd dat de speurders ervan uitgingen dat ze 'de man met het hoedje' te pakken hadden, de voortvluchtige man die in het gezelschap is gezien van de twee daders in Zaventem.

Daarom vindt Pol Deltour van de beroepsvereniging voor Vlaamse journalisten dat niet de media uit de bocht zijn gegaan. "Het is justitie die deze man heel sterk in het vizier had. Daar zijn de media - in binnen- en buitenland - collectief in meegegaan." Met voldoende omzichtigheid, vindt Deltour. "Het ging steeds om de 'mogelijke' dader." Deontologisch hebben de media volgens Deltour niet gefaald. De richtlijnen over gerechtelijke berichtgeving schrijven een heel 'scala' aan mogelijke benoemingen voor, van het vermijden van persoonlijke kenmerken tot het voluit noemen wanneer de zaak maatschappelijk relevant is. "Je kunt toch moeilijk anders dan zeggen dat deze zaak maatschappelijk zeer relevant is. En justitie heeft het verband zelf gelegd. Dan kun je niet anders dan zo'n persoon volledig portretteren."

Niet zo, vindt mediaprofessor Leo Neels (UAntwerpen). Ook hij kijkt met stijgende verbazing naar de terreurverslaggeving, van de live uitgezonden arrestatie van Salah Abdeslam in Molenbeek tot de publicatie van persoonlijke gegevens van gearresteerden die nog niet in verdenking zijn gesteld. Opgejaagd door concurrentie, kijkcijferzucht en hang naar sensatie proberen media volgens Neels elkaar te pakken in snelheid, te overtreffen in de emotie. "Het moet juist degelijker, kwalitatiever, rationeler." Op een moment dat politie en justitie onder grote druk staan om doelgerichtheid en dadendrang uit te stralen, past het journalisten om dat discours kritisch te benaderen, vindt Neels. "De waakhond van de democratie hoort niet hijgerig te zijn. Journalistiek heeft een aantal juridische privileges gekregen om hen te behoeden van censuur en inmenging van bovenaf. Die vrijheid mag niet misbruikt worden om over de schouder van de politie mee te kijken." Net zoals afstand past bij het noemen van namen. "Het kan best zijn dat het oncomfortabel is voor media om de identiteit van iemand die is aangehouden niet te kennen. Maar hebben zij er al bij stilgestaan dat dit een mogelijk voordeel is dat de speurders hebben op deze professionele netwerken, die banden hebben met banditisme bovendien? Die vraag wordt zelfs niet meer gesteld."

En Fayçal C., zo zegt Neels, zal voor altijd gelinkt worden aan terreur. "Als de man van zijn fiets valt, als hij een job vindt... 'Zijn naam werd genoemd in het onderzoek naar de aanslagen', zo zal hij voor eeuwig en altijd in de pers behandeld worden." Het is tijd om in de spiegel te kijken, en een prioriteitenlijstje te schrijven, meent Neels. "Journalistiek functioneert vanuit de promesse dat wat de consument wordt gepresenteerd, ook gecontroleerd is. Ook als er druk is van buitenlandse en sociale media, door vervolgende autoriteiten en oplaaiende emoties. Dat is juist zo moeilijk aan goede journalistiek."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234