Zondag 22/09/2019

Schuldenberg VS zorgt voor financiële aardverschuiving

BRUSSEL

De wereld lijkt nauwelijks wakker te liggen van de vraagtekens die Standard & Poor’s gisteren bij de kredietwaardigheid van de Amerikaanse economie heeft geplaatst. Nochtans kan die gerede twijfel in alle geledingen van de wereldeconomie voor aardverschuivingen zorgen.

“VS-staatspapier blijft een aantrekkelijk beleggingsproduct, want de VS pakken hun begrotingsproblemen volop aan”, zei de Japanse minister van Financiën Yoshihiko Noda. En de financiële markten geloofden hem: er was gisteren amper een rimpeltje te bespeuren op de bijwijlen zo woelige beurzenzee.

Dat betekent niet dat het effect van demarche van S&P weggeëbd is. Het ratingagentschap heeft de wereldeconomie van haar maagdelijkheid beroofd. Omdat ze twijfel zaait over de stabiliteit van de veiligste beleggingshaven die de wereld rijk was. Omdat ze bevestigt wat economen wereldwijd al jaren zeggen: dat de VS- staatsschuld onhoudbaar is, en de dollar fors overgewaardeerd. En ook omdat de fundamentals van de Amerikaanse economie de kiem in zich dragen van problemen die enorme repercussies kunnen hebben op de wereldeconomie.

1

Smet op het blazoen van de VS

Voor velen was de boodschap van Standard & Poor’s niets nieuws. De Amerikaanse externe schuld is intussen opgelopen tot meer dan één keer het volledige Amerikaanse bruto binnenlands product (bbp). President Obama heeft een saneringsplan voor de overheidsfinanciën op de tafel heeft gegooid, maar dat raakt maar niet goedgekeurd. Bovendien blijft er ook twijfel bestaan over de financiën van verschillende Amerikaanse deelstaten - Californië voorop.

En dan is de staatsschuld vanuit macro-economisch oogpunt nog niet het grootste probleem van de VS. Nog erger is de privéschuldenberg die de Amerikanen de jongste twintig jaar opbouwden, door in de ‘hefboomjaren’ van goedkoop krediet massaal te lenen om huizen te kopen, reisjes te boeken of gewoon te consumeren met andermans geld. Dat dat voor problemen zou zorgen, wisten we al langer. Maar dat partijen met de envergure van Standard & Poor’s ze benoemen, zelfs al doen die dat om hun eigen geschade reputatie op te poetsen, blijft een mijlpaal.

2

Kwakkelende dollar

Dat de problemen in Azië geminimaliseerd worden, is ook niet nieuw. Japan heeft voor zo’n 1.200 miljard dollar aan VS-staatspapier gekocht, China meer dan 3.000 miljard. Beide hebben er dus belang bij de paniek te sussen. De vraag is of dat lukt. Want, om de woorden van historicus Niall Ferguson te gebruiken: “Amerikaanse staatsobligaties zijn vandaag net zo’n veilige haven als Pearl Harbour in 1941.”

Dat is ook de internationale gemeenschap niet ontgaan. De Aziatische industrielanden zijn volop op zoek naar alternatieve beleggingen voor hun exportoverschotten. Ook het IMF zoekt naar monetaire systemen die de onevenwichten in de wereldeconomie bijsturen. Hun acties moeten onvermijdelijk leiden tot een verslapping van de (volgens vele economen fors overgewaardeerde) Amerikaanse dollar. “Dat kan investeerders op termijn wegleiden van de Amerikaanse overheid en economie”, vreest Geert Noels (Econopolis). “Al zal dat bij gebrek aan andere, even liquide investeringsmogelijkheden allicht niet van vandaag of morgen gebeuren.”

3

Extra kosten voor de Europese Unie

Maar alleen al de dreiging van een financiële drooglegging zal de Amerikaanse economie ingrijpend veranderen, of de Amerikanen dat nu willen of niet. “Het is onhoudbaar om een land tezelfdertijd de grootste schuldenaar én de grootste supermacht van de wereld te laten zijn”, zei zelfs Obama’s financiële adviseur Larry Summers onlangs. Excessieve schuldenbergen hebben in het verleden wel vaker grootmachten onder de knoet gekregen. Met de VS zal het allicht niet zo’n vaart lopen, omdat de globalisering de economieën van de wereld te fors met elkaar heeft verstrengeld. Maar dat de greep van Amerika op de wereld zal veranderen, staat buiten kijf.

Maar niet alleen de VS zal daar de gevolgen van dragen. De EU dreigt met de besparingsdrift in de VS bijvoorbeeld zelf op te moeten draaien voor het prijskaartje aan de conflicten die in zijn achtertuin worden uitgevochten. En Europese bedrijven die van de export leven, dreigen dan weer de prijs te betalen van een afkalvende dollar, met alle gevolgen van dien voor de Europese economische groei.

4

China moet afkicken van export

China zal door de problemen van de VS allicht zijn eigen economie meer op interne consumptie moeten instellen, en op minder explosieve groei. Want volgens veel economen staat China evenzeer met de rug tegen de muur als Europa of de VS. Aanhoudende investeringen hebben onmiskenbaar een vastgoedbubbel gecreëerd. Bovendien hebben de Chinezen met hun zware investeringen in VS-schuldpapier niet alleen hun munt, de yuan, kunstmatig goedkoop gehouden, ze hebben de facto ook de omzet van hun eigen exportfabrieken gefinancierd.

Als de status van Amerikaanse obligaties onder druk komt te staan, valt die investeringsmogelijkheid weg en moeten de fabrieken van China hun omzet per definitie meer op de eigen afzetmarkten zoeken. “Eigenlijk dobberen de VS, China en de eurozone samen op een wilde oceaan”, bedenkt hoofdeconoom Geert Janssens van de werkgeversdenktank VKW Metena. “En ze kunnen pas aan wal geraken als de landen met overschotten de zwakkeren een reddingsvest willen aanreiken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234