Donderdag 08/12/2022

Schuld en boete in Leuven

LEUVEN

Een gevangene die op strikt regime is gesteld, maar toch een joint kan opsteken in zijn cel, en er een aflevering later mee dreigt ‘de eerste de beste cipier van het derde naar beneden te stampen’. ‘Leuven Hulp’ ‘verstopt’ inderdaad niks.

Op persconferenties klinkt het wel vaker dat er een “uitzonderlijk televisieprogramma” voorgesteld zal worden. Maar na het zien van de eerste aflevering van Leuven Hulp konden we het alleen maar volmondig eens zijn met de programmaverantwoordelijke van Woestijnvis Olivier Goris. Al ging het allemaal niet van een leien dakje. “Wij zijn al verschillende jaren bezig met Leuven Hulp”, vertelt Goris. “En het is absoluut niet evident dat het programma er nu ook is.” Dat is mede te danken aan monteur Yoohan Leyssens. Hij filmde ooit een workshop die singer-songwriter Anton Walgrave gaf aan een aantal gevangenen van de Leuvense Hulpgevangenis. Hij toonde het filmpje aan zijn Woestijnviskompanen en het idee voor Leuven Hulp begon te kiemen. “Je zag meteen wat de mogelijkheden waren”, zegt Goris. “Alleen hadden we meer nodig om er een volwaardige tv-reeks van te maken. Waarop onze eindredacteur Michel Vanhove gevangenisdirecteur Paul Dauwe is beginnen te stalken (lacht).” Maar het was pas na drie, vier jaar dat alle stukjes van de puzzel in elkaar vielen en er groen licht kwam. In de winter van 2009 zou er een theaterproject georganiseerd worden in de gevangenis en de gevangenen die eraan deelnamen, mochten gevolgd worden. Met een ploegje van drie mannen en één vrouw trok Woestijnvis voor drie maand de gevangenis in. “Doordat we met zo’n klein, flexibel ploegje werkten, zijn we erin geslaagd helemaal door te dringen in het gevangenisleven en in de leefwereld van onze getuigen”, aldus Goris. Elke aflevering werd opgehangen aan een van de zeven gevangenen die zich inschreven voor het theaterproject. Nico, Bogdan, Dilges, Christos, Peter, Antonio en Ali: elk vertellen ze hun eigen persoonlijke verhaal. De rode draad? Het eeuwige voornemen nooit meer terug te keren naar de gevangenis. Eens buiten, wordt alles anders. Al is dat relatief. “On sait mais on fait”, rapt Dilges in zijn cel. “Je zegt ‘meegemaakt’, maar je moet dat eigenlijk zien als ‘uitgestoken’”, zegt Nico tegen één van de theatermakers. Sommigen blijven dingen uitsteken, anderen beginnen er mee te maken. Bogdan bijvoorbeeld. Een jonge Bulgaar met zo’n lief gezicht dat je je niet kan voorstellen hoe hij ooit in ‘Leuven Hulp’, de bijnaam voor de hulpgevangenis, is terechtgekomen. Je leeft met hem mee. Dat is het mooie, maar ook het dubbele aan het programma. Goris geeft dat toe. “Als kijker schommel je tussen empathie en begrip en afkeer voor hun daden. Sommige van de mensen die we volgen, hebben slachtoffers gemaakt en die zullen dit programma ook zien.” Toch contacteerde Woestijnvis de slachtoffers niet. “We dromen van een reeks over slachtofferhulp of -bemiddeling, maar voor Leuven Hulp wilden we ons concentreren op het gevangenisleven.” Het programma raakt ook heikele thema’s aan. Drugs achter de tralies bijvoorbeeld. Het cliché wil dat er nergens makkelijker aan te geraken is dan in de gevangenis en dat lijkt de serie niet te ontkrachten. Zo filmt Christos zichzelf in zijn cel terwijl hij een joint rolt en opsteekt. “Natuurlijk is er drugs in onze instelling”, zegt gevangenisdirecteur Paul Dauwe. “Dat mag ook getoond worden. Zulke zogenaamde compromitterende beelden tonen alleen maar dat een gevangenis geen goed geoliede machine is waar alles gesmeerd verloopt. Kijk, er wordt nergens zoveel onzin over verteld als over onze gevangenissen. Het zou mooi zijn als Leuven Hulp de aanleiding kan zijn voor een sereen en genuanceerd maatschappelijk debat.” Of Leuven Hulp dan een noodkreet is om wantoestanden als overbevolking, ontsnappingen en drugs aan te kaarten? Dauwe ontkent. “Dit is geen noodkreet, dit is een poging om te tonen dat gevangenen ook mensen zijn. ”Dauwe gaf de Woestijnvisploeg carte blanche. De enige voorwaarde was dat enkel diegenen die aan het theaterproject deelnamen, gevolgd zouden worden, en dat zij ten alle tijde uit het project konden stappen. “Uiteraard hebben wij en de directie uitgebreide gesprekken gevoerd met onze getuigen”, vertelt reporter Lise Tieleman. “‘Denk aan je slachtoffers’, werd hen op het hart gedrukt. Iedereen had zijn redenen om mee te doen en ik ben er zeker van dat iedereen er goed over heeft nagedacht. Er waren gevangenen die we gefilmd hebben, die beslist hebben uit het project te stappen.”“Het zit er bij ons ingebakken dat als iemand zich niet lekker zou kunnen voelen bij het eindresultaat, we het niet doen”, zegt Goris. “ Dienstbaarheid tegenover het onderwerp komt bij ons op de eerste plaats.” Blijft de vraag of iemand als Christos, die blijk geeft van een nogal verwarde mentale toestand - en dat is een understatement - kan inschatten wat de gevolgen kunnen zijn van een deelname aan een programma als Leuven Hulp. “Onderschat onze mannen niet”, zegt Dauwe. “Zij kunnen beslissingen over hun eigen leven nemen.” Evident was de klus voor de reporters niet. “Het ging stap voor stap”, zegt reporter Luc Haekens. “De mannen die we volgden, hadden in het begin een masker op. Pas wanneer dat afviel, werd het interessant.” Haekens en zijn collega’s beklemtonen dat zij op geen enkele manier gestuurd werden door de gevangenisdirectie. “Wat hebben wij te verstoppen?” zegt Dauwe. “Onze maatschappij sluit mensen op, dan mag de gevolgen daarvan ook getoon worden.”Leuven Hulp: elke maandag om 21.15 op Eén.

De hoofdrolspeler: de Hulpgevangenis in Leuven

De Hulpgevangenis van Leuven, “Leuven Hulp” in de volksmond, is in de eerste plaats een arresthuis voor mannen. Er verblijven voornamelijk mensen in voorhechtenis. Hun aantal stijgt voortdurend. Momenteel gaat het om ongeveer negentig mensen. Daarnaast verblijft een veertigtal psychiatrische patiënten in Leuven Hulp, die ernstige of kleine misdrijven hebben gepleegd. De doorstroming naar ‘normale’ instellingen verloopt erg moeizaam. Ten slotte vind je in Leuven Hulp ook een zestigtal veroordeelde gedetineerden. Door het plaatstekort in andere gevangenissen moeten zij in Leuven opgesloten worden. Geregeld zitten er meer dan dertig nationaliteiten bij elkaar. De Hulpgevangenis probeert een humaan beleid te voeren, waarbij hoog ingezet wordt op contacten met de buitenwereld. Het theaterproject - de rode draad in de serie - is een voorbeeld. (ST) De makers

Luc Haekens (°1968) verdiende zijn sporen bij magazines als Panorama, NV De Wereld, Document en Kwesties. Hij werkte ook mee aan de Woestijnvisprogramma’s 0032 en Een simpel plan.

Yoohan Leyssens (°1969) werkte mee aan reeksen als De parelvissers en Van vlees en bloed. Hijmaakte de documentaire Unbreakable over de rockgroep van drie gedetineerden uit Leuven Hulp.

Yoeri Weyn (°1976) werkte mee aan Woestijnvisprogramma’s als De mol,Het geslacht De Pauw en Willy’s en Marjetten. Verder maakte hij documentaires voor het bejubelde Belga Sport.

Lise Tieleman (°1978) werkte mee aan programma’s als De wereld is klein, Het leven zoals het is: kinderziekenhuis en HLZHI: de zoo. Voor Woestijnvis werkte ze als reporter o.a. mee aan Man bijt hond,0032 en Een simpel plan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234