Woensdag 16/10/2019

Filosofie

Schuilt er wijsheid in dood­doeners? Volgens Jean Paul Van Bendegem en Ignaas Devisch wel

Jean Paul Van Bendegem. Beeld Jef Boes

Schuilt er in dood­doeners wijsheid? In sommige zeker en vast, zeggen filosofen Ignaas Devisch en Jean Paul Van Bendegem in een nieuw boek. Al zijn er ook die om bedenkelijkere redenen worden ingezet. ‘Ik ben geen racist, maar…’

‘Als we maar gezond zijn’, want, ‘alles gaat voorbij’. Zulke zinnen zeggen we al eens als het gesprek stokt. Met een dooddoener vullen we de stilte op en kopen we tijd om na te denken. Daarna kan het gesprek (meestal) doorgaan. Maar weten we ook wat we zeggen als we dooddoeners gebruiken?

“Het zijn uitspraken die we vaak eerder achteloos in de mond nemen, maar er zit een diepere wijsheid in”, zegt Ignaas Devisch, professor filosofie aan de UGent. “Als we zeggen ‘het is wat het is’, bedoelen we dat je iets moet aanvaarden. Het draait rond de vraag: is het leven je lot of kun je het veranderen? Met die ene uitspraak – ‘het is wat het is’ – kun je de halve geschiedenis van de filosofie uitleggen.”

Ignaas Devisch. Beeld Joost De Bock

Kenmerkend voor dooddoeners is vaak ook dat je ze niet mag betwisten. Als iemand zegt ‘ik ben geen racist maar’, mag die persoon daarna vertellen wat hij wil. Maar je mag hem geen racist meer noemen, want hij zegt net dat hij dat niét is. Hetzelfde geldt voor ‘ik weet daar niks van, maar ik ga je mijn gedacht zeggen’. Zo zet je jezelf alvast uit de wind, want je hebt toch al toegegeven dat je er niets van weet. Devisch: “Dooddoeners worden vaak gebruikt om het gesprek af te ronden of om iemand de mond te snoeren. Ze kunnen ook onmacht uitdrukken: als je niet meer weet wat te zeggen. Of je zoekt bevestiging: je zegt iets dat zo herkenbaar is dat je gesprekspartner niet anders kan dan beves­tigen.”

Hun analyses van dooddoeners staan in Doordenken over dooddoeners en zijn te horen in de bijhorende podcast, niet zelden met humor. Zo zegt Van Bendegem over ‘we zijn al halverwege’ dat je dat toch ook niet midden in een vrijpartij zegt: je geliefde zal zo’n boodschap niet op applaus onthalen.

Het duo wil alleszins niets aanklagen. “Tenzij dooddoeners gebruikt worden om iemand mee plat te slaan in een discussie”, zegt Devisch. “Bij ‘alles is relatief’, denk ik: dus ook die persoon zijn uitspraak, waarom zou ik dan nog luisteren? Ook als dooddoeners gebruikt worden om niet in te gaan op de inhoud, kan ik me ergeren. Maar we wilden vooral aantonen hoeveel wijsheid er zit in dooddoeners.” (lVB)

Doordenken over dooddoeners is uit bij Polis en kost 20 euro.

Tien dooddoeners

Meer dan je best kan je niet doen.

We zijn allemaal jong geweest.

Wie zal daar ooit het fijne van weten?

‘t Is niet meer wat het geweest is.

Ge gaat het niet meenemen als ge dood zijt.

Geld maakt niet gelukkig maar een beetje helpt wel.

De zon schijnt voor iedereen.

Ik heb het altijd zo geweten.

Zo zijn we niet getrouwd, hé.

‘t Zal wel goed komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234