Dinsdag 25/06/2019

Schrik voor de prik

Er zijn maar weinig onderwerpen waarover zoveel wetenschappelijke consensus bestaat als vaccineren. En toch sluipt de twijfel bij veel ouders binnen. Ook in Vlaanderen. 'Ouders nemen niet meer automatisch aan dat een spuitje goed is voor hun kind.' Cathy Galle

Allereerst: het gaat goed met de vaccinaties van kinderen in Vlaanderen. De vaccinatiegraad is nog altijd erg hoog en blijft ook stabiel, zowel bij baby's, peuters als adolescenten. We hoeven ons dus geen zorgen te maken over terugkerende ziektes. Voorlopig toch.

Want er zijn wel degelijk duidelijke signalen die ons tot voorzichtigheid moeten aansporen, zo blijkt uit de resultaten van een vierjaarlijks onderzoek naar vaccinaties bij kinderen en jongeren. De twijfel bij ouders sluipt binnen. Dertig tot veertig procent van de ouders geeft aan bezorgd te zijn over ernstige bijwerkingen van vaccins. Een niet onbelangrijk deel van de bevraagden (20 tot 25 procent) is ook van mening dat zijn kind niet moet worden ingeënt tegen ziektes die niet meer voorkomen.

Dat zijn signalen die we niet mogen negeren, vinden de onderzoekers. Want als het vertrouwen in vaccinaties daalt, kan dat heel ernstige gevolgen hebben. "We zijn nog niet zo ver. Maar de ervaring uit het buitenland leert ons dat ouders die zich zorgen maken ook echt kunnen beginnen te twijfelen aan het nut van vaccins en vervolgens ook beslissen om hun kinderen niet meer te laten inenten", legt professor Corinne Vandermeulen van het UZ Leuven, een van de uitvoerders van de studie, uit.

Mazelen in Frankrijk

En daar willen we niet naartoe, stelt haar collega-professor Pierre Vandamme van de UAntwerpen. "Als de vaccinatiegraad voor een bepaalde ziekte daalt, betekent dat wel degelijk dat die nu verdwenen ziekte kan terugkomen. Dat is enkele jaren geleden in Frankrijk gebeurd met de mazelen. Door allerlei geruchten over vermeende bijwerkingen van het mazelenvaccin, waardoor de dekkingsgraad daalde onder de kritieke drempel van 95 procent. Als dat gebeurt, zit je binnen het jaar met een epidemie. In Frankrijk kregen 20.000 mensen de ziekte. Er zijn toen ook 20 adolescenten aan mazelen gestorven. Daarom is vaccineren zo belangrijk."

Ouders die twijfels hebben over vaccinatie of beslissen niet te vaccineren, moeten daarom overtuigd worden, meent professor Vandamme. "Ouders kunnen en mogen dat niet individueel beslissen. Daarvoor is de kwestie té belangrijk. Het gaat hier om de kudde-immuniteit die in gevaar komt. Er moeten voldoende mensen beschermd zijn om het systeem te doen werken. Is dat het geval, dan is iedereen veilig. Ook de mensen die naar ons land komen en nog niet beschermd zijn of kankerpatiëntjes bijvoorbeeld die omwille van hun ziekte niet kunnen gevaccineerd worden. Maar daalt de kudde-immuniteit, dan is de hele kudde in gevaar."

In Nederland hebben ze vorig jaar al ontdekt dat de groep ouders die twijfels heeft over vaccinaties groeit. Daar zien ze ook elk jaar de - weliswaar nog altijd kleine - groep die niet vaccineert lichtjes stijgen. En het zijn niet enkel de mensen uit de Nederlandse Bible Belt of nieuwkomers die omwille van religieuze principes van geen vaccins moeten weten, beek uit een onderzoek van Jorien Veldwijk van de Universiteit van Utrecht. Er is een nieuwe groep twijfelaars ontstaan: mensen die zeer bewust leven en zich verdiepen in gezondheid. Ze hebben wél een hogere opleiding genoten, maar geen medische. En halen hun kennis vervolgens van het internet, veelal van gesloten Facebook-groepen en andere sociale netwerken.

Ook bij ons stijgen de bezorgdheden over en de negatieve houding op vaccinatie met de scholingsgraad, staat in het recente Vlaamse rapport te lezen. Dat merken ze ook bij Kind&Gezin, dat de meeste jonge kinderen in ons land vaccineert. "We krijgen inderdaad heel veel vragen. Veel meer dan enkele jaren terug", zegt woordvoerder Leen Dubois. "Ouders aanvaarden niet meer automatisch dat zo'n spuitje wordt gezet. Ze willen weten wat er in hun kind gespoten wordt en waarom precies."

Emotionele verhalen

Mensen zijn mondiger geworden en nemen ook minder snel iets aan van officiële instanties of dokters. Speelt ook een rol: de huidige generatie ouders heeft de schadelijke en soms fatale gevolgen van kinderziekten als bof, mazelen en polio niet zelf of niet van nabij meegemaakt. Dus voelen ze de noodzaak minder, meent professor Vandermeulen. "Vaccins zijn dus eigenlijk slachtoffer van het eigen succes. Door de hoge vaccinatiegraad weten mensen niet meer wat de ziektes waartegen we vaccineren teweegbrengen. Daar zouden we veel duidelijker moeten over communiceren. Want je mag niet onderschatten wat er allemaal aan verhalen circuleert op het internet. Dat zijn dikwijls persoonlijke en erg emotionele verhalen, waarvan niemand kan verifiëren of ze waar zijn of niet. Maar het zijn heel sterke beelden, die bij ouders heel erg blijven hangen. Het gaat hier tenslotte over hun kinderen, wat de discussie per definitie heel emotioneel maakt."

De redenen voor de bezorgdheid of twijfel klinken ouders ook vaak heel logisch in de oren. De meeste kinderziekten zijn in Europa uitgeroeid of onder controle, dus waarom zou ik mijn kind moeten 'opofferen'? Kan zo'n kwetsbare baby de bacteriën in de injectie wel aan? Het internet staat vol met waarschuwingen tegen wat de antivaccinatielobby 'dat gif' noemt. Het zou kanker veroorzaken, sterfgevallen op zijn geweten hebben en andere ontwikkelingsstoornissen teweegbrengen. Nog zo'n veelgehoord argument: de vaccinatieprogramma's zijn er gekomen onder druk van de farmasector die vooral aan big money denkt. "Zo circuleren ook op dit domein veel alternative facts of onwaarheden op sociale media", zegt Van Damme.

Autisme

Een van de meest hardnekkige geruchten over vaccins is dat het vaccin tegen mazelen, bof en rubella tot autisme (MBR) kan leiden. Iets wat de Amerikaanse president Donald Trump overigens ook zegt te geloven. Het gerucht werd in 1998 de wereld ingestuurd door de Britse onderzoeker Andrew Wakefield. In het medisch tijdschrift The Lancet publiceerde hij een studie bij twaalf jongens, van wie enkelen volgens hun ouders gedragsproblemen kregen na de MBR-vaccinatie. Niet veel later werd de studie teruggetrokken wegens fraude. Wakefield verloor zijn artsentitel en grootschalige onderzoeken, onder andere van de Wereldgezondheidsorganisatie, toonden aan dat er geen enkel verband is tussen het vaccin en autisme. Toch ging het gerucht verder rond op sociale media.

"Dat er een link zou zijn tussen het mazelenvaccin en autisme is heel erg moeilijk te ontkrachten", weet ook professor Vandermeulen. "Veel heeft te maken met het feit dat autisme bij kinderen vaak wordt vastgesteld op dezelfde leeftijd als het eerste vaccin voor mazelen. Dan heb je als zorgverlener goede, wetenschappelijke argumenten nodig om ouders te overtuigen dat er geen link is. Daarom pleiten we in ons rapport voor meer wetenschappelijk onderzoek. Alle huidige vaccins die worden aanbevolen, zijn effectief veilig en ze veroorzaken meestal heel beperkte nevenwerkingen die gewoonlijk een tot drie dagen kunnen duren en daarna spontaan voorbij gaan. Maar als ouders met bezorgdheden zitten, dan moeten we die verder onderzoeken en hen vervolgens een duidelijk antwoord geven."

Informatie

Meer en duidelijke communicatie, dat is wat we nodig hebben, meent ook professor Van Damme. "Er heerst op dit moment in heel wat landen een algemene malaise. Mensen op de straat zijn hun houvast kwijt en beginnen alles in vraag te stellen. Daarom is proactief reageren erg belangrijk. We moeten de mensen uitleggen dat de overheid voortdurend alle rapporten opvolgt en beslissingen neemt, ook op basis van veiligheidsprofiel. Als je die vaccins aan alle kinderen toedient, dan moeten die veilig zijn. Er moet ook meer tijd uitgetrokken worden om te praten met ouders."

Dat is wat ze in Nederland willen doen. Het Rijksinstituut voor Gezondheid en Milieu (RIVM) trok eind vorig jaar 2 miljoen euro extra uit voor een bijscholingsprogramma voor jeugdartsen. Bedoeling is dat die langere gesprekken kunnen aangaan met ouders, zodat die veel meer informatie kunnen krijgen over vaccins.

Bij ons liet Vlaams minister voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Jo Vandeurzen (CD&V) gisteren weten dat er eind april een nieuwe website over vaccinaties wordt gelanceerd. "Op die website zal de burger alle informatie over vaccineerbare infectieziekten en de beschikbare vaccins terugvinden", zegt zijn woordvoerder Nico Krols. "Er zal ook geïnformeerd worden over mogelijke nevenwerkingen en er wordt ingespeeld op mogelijk foutieve informatie die verspreid wordt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden