Woensdag 30/09/2020

Schrijvers protesteren tegen deportatie van boekhandelaar

Van Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk tot David Grossman, allemaal springen ze in de bres voor een kleine Palestijnse boekhandel in Oost-Jeruzalem. Dat de Palestijn Munther Fahmi zonder aanwijsbare reden van de Israëli’s het land uit moet, wekt wereldwijd schrijversprotest. ‘Laat die man toch gewoon zijn leven leiden’, zegt David Grossman.

Tot zijn klanten behoren Tony Blair, Kofi Annan, Jimmy Carter, Uma Thurman en talloze diplomaten. De boekhandel van de Palestijn Munther Fahmi in het gerenommeerde American Colony Hotel in Oost-Jeruzalem is dan ook geen doordeweeks handeltje. Het is een instituut, dat tot ver buiten de grenzen van Israël bezoekers lokt. Met zijn fraaie assortiment Engelstalige, Arabische, Israëlische en Palestijnse boeken geldt Fahmi als een van de pijlers van het intellectuele leven. De vestiging in het 120-jaar oude hotel (zie kader) voegt daar nog meer grandeur aan toe. Fahmi’s volgestouwde boekenparadijs is bovendien een oord van dialoog en tolerantie, waar internationale schrijvers lezingen houden en debatten voeren. Al wordt er wel eens gemord over de hoge prijzen die Fahmi aanrekent.

Toch ziet het er nu naar uit dat de dagen van de 57-jarige Fahmi in Israël zijn geteld. De Palestijn kreeg onlangs van Israëlische officials te horen dat hem een deportatie uit het land staat te wachten. Het zou vooral minister Eli Yishai van Binnenlandse Zaken zijn, voorzitter van de ultra-orthodoxe Shaspartij, die het op Fahmi heeft gemunt. Nochtans is Fahmi helemaal geen actievoerder of militant voor de Palestijnse zaak, maar ‘een bruggenbouwer’ tussen culturen.

Toeristenvisum

De in 1954 in Jeruzalem geboren Fahmi vertrok op zijn 21ste naar de Verenigde Staten en trouwde er. Maar toen hij in 1995 terugkeerde naar Israël, kreeg hij te horen dat zijn ‘vaste-ingezetene’ identiteitskaart voor Arabieren niet langer geldig was. Hij moest zich verder behelpen met een toeristenvisum en zijn Amerikaanse paspoort. Daarmee verbleef hij de voorbije 16 jaar in Israël. Maar nu wil de overheid dat Amerikaans toeristenvisum niet langer verlengen.

Twee maanden geleden raakten alle juridische mogelijkheden uitgeput, zegt Fahmi. Bovendien weigert het Israëlische hooggerechtshof ook in beroep mordicus de beslissing terug te draaien. Fahmi’s laatste hoop rust nu bij een overheidscommissie die hem op basis van humanitaire redenen zou kunnen tolereren. Maar Fahmi koestert weinig hoop: “Mijn advocaat zegt me dat aanvragen van Palestijnen zelden aanvaard worden. Als dat comité mijn beroep verwerpt, zal ik op heel snel op het vliegtuig zitten.”

Fahmi’s penibele situatie is lang geen geïsoleerd geval in Israël, zo weet hij zelf maar al te goed: “Maar door mijn werk hier en mijn positie trek ik natuurlijk de aandacht.” Volgens Dalia Kerstein van Hamoked, een Israëlische mensenrechtenbeweging, zijn duizenden Palestijnen de voorbije decennia het slachtoffer geworden van de Israëlische politiek om hem het recht te ontnemen om in het in 1967 geannexeerde Oost-Jeruzalem te blijven leven.

Maar Fahmi heeft één grote troef. Zijn zaak wekt intussen wel internationaal schrijversprotest op. Vrijwel meteen kreeg de belaagde boekhandelaar steun vanuit auteurshoek, ook al vanwege de grote symbolische waarde van zijn winkel. Schrijvers Amos Oz en David Grossman stelden een vlammende petitie op, en vanuit Engeland en Ierland kwam er meteen steun voor de boekhandelaar van Jeruzalem, van Ian McEwan, Roddy Doyle tot John Banville. David Grossman reageerde fel: “Ik denk dat het een schandaal is dat de Israëlische overheid een in Jeruzalem geboren man wil deporteren, die hier familie heeft en zo’n bloeiende zaak heeft. Hij wil toch maar gewoon zijn leven verderzetten? Dit is gewoon een poging om het leven van Palestijnen te vergallen.”

Gisteren hadden de initiatiefnemers al 2.500 ondertekenaars verzameld uit de literaire, academische en politieke wereld, met nu ook Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk en Alain de Botton, en de handtekening van twee voormalige Israëlische ministers Shlomo Ben-Ami en Efraim Sneh. De petitie is overgemaakt aan de Israëlische minister van Binnenlandse Zaken.

Simon Sebag Montefiore, de auteur van Jerusalem: The Biography, prijst in The Guardian Fahmi vanwege zijn tolerante, minzame houding: “Voor mij is een boekhandel een heilige plaats, een tempel die boven de politiek staat. Sommige boekhandels hebben een verborgen agenda. Fahmi heeft die niet. Hij is precies de juiste persoon op de juiste plaats. Dit land heeft hem nodig om dit soort winkel te blijven drijven.”

Fahmi zelf blijft bedaard, maar geeft toe dat de wanhoop soms toeslaat: “Ik maak geen plannen meer, maar ik kan ook niet geloven dat ik wegmoet. Mijn moeder is erg ziek en van mij afhankelijk. Ik ben 56 jaar, ik kan niet zomaar mijn leven opnieuw beginnen. Ik hoop dus maar dat de overheid mijn zaak gunstig zal beoordelen.” Op de vraag of zijn boekhandel echt dicht zou gaan, in geval hij het land uit moet, antwoordt Fahmi beslist: “Ik ga hier liever niet over praten. Het gaat gewoonweg niet gebeuren. Want dit is het mooiste dat ik in mijn leven ooit heb gedaan.”

Fahmi’s boekenkoninkrijk in het American Colony Hotel

Dat de boekhandel van Munther Fahmi zo goed ligt bij de intellectuelen van de wereld, heeft natuurlijk alles te maken met de inbedding in het American Colony Hotel. Het opulente hotel belooft de bezoekers een ‘east meets west-experience’ in een romantisch kader, ver van elk strijdgewoel in Israël. Twee jaar na elkaar is het uitverkoren tot het beste hotel in het Midden Oosten door Condé Nast Traveller-magazine. Het is er omschreven als “een privaat koninkrijk”. Tot de beroemde gasten in de honderdtwintigjarige geschiedenis behoren onder meer Sir Winston Churchill, Lawrence of Arabia, Lauren Bacall, Marc Chagall, Joan Baez, Richard Gere, John Le Carré en Graham Greene. Tal van buitenlandministers resideren er tijdens hun bezoek aan Israël en belanden zo in de boekhandel van Fahmi. Maar toch vindt ook de plaatselijke bevolking haar weg naar de zaak, iets waar Fahmi altijd een punt van heeft gemaakt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234