Maandag 26/10/2020

Schrijver wordt muze

Literatuur en muziek zijn aan elkaar verwant sinds het gesproken woord tot kunstvorm werd verheven, en beïnvloeden elkaar op meer dan één manier. In de toespraak die Bob Dylan onlangs leverde voor de Nobel Foundation, noemt hij drie literaire werken die hem tot in het diepst van zijn ziel hebben geraakt en gevoed: Moby Dick van Herman Melville, Van het westelijk front geen nieuws van Erich Maria Remarque, en de Odyssee van Homeros. Zowel hij als verschillende van zijn collega's worden beïnvloed door dezelfde thema's, zegt Dylan nog in de toespraak. Is het daarom literatuur? Nee, het is muziek: de woorden bestaan bij gratie van de stem. Maar dat de beelden die worden opgeroepen literair kunnen zijn, daar valt niet over te twijfelen.

Patti Smith, Nick Cave, Leonard Cohen: er zijn wel meer songschrijvers wier werk een nauwe verwantschap met literatuur vertoont. Ook Suzanne Vega, niet toevallig opgegroeid met het werk van Dylan en naar eigen zeggen zijn muzikale dochter, verweeft in haar liedjes poëtische en narratieve folkelementen, denk maar aan de verhalen die met weinig woorden worden verteld in Luka en Tom's Diner.

Zelfhulpboeken

"Muziek en het gesproken woord kunnen zeker en vast literair zijn", stelt Vega. "Literatuur inspireert muziek op zo veel manieren. Ik ben een veellezer, en vind het erg leuk om vanuit het standpunt van een literair personage te schrijven. Aan de andere kant is literatuur voor mij niet noodzakelijk om songteksten te schrijven. Uiteindelijk wil je vanuit je eigen doorleefde ervaring vertellen, niet vanuit een academische. Maar songs kunnen je net zo goed in een verbeeldingswereld trekken, en boeken kunnen helpen om een bepaalde toon te vinden.

"Ik ben gefascineerd door de levens van anderen, lees veel biografieën. Voorts houd ik niet zo van hedendaagse literatuur. Ik denk dat ik zelden - tenzij ik moet - iets lees dat van na de existentialisten komt. Het liefst van al lees ik ouder werk. Ik hou erg van Albert Camus, Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir. Ik lees en herlees Charles Dickens, Charlotte Brönte, Ernest Hemingway, John Steinbeck. Ik ben dol op F. Scott Fitzgerald en ik ben een grote fan van Virginia Woolf. En Daarnaast lees ik toneelstukken en zelfhulpboeken." (lacht)

Oude schrijvers duiken wel vaker op in popmuziek. Dat Morrissey bijvoorbeeld fan is van de 19de-eeuwse romantiek is een open deur, maar het blijft het vermelden waard. Teksten als 'By his sweetness and goodness to her through the brief years of his flower-like life' ('Miserable Lie', 1984) en 'Paint a vulgar picture' (1987) komen recht van de pagina's van Oscar Wilde.

Ook Patti Smith heeft een voorliefde voor de romantiek, en citeerde meer dan eens uit het werk van Rimbaud en William Blake. Beide dichters waren ook de favorieten van Jim Morrisson. De bandnaam The Doors werd dan weer ontleend aan Aldous Huxleys The Doors of Perception (1954).

Op de blog From Novels to Notes verzamelt de Amerikaanse journalist Uriel J. García referenties naar literatuur in popmuziek. Een naam die vaak terugkeert is J.D. Salinger. Niet alleen haalde Robert Smith van The Cure de mosterd voor het nummer 'Bananafishbones' (1984) bij het korte verhaal A Perfect Day for Bananafish, het verhaal van een oorlogsveteraan die mentaal gehavend uit de oorlog komt. Het verhaal verscheen oorspronkelijk in 1948 in The New Yorker. Ook P.J. Harvey baseerde zich op hetzelfde verhaal voor het nummer 'A Perfect Day Elise' (1998). Referenties naar Salingers korte verhaal Pretty Mouth and Green My Eyes (1951) duiken op in Harveys 'Angelene' (1998).

'1984'

Maar misschien is George Orwell, en dan specifiek zijn 1984 wel een van de vaakst opduikende boeken in de popmuziek. Muse bracht in 2009 met The Resistance een volledig album uit dat zwaar geïnspireerd was door 1984. Ook David Bowie verwijst in zijn album Diamond Dogs naar 1984, al was het initieel zijn bedoeling om er een Broadway-musical van te maken. Sonia Orwell, weduwe van, stelde evenwel haar veto. Bowie kon het haar maar moeilijk vergeven. "Jeetje, een boek dat op muziek wordt gezet! Om getrouwd te zijn geweest met een socialist met communistische trekjes, was mevrouw Orwell danig snobistisch", liet hij zich in een interview ontvallen. Het hield hem evenwel niet tegen om de nummers die hij had gemaakt voor die musical op plaat uit te brengen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234