Donderdag 28/10/2021

Schrijven is meer dan pootjebaden

Ondanks een onmiskenbaar vermogen tot situatiehumor én flitsen van stilistische kunde slaat er van dit boekje veel landerigheid af

Jonathan van het Reve

De boot en het meisje

Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 119 p., 15 euro.

Jonathan van het Reve debuteert voorzichtig

Van het Reve is de naam. Je bent drieëntwintig en de kleinzoon van Karel plus de achterneef van Gerard. Ben je dan niet een beetje roekeloos als je ook begint te schrijven? Want je weet natuurlijk meteen dat de verzamelde kritiek gevlast is op Reviaans 'geouwehoer', zeker als je een boekje pleegt over de 'moderne leegte'.

Door Dirk Leyman

Nog voor er één letter bekend was van De boot en het meisje, stroomde de Nederlandse pers in dichte drommen toe aan de Amsterdamse deur van Jonathan van het Reve (°1983). De Reviaanse stamboom van de jongeman, die zijn brood verdient als kok, was voldoende reden om de nekken te strekken en de pennen te slijpen. Van het Reve hield de boot met torenhoge verwachtingen behendig af en verklaarde meermaals met zijn novelle "geen enkel ander boek overbodig" te willen maken en "gewoon een leuk verhaaltje" te ambiëren: "Ik hoop alleen dat ik mensen van bladzijde tot bladzijde kan vermaken en dat ze af en toe moeten lachen", zo zei hij tegen HP/De Tijd. Even voordien klonk het minder bescheiden: "Wat ik hoop te kunnen worden is een soort Kingsley Amis, een groot schrijver maar geen genie zoals Nabokov of Homerus." Niet enkel vermaak, maar dus ook Britse satire in De boot en het meisje? De flaptekst spreekt dan weer van "een opgewekte novelle over de aanloop naar een wanhoopsdaad". Aan geruis en rumoer vooraf geen gebrek én dat maakt het niet simpel om dit bescheiden ogende boekje zo onbevangen mogelijk te lezen.

In eerste instantie - dat mag ook weleens benadrukt - valt de erg smaakvolle vormgeving op van Nanja Toebak, die een sober omslag maakte dat aan het beste werk van Dick Bruna herinnert. De boot en het meisje volgt zes dagen uit het leven van Leo Voorthuizen, een wat non-descripte jongeman die in Amsterdam rondhangt en verknocht is aan het meisje Rosa. Het boek opent met een lange dialoog vol inside jokes tussen Leo en Rosa, waarbij je - ik kan het ook niet helpen - reminiscenties krijgt aan zowel Giphart als de vroege Brusselmans, die natuurlijk op hun beurt destijds weer uit het Reveruifje pikten. "Mijn hele dag is weer verdwenen en ik kon er niks aan doen. Als rul zand, mijnheer": dat is zowat het sfeertje dat het boek lange tijd beheerst. Leo maakt Rosa de aankoop van zijn boot De Potvis deelachtig, waarmee hij zijn leven echt uit het drab hoopt te kunnen trekken. Tegelijk wil hij Rosa ervan overtuigen om tijdens de zomer mee te varen. Leo is natuurlijk hopeloos verliefd op het grillige meisje. Maar al trekken ze samen veel op, Rosa verkiest kennelijk dat ze vooral 'vrienden' blijven.

Er gebeurt eigenlijk bar weinig in De boot en het meisje. Leo struint door Amsterdam, blijft hangen bij zijn buurman Philip, die hoteldebotel is van muziek of bouwt een eetfeestje met Rosa en haar kennissen Bart en Rachel. De volgende dag is er weer een ander lamlendig partijtje, waarbij Leo een meisje oppikt. Die Marieke is uiteindelijk zo dronken dat het een kuise nacht blijft. Van het Reve laat zijn novelle bijna helemaal op rikketikkende, soms enerverende dialogen drijven, waarin veel tussen de regels moet worden geraden. De jongelieden debiteren gretig gemeenplaatsen en menen volop de wijsheid in pacht te hebben. Leo staat wat aan de zijlijn te turen en denkt er het zijne van. De pedanterie van bepaalde artistieke studentenmilieus doorprikt van het Reve op een niet onaardige manier, maar toch blijf je op je honger zitten. Zit er dan helemaal geen ontwikkeling in dit verhaal?

Pas wanneer Leo aan Rosa opbiecht dat hij wel degelijk verliefd is op haar, gaan de poppen aan het dansen. Rosa reageert alsof haar integriteit wordt aangevallen en is nogal boos, al bekent ze dat ze heel even ook op Leo verliefd is geweest. "Haar eeuwige kilheid, de onmogelijkheid van ons samenzijn, mijn Grote Geheime Verdriet, dat is dus niet onherroepelijk voorgeprogrammeerd in haar lieve geentjes", registreert Leo hoopvol. Toch krijgt de avond een kwalijke afloop. Zijn bekentenis beschouwt Rosa als een oorlogsverklaring aan hun 'broertje-zusjerelatie': "Waar jij ineens mee komt, verpest een fantastische vriendschap." Met de maidentocht van De Potvis wil ze na deze querelle ook niet meer mee.

In het slothoofdstuk, veruit het meest gave van het boek, lijkt Leo alle gedonder achter zich te laten en gaat hij de befaamde tjalk ophalen, op zijn eentje dan maar, om ermee van Lauwersoog naar Amsterdam te varen. Maar ook dat wordt een onderneming die klungelig in de soep draait. Leo wordt "als een doorgedraaide gek na een hopeloze ontsnappingspoging weer door de betonnen poorten van Nederland geleid". Ach, was Rosa er maar bij om de zoete pijn te helen.

Vermakelijk wordt De boot en het meisje eigenlijk niet echt. Het is veeleer een verhaal van mislukking en desillusie van een jongeman die zich niet op zijn plaats voelt in een wereld vol loos gebabbel. Een droomdebuut is deze novelle evenmin. Ondanks een onmiskenbaar vermogen tot situatiehumor én flitsen van stilistische kunde slaat er van dit boekje veel landerigheid af. Jonathan van het Reve legt gewoonweg te weinig durf aan de dag. Schrijven is immers meer dan pootjebaden. Daarmee past hij in een rijtje andere Nederlandse debutanten of youngsters als Arjen Lubach, Auke Hulst of Janneke Jonkman. Er spreekt datzelfde, wat ontheemde levensgevoel uit en telkens zie je embryonaal talent. Maar voorlopig schrijven ze nét iets te voortdobberende boekjes.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234