Woensdag 02/12/2020

grondwet

Schrijven burgers straks mee aan de grondwet?

In het halfrond van de Kamer staat een beeld van Koning Leopold I die de eed aflegt met de hand op de grondwet.Beeld BELGAIMAGE

Krijgt de grondwet een nieuwe inleiding? Of wordt enkel het eerste artikel herschreven? Houden burgers mee de pen vast? Het politieke debat kan de komende weken echt beginnen.

De grondwet, niet meteen een onderwerp waar u op café snel een discussie over aangaat. Toch staat het veel burgers nader dan ze zelf denken. Wat betekent vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst? In tijden van terreur geen banale vragen. Ook als het gaat over nieuwkomers staan de normen en waarden van onze samenleving centraal in het debat. Maar waar worden die gedefinieerd?

De Kamercommissie grondwet buigt zich sinds twee jaar over die kwestie. De kernvraag: hoe krijgen we in het belangrijkste wetsdocument duidelijker verwoord waar onze democratische rechtsstaat voor staat? Na enig oponthoud komt de commissie stilaan tot het kookpunt. De standpunten van de verschillende partijen zijn opgelijst, nu moet het politieke debat gevoerd worden. 

Open Vld-fractieleider Patrick Dewael pleit al van bij het begin om een zogenoemde preambule, een inleiding, toe te voegen aan de grondwet. Daarin kan nog eens kristalhelder worden gesteld waar onze rechtsstaat voor staat. Hij krijgt de steun van groenen en socialisten, langs beide kanten van de taalgrens. 

Burgerparticipatie

Groen en Ecolo hameren op het belang van burgerparticipatie. Zij verwijzen naar de voorbeelden in Ierland en IJsland, waar de inwoners mee hebben nagedacht en vergaderd over een grondige update van de grondwet. De liberalen staan open voor die piste.

Welke vorm die inspraak van de bevolking moet aannemen is open voor debat, al geeft Groen-fractieleider Kristof Calvo al een voorzet. "In de werkgroep politieke vernieuwing is er een voorstel gedaan om een commissie te organiseren waar politici en burgers naast elkaar zetelen", zegt hij. "Waarom dat niet meteen toepassen?"

CD&V staat terughoudend tegenover burgerparticipatie. "Natuurlijk is er inspraak mogelijk", zegt fractieleider Servais Verherstraeten. "Maar de laatste keer dat we dat hebben gedaan was dat vooral heel duur en leverde het weinig resultaat op." Hij verwijst naar een burgerbevraging begin jaren 2000 voor een grote hervorming van het ambtenarenapparaat.

Artikel 1

Ook de preambule vindt hij geen goed idee. "Je gaat op die manier de hele grondwet, van begin tot einde, aan een nieuwe interpretatie onderwerpen. Dat houdt risico's in. Zeker als je die preambule schrijft in tijden waarin bepaalde waarden en vrijheden onder druk staan door terreur." 

In plaats daarvan wil hij het eerste artikel van de grondwet herschrijven. Daar staat nu nogal ambtelijk vermeld dat België een federale staat is, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten. "Waarom schrijven we daarin niet dat België een democratische rechtsstaat is, die waarden van de Verlichting volgt?"

Dewael noch Calvo houdt mordicus vast aan de preambule en is bereid te praten over wat CD&V voorstelt. Het debat is tot nu toe sereen en constructief verlopen. N-VA past voor al te grote wijzigingen. Commissievoorzitter Kristien Van Vaerenbergh houdt zich op de vlakte. "We houden discreet overleg." 

Het debat komt allicht ten laatste tegen de paasvakantie op de agenda. Het doel is een algemene richting te bepalen. De wijziging van de grondwet zelf is sowieso pas voor de volgende legislatuur.

Wat voorafging

In de nasleep van de aanslagen in Parijs in november 2015 en in volle vluchtelingencrisis vraagt onder meer Open Vld-fractieleider Patrick Dewael een fundamenteel debat over de basiswaarden in onze grondwet. Principes als scheiding tussen kerk en staat en de scheiding der machten komen terloops wel ter sprake in het document, maar nergens wordt daar duidelijk gesteld wat het nu betekent om in een democratische rechtsstaat als de onze te leven. Een speciale commissie gaat zich daarop richten: wat moet er in die verklaring staan en welke vorm neemt die aan? Na het voorbereidende werk staat nu het echte politieke debat op het programma.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234