Dinsdag 15/06/2021

Schrijnend dat je het anno 2014 nog moet opnemen voor standpunten die de redelijkheid zelf zijn

null Beeld kos
Beeld kos

Patrick Loobuyck is moraalfilosoof verbonden aan de Universiteit Antwerpen en de Universiteit Gent, en auteur van 'De seculiere samenleving. Over religie, atheïsme en democratie' (Houtekiet).

Respect. De demarche waarmee Johan Bonny onze media haalde, verdient lof. Met zijn document heeft hij zich degelijk voorbereid op de bisschoppensynode in oktober: 'De pastorale uitdagingen van het gezin in de context van de evangelisatie'.

Nog opmerkelijker is dat hij als bisschop van zijn vrijheid van meningsuiting gebruikmaakt om binnen de kerk heikele thema's openlijk ter discussie te stellen. Sinds Rome de Belgische bisschoppen eind jaren zestig op de vingers tikte voor hun gemeenschappelijke bedenkingen bij de toen pas verschenen encycliek 'Humanae Vitae' (1968), heeft geen enkele Belgische bisschop zich nog op die manier geuit zoals Bonny dat hier doet. Aangezien Bonny zijn leven als bisschop niet beu is, kunnen we ervan uitgaan dat hij de kerk onder Franciscus open en sterk genoeg acht om op een redelijke manier met zijn inbreng om te gaan.

Intelligent geschreven
Bonny verwacht veel van de bijeenkomst volgende maand in Rome: namelijk een (aanzet tot) breuk met de katholieke leer over relatie, seksualiteit, huwelijk, gezinsplanning en geboorteregeling zoals die sinds Humanae Vitae van Paulus VI gangbaar is. In de lijn van Vaticanum II (1962-65) wil Bonny het persoonlijke geweten zijn rechtmatige plaats teruggeven.

Hij roept de kerk ook op om aansluiting te zoeken bij de sensus fidei - de manier waarop de terreinchristenen hun geloof beleven. Hij plaatst ook belangrijke kanttekeningen bij het natuurrechtdenken zoals dat in de kerk gebruikt wordt om homoseksuele handelingen, masturbatie, in-vitrofertilisatie en voorbehoedmiddelen in het 'intrinsiek slechte' verdomhoekje te zetten.

Op de passage na waarin hij hertrouwde echtgescheidenen goedbedoeld maar misplaatst vergelijkt met de zondaars waarmee Jezus omging en tafelde, is de tekst zonder meer intelligent geschreven. Inhoudelijk, maar ook strategisch sterk.

Bonny gebruikt geen externe, seculiere argumenten om zijn positie te motiveren, maar maakt gebruik van het katholieke arsenaal van concepten en overwegingen die hij in de eigen kerktraditie terugvindt. Hij stelt kerkelijke leerstellingen radicaal in vraag, maar vloekt niet in eigen kerk. In zijn 23 pagina's citeert hij bovendien een tiental keer paus Franciscus. Deze moet al aan zelfverloochening doen als hij het document van Bonny niet ter tafel brengt.

Het lijkt me daarom realistisch te verwachten dat de stem van Bonny niet zomaar gemarginaliseerd zal worden en er een binnenkerkelijke discussie komt over de onderwerpen die hij aansnijdt. Of hij het ook op alle punten zal halen, is minder zeker. Binnen de geglobaliseerde kerk bestaat nogal wat variatie en het gevaar bestaat dat net bij de vertegenwoordigers van die regio's waar de kerk het veel beter doet dan hier, zijn suggesties minder bijval zullen krijgen.

Evangelisatie
Eigenlijk is het schrijnend dat zo'n verstandig man als Bonny het anno 2014 in zijn instituut nog moet opnemen voor standpunten die de redelijkheid zelf zijn: echtscheiding, voorbehoedmiddelen, homofilie. Enerzijds heeft zijn tekst iets dissidents. Anderzijds zijn de voorstellen zo evident - ook voor de meerderheid van de gelovigen - dat je ze als bisschop niet kunt verdedigen zonder wat schaamrood op de wangen over het feit dat de kerk in haar leer inzake relaties en voortplanting nog steeds zo achterhaald is.

Het is ook wat pijnlijk dat het pleidooi voor de koerswijziging kadert in een bredere denkoefening inzake evangelisatie. Uit het document spreekt nog ergens de hoop dat als de kerk haar seksuele en relationele leer bij de tijd brengt, dit de kerkelijke leegloop een halt kan toeroepen. Dat is ijdele hoop. De verandering binnen de kerk zal alleen de resterende gelovigen, die net zoals alle andere mensen hier vrijen met voorbehoedmiddelen, scheiden en holebikinderen hebben, een beter gevoel geven.

Maar er is geen ongelovige homo of gescheiden vrouw die naar de kerk zal terugkeren omdat die haar leer over hen veranderd heeft. De redenen van de geloofscrisis liggen veel dieper. De maatschappelijke en filosofische mogelijkheidsvoorwaarden voor godsgeloof, religieuze praktijk en openheid voor transcendentie zijn er in onze samenleving minder dan ooit tevoren. En dat zal zich blijven laten voelen in aanhoudende secularisatie. Tot spijt van wie het benijdt, maar ook de interessante en moedige tussenkomst van Bonny zal dat niet tegenhouden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234