Vrijdag 05/03/2021

'Schoonselhof

vertelt heel veel'

De Erfgoedcel werd vijf jaar geleden door de stad Antwerpen opgericht met als doel het roerend erfgoed van de stad meer in de openbaarheid te brengen. Met het meer dan 400 pagina's tellend boek Schoonselhof nu!

is men daar uitstekend in geslaagd.

Voor de niet-Antwerpenaar: de begraafplaats Schoonselhof ligt een eindje buiten de stad op het grondgebied Hoboken en is de laatste rustplaats van vele onbekenden, maar ook van zowat alle bekende Antwerpenaars, van Paul van Ostaijen tot Herman de Coninck, van koekjesbakker en filantroop De Beukelaer tot worstellegende Pete Brackeniers. De vaak prachtige monumentale graven zijn gelegen in een parklandschap met eeuwenoud lover en stille dreven. Communicatieverantwoordelijke Vera De Boeck: "Het wordt wel eens vergeten, maar het funeraire erfgoed is in deze stad zeker even waardevol als musea of archieven. Een begraafplaats is een oord van herinnering, een stenen archief. We hebben vanuit een aantal verschillende invalshoeken geprobeerd het patrimonium van het Schoonselhof in beeld én woord te brengen."

De makers van het boek concentreerden zich op een honderdtal graven. Auteur Jan Robert: "We lieten ons veeleer inspireren door hoe de graven eruitzagen dan door wie erin lag. Uiteraard is het vaak zo dat de opvallendste zerken of graftekens ook aan bekende of rijke mensen toebehoorden. Maar er zitten ook rustplaatsen van onbekenden tussen. We hebben bijv. een vrij recent graf opgenomen, waarbij de gezinsleden van de overledene afdrukken van hun eigen handen hebben laten maken en die laten een steen zweven. Erg opvallend."

Wat de auteurs nog meer opviel, was bijv. het werk van de beeldhouwers en steenhouwers. "Iemand als Oscar Jespers, toch een beroemde beeldhouwer, zei zelf dat de engel op het graf van Van Ostaijen zijn meesterwerk was. Er zijn ook hele generaties steenhouwers aan het werk geweest hier op Schoonselhof. Zij bepaalden erg het beeld van de begraafplaats, zeker van het ereperk. De graven zelf van die steenhouwers zoals Arthur Pierre zijn dan zelf bescheiden."

Schoonselhof kan effectief worden vergeleken met Père Lachaise, het beroemde kerkhof van Parijs. Maar Lachaise is geen park, Schoonselhof is dat wel. Vera De Boeck: "Het enige jammere is dat het zich een eind van het Antwerpse centrum bevindt, het heeft niet de locatie van bijv. de Zoo. Maar er is ooit bepaald dat de mensen buiten de stad moesten worden begraven. Hoewel het behoorlijk ver is gelegen, is het toch zeer goed gekend bij de Antwerpenaar, zo ondervinden we. Dat komt omdat het Schoonselhof uiteraard een stuk geschiedenis vertelt, het is een spiegel van wat is geweest, hoe men zichzelf zag van de 19de eeuw tot nu. Schoonselhof vertelt heel veel. Het was inderdaad tijd dat er een serieus boek werd over gemaakt. We wilden ook een eenzijdige visie op de begraafplaats doorbreken. Daarom staat het niet exclusief in het teken van de dood, en besteden we niet alleen maar aandacht aan de monumenten of de aan de verhalen over de overledenen." Jan Robert: "We vonden het boek ook belangrijk omdat uiteindelijk weinig is beschermd. Ja, ook graven sterven, dat kan je hier goed zien. Veel van de pronkstukken hebben barsten en scheuren, het is maar de vraag hoe lang alles nog gaat meegaan. Ook wie in het ereperk ligt, heeft geen zekerheid daar nog lang te liggen."

Voor het boek werd ook de bekende fotograaf Carl de Keyzer in de arm genomen. Hij maakte honderden kleurenfoto's op Schoonselhof, 63 uitzonderlijke opnames gebruikte hij voor het scharnierpunt in deze uitgave. Met 21 fototriptieken, opgebouwd uit een combinatie van mensen, landschappen en graftekens, verbeeldt De Keyzer zijn eigen Schoonselhof.

Een aantal deskundigen schreven stevige bijdragen: kunsthistorica Anne-Mie Havermans en Luc Verpoest (geschiedenis en de grafmonumenten), etnoloog Marc Jacobs (begraafplaats als 'andere' plaats) en architect Wim Cuyvers (die een public space-onderzoek deed met studenten). Er is een gedicht ('Amnesia') van Tom Lanoye en er is de bijdrage van Kristien Hemmerechts die we in dit nummer weergeven. Opmerkelijk is ook dat het boek vergezeld is van een dvd, een werkstuk op zich van regisseur Peter Germis. De 35 minuten durende documentaire vormt eigenlijk een ideale inleiding op het boek. Drie jaar lang, tussen 2002 en 2005, registreerde filmregisseur en tv-maker Peter Germis met zijn crew op Schoonselhof het nu. Hij filmde wat hij zag: zorgdragende bezoekers, vertrouwde begrafenissen, boude ontruimingen, serene crematies, onderzoekende studenten en administrerende ambtenaren. In interviews komt een uiterst karaktervolle plek te voorschijn. De film weerspiegelt 'het leven zoals het is' op Schoonselhof. Het is er minder dood dan men zou denken. n

Rudy Collier

Info Schoonselhof nu!

* Schoonselhof nu! ca. 450 bladzijden in kleur. Auteurs: Anne-Mie Havermans, Kristien Hemmerechts, Wim Cuyvers, Frank Herman, Marc Jacobs, Tom Lanoye, Luc Verpoest. Fotografie: Carl De Keyzer

* Schoonselhof nu! In leven en dood

dvd-documentaire van Peter Germis, ca. 35 min.

Verkrijgbaar vanaf 8 december 2005 voor de gezamenlijke prijs van 39 euro: Stadswinkel Antwerpen - Grote Markt 11 (03/220.81.82) maar ook in De Groene Waterman, Copyright en erfgoedhuis Den Wolsack. Intekenactie: wie vooraf intekent voor het boek/dvd krijgt een korting : 35 euro in plaats van 39 euro.

Meer info: 03/227.49.53 (Erfgoedcel Antwerpen) of www.erfgoedcelantwerpen.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234