Vrijdag 22/10/2021

Schoonheid met een hoek af

Je kan voor één productie een heel nieuwe theatertaal uitvinden en er nog een paar andere hergebruiken. Dat is wat Alvis Hermanis doet met zijn interpretatie van Jenůfa van Leoš Janáček in de Munt. En nog meer.

Alvis Hermanis had veel beloofd: flamboyante kostuums, folklore, jugendstil, hyperrealisme, Stanislavski en Diaghilev. Daar was niets van gelogen en het zorgt ervoor dat het publiek geniet van een feeërieke voorstelling. Dat zou nochtans niet genoeg mogen zijn voor Jenůfa. Janáčeks opera is veel meer dan een folkloreshowcase. Het is een drama, zo waarachtig als weinig andere in de operaliteratuur. En het geheim ervan ligt in de muziek. Maar ook dat heeft Hermanis begrepen en met liefdevolle consequentie omgezet.

Fiësta in Moravië

Jenůfa is een triptiek: twee huwelijksscènes omringen een geconcentreerde tragedie. De muziek van het tweede bedrijf is één doorgecomponeerde noodlotsweg naar de moord op het kind van Jenůfa toe. In de meeste opvoeringen is dat bedrijf het muzikale en scenische hoogtepunt. Dirigent Ludovic Morlot snijdt hier diep in de ziel, terwijl Hermanis een hyperrealistische omgeving heeft gecreëerd die aan de installaties van Ilya Kabakov herinnert. Muziek en scène zijn hier één.

In de twee 'huwelijksbedrijven' is er veel meer rechtstreekse invloed van de volksmuziek, aangezien zij zich niet in de beslotenheid van het huisje van de kosteres afspelen maar in de openbaarheid van het dorp. Consequent kiest Hermanis voor een compleet verschillende aanpak: onwaarschijnlijk rijke, de fantasie overstijgende folkloristische kostuums, gekunstelde bewegingen (hij noemt het 'Moravisch Kabuki'), constant begeleid door een corps de ballet (gechoreografeerd door de Russische Alla Sigalova) dat het ritme van de muziek en de verschillende associaties die dat oproept - water, beweging, tijd, dans - uitbeeldt. Daarrond een decor, opgebouwd uit projecties van jugendstilmotieven uit het werk van Alfons Mucha.

Dat laatste is het enige wat de eenheid met het tweede bedrijf garandeert, waar de kamer van de kosteres in een soortgelijke lijst is geplaatst, maar dan in grisaille. Het is een oplossing die de muziek ten volle respecteert en het nodige contrast produceert om de volheid van het drama duidelijk te maken. Soms op het ondraaglijke af: het al te uitbeeldende waterballet op het einde is net iets te veel. Toegegeven: draaglijkheid is geen esthetische categorie.

Het mooiste aan deze voorstelling is immers dat ondanks de gekunsteldheid van het eerste en derde bedrijf niets onwaarachtig is. In Moravië dragen gewone mensen inderdaad gewone kleren, behalve bij feesten, wanneer ze hun traditionele klederdracht uit de kast halen. Dan dansen ze volgens oude patronen. Een mens kan, zeker in een besloten dorpsgemeenschap, zover komen dat hij als enige uitweg een kindermoord ziet. Maar die gemeenschap weet ook dat het leven daarna voort moet, en dat je als vrouw soms beter af bent met een 'ruwe bolster, hart van goud' dan met een flierefluiter.

Doornroosje

In die zin is het einde van Janáčeks opera, met het bloedmooie duet tussen Jenůfa en Laca, inderdaad een happy end, dat de ornamentele roosjes in de video verdient. In dat duet kunnen Sally Matthews en Christopher Workman ten overvloede laten zien dat zij de dragende zangers van de avond zijn. In vele opvoering is dat de kosteres, maar hier plooit Jeanne-Michèle Charbonnet terecht terug op haar rol, die plots minder demonisch en menselijker wordt. En terwijl Morlot het hele stuk lang het contrast tussen het rauwe modernisme en de volkse inspiratie van Janáček beklemtoonde, vindt hij aan het einde het juiste evenwicht tussen pure schoonheid en die kleine hoek eraf. Rozen hebben doornen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234