Vrijdag 07/05/2021

Schoonheid in zakformaat

Op Corsica, een eiland ter grootte van een zakdoek, vind je alles wat de natuur heeft uitgevonden: van uitgestrekte zandstranden en idyllische baaien over zacht glooiende heuvels en spitse bergen tot dichte wouden en lieflijk kronkelende valleien. Om het echte Corsica te leren kennen, moet je in het gebergte, de wouden en de arendsnesten zijn.

Voor de Corsicaanse cultuur moet je het binnenland in. De kust wordt al 25 jaar geteisterd door het toerisme", zegt Dominique Mariali achter haar groot weefgetouw, een moderne variant van de oude Corsicaanse huisversies. Dominique is nu de enige vrouw op het hele eiland die nog weeft zoals vroeger. Ze zucht. Eigenlijk is deze arbeid te zwaar, haar rug lijdt er erg onder. Maar ze kan het weven niet laten. Telkens weer droomt ze van het volgende weefsel dat ze zal maken.

Ze knikt me bemoedigend toe: "Voor onze oude boeren- en herderscultuur moet je in de bergen zijn. Daar zat vroeger de rijkdom van het eiland. De oudste zoon erfde het beste stuk grond. De dochters of jongste zonen moesten tevreden zijn met het kustland, waar je nooit zeker was van de opbrengst want de Moren, Genuezen of andere troepen konden er altijd binnenvallen. Bovendien heerste er tot voor kort een dodelijke malaria in het laagland aan de kust. Tegenwoordig ligt het anders. Nu is de beste grond, die van de bergen, niets meer waard, terwijl de kuststrook in goud wordt omgezet."

Dominique Mariali schuift verwoed haar rakel over de draden: "Daarom vind je Corsica alleen nog maar terug in het binnenland, in de bergen". Ik verlaat het toeristische winkeltje in Corte, de vroegere hoofdstad en ga op zoek naar haar Corsica.

Corte ligt in het hart van Corsica, hoog boven in de bergen, als de kers op een taart. Sinds het vreemdelingenlegioen een tiental jaar geleden de citadel heeft verlaten, herbergt de zeshonderd jaar oude Castellu een modern glazen museum. Dat werd door de Turijnse architect Andrea Bruno letterlijk binnen de oude muren gebouwd, zodat de geschiedenis langs de oude stenen kan sijpelen en zo verder rolt, over de trappen naar de Place Jean-Pierre Gaffori (ooit de generaal van de natie). Daar in de muren zijn de kogelgaten nog zichtbaar van de strijd tussen de nationalisten en de vreemde bezetters uit Genua. De rode en gele muren van de cafés en restaurants zijn vervaald door de gebeurtenissen van lang of minder lang geleden.

Zo dichtbij

Ineens besef ik dat ik eergisteren nog thuis wakker werd in mijn eigen bed. Na drie uur vliegen dook ik de Middellandse Zee in. De hele middag dobberde ik rond in de Golf van Ajaccio om 's avonds te verzanden op het strand van Castagne, in de hut van Joseph, die me een onvervalste bouillabaisse met kreeft voorschotelde en daarbij de beste rouille die ik ooit heb gegeten. De lever van de lotte zorgde dan ook voor de mooie rode kleur, in plaats van ketchup zoals de meeste restaurateurs doen. We dronken te veel wijn 'Appellation Ajaccio Contrôlée' terwijl we bij het heldere maanlicht onze eerste woorden Corsicaans aanleerden: A salute en E viva Corsica.

Gisteren wandelden we doorheen het oude stadscentrum van Ajaccio, waar de beelden van Corsica's beroemdste telg, Napoleon Bonaparte, niet op een paar handen te tellen zijn. Daarna trokken we de wouden in en liepen we over de oude heirbaan tussen Ajaccio en Bastia waarlangs vroeger de koetsen trokken. 's Avonds namen we de trinighellu, het pittoreske treintje, van het al even schilderachtige stationnetje Vizzavona naar Corte. We slingerden langs de muren van de bergen, doorheen meer dan honderd jaar oude tunneltjes, over bruggen van staaldraad die Eifel nog tekende.

Tussendoor hebben we de verse kaas Brocciu geproefd bij ene Pedro die liever hard werkt op zijn eigen tempo dan in een ongezonde fabriek op het continent. Dat is te proeven aan deze typische Corsicaanse kaas, die zowel vers als na een paar maanden rijping een echte delicatesse is. Pedro schuurde zijn ketel uit, boven zijn deur hing de Moor, het symbool van de vrijheidsminnende Corsicaan. Buiten was het eindeloos rustig, in dat groene dalletje waar niets eraan herinnert dat hier 8000 jaar voor Christus al mensen woonden.

Viriele geuren

In Corte wandel ik verder naar beneden, langs de stenen trappen met de brede treden van rolkeitjes, omzoomd door bloedrode geraniums. De weg voert langs gezellige eethuisjes met open terrassen onder het lover van platanen, wijnranken of woekerende klimop. Enkele toeristen eten op het hete middaguur oogstrelende salades. Daarna drinken ze een sterke espresso, zodat ze opnieuw de hort op kunnen, naar beneden, alsmaar verder. Een groep Italianen is hier op de fiets, een stel Duitsers draagt een te zware rugzak over de GR20, de Mare e Monti - dé droom van doorwinterde stappers omdat dit pad het zwaarste traject van Europa is.

Op de achtergrond ontwaar ik in de verte besneeuwde toppen, op de voorgrond liggen oudere, zachtere, afgevlakte ruggen, ruig en rotsig, maar soms ook met naaldbomen bedekt. De krekels tsjirpen, de vogels suffen, bedwelmd door de hitte en de kruidige aroma's van mirt en een sterk geurend geel strobloempje dat in het Corsicaans de mooie naam sentoline draagt. Corsica ruikt minder zoet dan de Provence, maar de geur is kruidiger, virieler en zeker zo doordringend.

De Corsicaanse vrouwen op mijn weg lopen massaal in het zwart. Niet zoals vroeger, toen ze door de vendetta's rouwden om hun man, broer of zoon maar omdat zwart mooi is op hun donkere huid en elegant rond een slanke leest. Ene Anne legde me daarnet in het museum uit dat Genua als kolonisator geen rechtszekerheid bood aan de Corsicanen, die dan maar met vendetta's zelf recht en orde instelden. Volgens Anne ijvert het Corsicaanse nationalisme van de laatste dertig jaar niet naar onafhankelijkheid zoals tijdens de strijd tegen Genua. Nu willen de Corsicanen wel dat het Franse vasteland hun identiteit erkent. De eeuwenlange afzondering en verschillende bezetters hebben aan de Corsicanen een eigen cultuur, taal en gebruiken gegeven. "De koppige eilandbewoners willen nu een beperkte autonomie", zegt Anne, en daarvoor worden nog altijd mensen vermoord.

Verlichte geest

In Corte glijdt ondertussen de nostalgie verder over de keikopjes, naar de Place Pascal Paoli, waar ook diens standbeeld staat. Pascal Paoli heeft Corte tot hoofdstad gemaakt met een eigen universiteit. Nadat Paoli de bezetter uit Genua had buitengezet, werd het eiland in de tweede helft van de 18de eeuw eventjes onafhankelijk. Pascal Paoli was volgens Joseph in de strandhut een buitengewoon verlichte geest die contacten onderhield met Jean-Jacques Rousseau en James Boswell. De grondwet die hij voor Corsica schreef, zou model hebben gestaan voor die van de VS en voor de Franse Revolutie. In die periode (de tweede helft van de 18de eeuw) slaagde de verarmde republiek Genua er niet meer in om, zoals tevoren, het eiland te veroveren. Daarom werd aan het Franse vreemdelingenlegioen gevraagd om Corsica opnieuw in te nemen. De legioensoldaten draaiden er hun hand niet voor om, maar Genua kon geen soldij betalen en dus heeft Frankrijk Corsica in 1768 in ruil geadopteerd.

Hemelse kleuren

We rijden de stad uit. Een uurtje later stoppen we de auto midden in de Niolo, naast een rotsblok zo hoog als een wolkenkrabber. We lopen langs de bergwand die het riviertje de voorbije millenia heeft uitgehouwen en komen op de oude weg waarlangs de herders hun schapen in het voor- en najaar naar de wei en de stallingen brachten. In de hoge rotsen voor ons is de Scala di Santa Regina uitgehouwen, alsof de trap rechtstreeks naar de hemel van de Heilige Maagd voert. We worden weer bedwelmd door de kruidige geur van de sentoline. In de verte torent de bergketen van de Cinque Frati met daarnaast de mooiste berg van het eiland, de Palia Orba. Daar rijden we later naartoe, dwars doorheen de Niolo. Hier fietsten ooit Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre, lang geleden, in hun jonge jaren. Ze kwamen toen in hetzelfde woud terecht waar de varkens nog altijd met hun biggetjes over de weg flaneren.

Kunstenaars in arendsnesten

In de Balagne volgen we een kronkelige, heuvelachtige weg doorheen velden die omzoomd zijn met lage muurtjes. De dorpjes zijn hoog tegen de helling opgebouwd, en de doden wonen buiten in kleinere huisjes. Af en toe zie je nog een grafhuisje op het veld, zoals vroeger in Corsica de gewoonte was. Zo'n grafhuisjes mag je niet meer bouwen, maar de oude families mogen hun doden wel bijzetten in de bestaande tombes. We logeren in het arendsnest Speloncato in hotel Spelunca, vlak onder de kerktoren waarin de klokken nog met mankracht worden geluid. In 1810 was dit het paleis van kardinaal Xaveli, ooit nog de dienaar van een paus. De volgende morgen word ik op mijn krakende bed wakker met een balkende ezel onder mijn raam.

In de Balagne leunen dertig dorpjes dicht tegen elkaar. Na de Tweede Wereldoorlog waren ze op sterven na dood, maar nu lopen er weer meer kinderen dan ouderen rond. Vanaf de jaren zestig vestigen alternativo's en kunstenaars zich graag in deze dorpjes, zoals pottenbakker Jacky Quilichini, die in Parijs en Corte keramiek heeft gestudeerd en toen in Pigna een atelier heeft overgenomen. Halverwege de jaren zestig kwam er een eerste coöperatie van ambachtslui. "Ja, voor het echte Corsica moet je in het binnenland zijn", zegt ook Jacky Quilichini. "Maar gelukkig zitten we niet meer met het dilemma dat de dorpen uitsterven. Dankzij die vroege initiatieven treedt nu een sneeuwbaleffect op. Wij leven hier niet voor de toeristen - al zijn ze welkom om ons te zien werken en ons werk te kopen - maar wij werken en leven hier echt."

Hoe naar het Île de beauté?

Op 8.681 km2 wonen 261.500 Corsicanen. Corsica heeft vier vliegvelden en zeven havens waaruit ferry's naar het vasteland vertrekken. Bij Ferrytour kun je zowel het ferryticket reserveren als een volledig vakantieverblijf à la carte of uitgestippelde routes waarbij enkel de hotels worden gereserveerd. Ideaal om met de eigen wagen op vakantie te trekken.

* Agence du Tourisme de la Corse, 17 Boulevard du Roi-Jerôme, BP 19, 20181 Ajaccio, tel. 0033/4/95.51.00.00, fax: 0033/4/95.51.14.40, e-mail: info@visit-corsica.com, website: www.visit-corsica.com

* SNCM Ferryterranée/Corsica Marittima, PB 1420 of Bergstraat 52, 1000 Brussel 1, tel. 02/549.08.85

'Wij leven hier niet voor de toeristen - al zijn ze welkom om ons te zien werken en ons werk te kopen'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234