Donderdag 04/06/2020

Focus

Schoon genoeg van schoonschrift

Beeld ©Hollandse Hoogte

Weg met alle krulletjes en tierlantijntjes. Vanaf 2016 wordt schoonschrift op Finse scholen door typelessen vervangen. Want digitaal is de toekomst. Toch? "Dit is nefast voor het geheugen en de motorische ontwikkeling van kinderen."

De drie beentjes van de 'm' moeten exact even hoog zijn. Het streepje van de 'f' komt onder de lus, niet te hoog, maar ook niet te laag. Wie het alfabet volgens de regels van de kunst wil schrijven, houdt er zijn hoofd maar beter bij. Het mag dan wel een eitje zijn voor kalligrafie-liefhebbers, voor kinderen met hanenpoten is het vaak een marteling. Verschillende generaties - ooit ijverige beginnende schrijvertjes - kampen vandaag nog steeds met een schoonschrifttrauma.

Trauma's die binnenkort voorgoed verleden tijd zullen zijn. Althans, voor kinderen die in Finland naar school gaan. Want vanaf 2016 zal geen enkele leerling er nog door schoonschrift geplaagd worden: de sierlijke lusjes en identieke beentjes worden naar de prullenbak verwezen. In de plaats zal er vooral op dactylografie gefocust worden.

Want, eerlijk is eerlijk, wie schrijft er vandaag nog met pen en papier? Baby's zijn nog maar net de wieg ontgroeid of ze krijgen al een kindertablet in de handen geduwd. Kleuters swipen nietsvermoedend over oude televisietoestellen, ervan uitgaande dat het scherm een touchscreen is. Tieners hebben op hun beurt de vulpen al lang geruild voor sms'jes en WhatsApp. De toekomst is digitaal, dus het onderwijs moet volgen, luidt de logische verklaring van de Finnen.

"Vandaag worden leerlingen op school geconfronteerd met schrijfletters en getypte letters", zegt Minna Harmanen, pedagogisch adviseur bij de Finse National Board of Education. "In de praktijk merken we echter dat schrijfletters steeds minder gebruikt worden. Het zijn de typevaardigheden die steeds belangrijker worden. Dat is een onmisbare competentie."

Beeld ANP

Juiste lusje, perfecte beentje

Hoewel het nieuws straf klinkt, gaat het volgens Harmanen allerminst om een copernicaanse revolutie. "In het huidige Finse curriculum heeft de computer sowieso een erg prominente plaats in de klas. Dit is niet zo nieuw voor de leerlingen. Vooral de leraren zullen zich moeten aanpassen: zij moeten nieuwe lesmethodes gaan ontwikkelen."

Voor de duidelijkheid, Finse eersteklassers zullen wél nog gewoon leren schrijven. Alleen verplaatst de focus zich van mooi schrijven naar schrijven tout court. Kan een kind schrijven, dan is het goed. Een motto dat vooral jongens wat verlichting moet bieden. Uit onderzoek blijkt namelijk dat een op de drie jongens er - alle goede wil ten spijt - niet in slaagt mooi aaneengeschreven letters te produceren. "Dat cijfer is een van de redenen waarom we deze beslissing genomen hebben", zegt Harmanen. "Niet de enige, maar het klopt wel dat jongens het moeilijker hebben met schoonschrift."

Niet alleen in Finland wordt het statige schoonschrift steeds schever bekeken. Ook in de Verenigde Staten is het klassieke handschrift al in 45 staten geen verplichting meer. Bij onze noorderburen moeten kinderen enkel "met een pen overweg kunnen", zolang een kind maar blokletters of schrijfletters kent.

"Ook bij ons bestaat schoonschrift als zodanig niet meer", zegt Sarina Simenon van het gemeenschapsonderwijs GO! "Er wordt niet meer gehamerd op dat mooie schrijven. Vandaag zetten we in op handschriftontwikkeling. Kinderen moeten duidelijk, foutloos en met de hand leren schrijven. Dat hun geschrift mooi is, is geen vereiste meer."

Het zijn de onderwijsnetten die in Vlaanderen beslissen hoe ze handschriftontwikkeling concreet in hun leerplannen opnemen. Bij alle netten worden een aantal doelen geformuleerd, nergens is de intentie het Finse voorbeeld in de nabije toekomst te volgen.

In theorie mag het esthetische aspect van schoonschrift misschien geen criterium meer zijn, in praktijk zijn nog niet alle scholen zo ver. Heel wat Vlaamse juffen en meesters terroriseren hun leerlingen nog steeds met het juiste lusje of het perfecte beentje. "Ik erger mij daar al jaren aan", zegt Wouter Duyck, professor cognitieve psychologie (UGent). "Ik merk bij mijn zoon van tien hoezeer punten voor taal afhangen van dingen zoals een letter met de juiste krul. Dat is bijna manuele therapie. Schoonschrift heeft weinig met taalverwerking te maken. Een kind kan punten verliezen op zijn geschrift, zonder dat er qua taal cognitief ook maar iets met hem aan de hand is."

Mede daarom juicht Duyck het Finse initiatief toe. "In onze basisscholen zijn er buitensporig veel uren aandacht voor schoonschrift", gaat hij verder. "Als mijn zoon dan een brief mee naar huis krijgt met de mogelijkheid om na school typeles te volgen, vind ik dat absurd. Een deel van de uren die vandaag aan mooi schrijven gespendeerd worden, zou aan typeles besteed moeten worden. Die overmatige aandacht voor schoonschrift is iets van de vorige eeuw. Vandaag schrijven we nu eenmaal veel minder. Ik kan mij zelfs niet herinneren wanneer ik voor het laatst een volzin geschreven heb."

Professor Duyck is niet de enige die daar even over moet nadenken. Uit een Brits onderzoek bleek twee jaar geleden dat de gemiddelde persoon al 41 dagen niet meer met de hand geschreven had. Twee derde van de Britten die af en toe wel nog met de hand schrijven, pent vooral boodschappenlijstjes of kattebelletjes neer. Zelfs beroepsschrijvers keren pen en papier stilaan de rug toe.

In deze krant getuigde de Nederlandse bestsellerauteur Herman Koch een tijdje geleden dat hij plotse ingevingen of de hoofdstukindeling van zijn boeken al een tijdje op zijn smartphone noteert. Uit gewoonte draagt hij nog steeds een klein Moleskineboekje mee, maar de bladzijden ervan zijn al maanden maagdelijk wit.

De technologie en de digitalisering. Het zijn dé argumenten bij uitstek om de verwaarlozing van het handgeschreven woord te verdedigen. Toch waarschuwen ook heel wat wetenschappers voor nefaste gevolgen. Kinderen die niet meer schrijven, zouden hun fijne motoriek en hersenfuncties minder ontwikkelen.

"Het is aangetoond dat wanneer je iets typt, dat minder blijft hangen dan wanneer je het schrijft", zegt de vermaarde geheugenonderzoeker Manfred Spitzer. "De geheugengebieden lichten minder op. Uit een recent Chinees onderzoek blijkt dat het aantal kinderen met leesproblemen tot ongekende hoogte is gestegen. Dat is een direct gevolg van het leren schrijven met een toetsenbord in plaats van met de hand. Typen is een oppervlakkige bezigheid, een Chinees karakter tekenen vergt concentratie, motoriek en precisie. Hoe oppervlakkiger een handeling is, hoe minder ervan beklijft."

Veters binden

Ook Belgische experts delen die mening. Marc Litière is psychomotorisch systeemtherapeut en auteur van het boek Mijn kind leert schrijven. "Ik juich het nieuwe Finse systeem niet toe. Schrijven eist een bepaalde motorische vaardigheid, net zoals je veters binden of fietsen. Ja, we kunnen veters door velcro vervangen. Ja, we kunnen allemaal op een driewieler gaan rijden. Maar wat gaan we motorisch dan nog wel doen? We kolven de lessen lichamelijke opvoeding al af tot twee uur per week. Kinderen spelen veel minder en zijn bijgevolg veel minder motorisch bezig. Gaan ze binnenkort ook niet meer tekenen omdat dat ook op een computer kan?

"Bovendien is het bewezen dat het motorisch proces van het schrijven een versteviging van het lezen is. Op die manier wordt taalgebruik gestimuleerd."

Het echte probleem, zo zegt Litière, ligt bij de schrijfmethode die vandaag in basisscholen gehanteerd wordt. Die moet aangepast in plaats van overboord gegooid worden. "De schrijfmethodes die soms nog gebruikt worden, zijn ouderwets. Die moet kind- en bewegingsvriendelijker gemaakt worden. Niet te veel tierlantijntjes en geen letters waarbij kinderen hun potlood moeten opheffen. Dat is motorisch te moeilijk. Ook leren schrijven met een vulpen is nergens voor nodig. Als we de huidige schrijfmethode kunnen aanpassen en uniformiseren, zullen er al veel minder problemen zijn. Kinderen die dan toch nog blijven sukkelen, kunnen vanzelfsprekend aangepaste hulp - eventueel via een computer - krijgen."

De gulden middenweg tussen het Finse en het Vlaamse onderwijssysteem. Dat is waar kinderen baat bij hebben. "Zelfs in 2100 zullen we nog op papier willen of moeten schrijven", zegt Wouter Duyck. "Het zal altijd essentieel zijn dat kinderen en volwassenen dat met de hand kunnen. Maar die extreme focus op schoonschrift? Weg ermee."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234