Zaterdag 04/07/2020

OnderwijsHeropstart scholen

Scholen zijn er klaar voor. Maar niet alle leerlingen

Heropstart van het tweede leerjaar in basisschool Klavertje 4 in Nevele.Beeld ID/ Bas Bogaerts

Over heel Vlaanderen zwaaiden de schoolpoorten weer open na twee maanden afstandsonderwijs. De eerste proefdag verliep geslaagd, al was meteen ook duidelijk wie volgende week zal ontbreken: de leerlingen die net het meeste nood hebben aan onderwijs in de klas.

“Spanning in de ochtend en opluchting deze namiddag.” Patrick Meekers, directeur van de GO! basisschool De Pijl in hartje Antwerpen, haalt opgelucht adem. De proefdag is goed verlopen: alle veiligheidsvoorschriften bleken goed stand te houden en maar liefst 26 van de 29 kinderen uit het zesde leerjaar zijn komen opdagen.

Die aanwezigheidsgraad is een prestatie op zich. “Als je weet dat we in Antwerpen 30 procent van onze leerlingen niet kunnen bereiken, dan ben ik hier erg tevreden mee”, zegt Meekers. Hij verwijst naar de cijfers waarmee Antwerps schepen van Onderwijs Jinnih Beels (sp.a) aan de kaak stelde dat veel leerkrachten er moeite mee hadden om de kinderen in kansarme situaties te bereiken met het afstandsonderwijs. “Wij behoren zeker tot die groep”, zegt Meekers. “Onze leerlingen komen uit een multiculturele context: 45 nationaliteiten, 20 talen en veel kansarmoede.”

Volgens Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) en de koepels mag die eerste proefdag dan wel perfect verlopen zijn, verschillende directeurs vrezen nog altijd volgende week leerlingen uit kansarme milieus, vaak met ouders die het Nederlands slecht of niet machtig zijn, te zullen moeten missen. Dat de coronacrisis zou zorgen voor het vergroten van de kloof tussen kansrijke en kansarme kinderen is ondertussen een open deur intrappen. Ook bij het opstarten van het afstandonderwijs kregen leerkrachten maar moeilijk vat op die groep leerlingen.

Die afwezigheden zijn problematisch. “We mogen het sociale aspect van leren niet uit het oog verliezen”, zegt psycholoog en onderwijsexpert Wim Van den Broeck (VUB). “Dat gaat niet alleen om het elkaar terugzien, maar ook de samenhorigheid van ‘we leren allemaal samen’. Dat is héél belangrijk.” Mede daarom vindt Van den Broeck het jammer dat de aanwezigheid op school niet verplicht kan worden.

Al mogen we volgens Van Den Broeck ook niet te lang blijven stilstaan bij de angsten van de dag die mee zorgen voor de afwezigheid. Om die angsten te overwinnen helpt het dat leerlingen zo snel mogelijk weer kunnen doen waarvoor ze op school zitten: leren. “Heel belangrijk wordt om het schoolse gebeuren zoveel mogelijk laten lijken op wat we voor de crisis kenden”, zegt hij. “Dat zorgt voor structuur en geeft zin aan hun leven – hoe hard ze soms school ook vervloeken. Het structureert op zijn minst hun tijd.”

Strakke regels

Vaak is het angst en een niet-begrijpen van de veiligheidsvoorschriften door ouders die kinderen uit kansarme milieus weghoudt van school. “Denkt men nu echt dat er tegemoetgekomen wordt aan noden van die kinderen en jongeren in een schoolcontext waar nog meer strakke regels domineren?”, zegt Pascal Debruyne, contactpersoon voor enkele Gentse Roma-families. “De vanzelfsprekendheid die velen daarover hanteren toont vooral hoe weinig inzicht men heeft in de wereld van kinderen en jongeren.” Volgens hem heerst er in zulke kwetsbare milieus best wel nog wat wantrouwen tegenover alles wat ook maar riekt naar overheid. “Denk bijvoorbeeld aan kinderen met een onzeker verblijfsstatuut”, zegt hij.

Hoe kan men hen dan wel bereiken? “Door zo laagdrempelig mogelijk te werken”, zegt Sharelly Regina, directrice van de Gentse basisschool Kompas. “Door een brief met pictogrammen in de bus te gaan steken. Via een filmpje dat de veiligheidsmaatregelen toont en de angst wegneemt. Door ‘wenmomenten’ te organiseren, waarop we een gezin via een brugfiguur proberen overhalen om een halfuurtje naar school te komen en er weer aan te wennen.”

Dat soort contacten vragen veel moeite. “Wij zijn hiermee begonnen tijdens de paasvakantie, door letterlijk de fiets op te springen en alle ouders te gaan opzoeken”, zegt Meekers. Daar kwam ook al eens een smoesje aan te pas. “Na de paasvakantie hebben we werkbundels uitgedeeld aan de kinderen. Om er zeker van te zijn dat ouders kwamen opdagen, vertelden we hen dat er een rapport zou worden bijgevoegd. Het heeft er wel voor gezorgd dat we veel info konden losweken.”

Plan nodig

“Het hangt sterk af van die inzet van scholen op het lokale niveau”, zegt professor onderwijs en samenleving Ides Nicaise (KU Leuven). “Niet alle scholen hebben daar voeling mee, dus ook lokale welzijnsorganisaties, minderheidsverenigingen en het lokale bestuur worden daar best bij betrokken. Al heb ik sterk het gevoel dat de welzijnswereld buitenspel staat en nauwelijks een voet in huis krijgt bij het kabinet-Onderwijs.”

Nicaise pleit ervoor om onder andere via dit soort brugfiguren alle mogelijkheden te grijpen om jongeren toch op te vissen. Al wacht het echte werk daarna pas. Via zomerscholen? “Aanloopleren en zomerscholen kunnen een onderdeel uitmaken van het plan om de sociale schade van deze crisis in te halen”, zegt hij. “Maar het zou naïef zijn te denken dat de kous daarmee af is.” 

Daarvoor is een heel plan nodig, dat hij zelf het veerkrachtplan doopt. Geen zomer, maar twee volle jaren werk wachten ons nog volgens hem. Aanloopleren en zomerscholen maken er uiteraard onderdeel van uit, maar ook investeringen in ICT om afstandsleren te faciliteren en investeringen in meer brugfiguren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234