Maandag 08/08/2022

AchtergrondLerarentekort

Scholen maken balans op na schooljaar met veel te weinig mankracht: ‘Ik heb klassen die sinds maart vorig jaar geen Frans meer kregen’

Leerlingen tijdens de les. Nog nooit kregen ze zo weinig les, omdat er een groot leerkrachtentekort is. Beeld ANP
Leerlingen tijdens de les. Nog nooit kregen ze zo weinig les, omdat er een groot leerkrachtentekort is.Beeld ANP

Lessen die wegvallen, vakken die amper continuïteit vertonen. Scholen maken de balans op na een schooljaar waar het leerkrachtentekort alleen maar nijpender werd. ‘Sommige zaken werden gewoon niet goed uitgelegd door mijn vervanger.’

Pieter Gordts

Nog voor het schooljaar begon, klonken de eerste wanhoopskreten vanop scholen al: directies vonden geen personeel. Daardoor kregen sommige leerlingen voor bepaalde vakken weken- tot maandenlang geen les, zo blijkt nu aan het einde van het schooljaar. “De leerkracht wetenschappen uit de tweede graad is bij ons weggevallen in oktober”, zegt Nathalie Lemmens (36), directeur van het GO! Atheneum Heist-op-den-Berg. “Tot op heden hebben we daar geen leerkracht voor gevonden.” Gevolg: sommige klassen kregen voor het vak chemie maandenlang geen les.

Vooral voor taalvakken is dat een terugkerend probleem: verschillende directeurs bevestigen dat die uren – en dan vooral voor de vervangingen als een leerkracht uitvalt of een verlofstelsel opneemt – moeilijk in te vullen waren. Onderwijseconoom Kristof De Witte (KU Leuven) en zijn team berekenden onlangs nog dat er in het schooljaar 2019-2020 over heel Vlaanderen meer dan 30.000 lesuren bleven openstaan voor Nederlands en Frans omdat er geen vervanging gevonden kon worden. Dat cijfer is sindsdien wellicht gestegen.

“Ja, die taalvakken zijn zeker en vast de moeilijkste om in te vullen”, zegt Lieven Delvoye (65), directeur van het OVI in Poperinge. Binnen zijn scholengroep zit ook een school buitengewoon onderwijs, genaamd De Ast. “Zeker daar is het moeilijk iemand te vinden voor de algemene vakken, zoals voor Frans. Vaak hebben leerlingen dan bijna een heel schooljaar een interimaris of krijgen ze slechts een beperkt aantal uren les.” Bijkomende moeilijkheid voor het buitengewoon onderwijs is dat vrouwelijke leerkrachten veel vroeger met zwangerschapsverlof moeten dan in het reguliere onderwijs.

“Ik heb klassen die vorig jaar vanaf maart geen Frans meer gehad hebben”, zegt Lea Deltour (23), leerkracht Frans op De Ast. “Die kinderen hebben een achterstand. Dat is voor dit jaar een groot probleem, maar ook voor volgend jaar: ze gaan de leerstof van dit jaar niet volledig gezien hebben en zullen volgend jaar voortbouwen op wat ze eigenlijk al zouden hebben moeten gekend.”

Dat is een probleem. Volgens Deltour zorgt het ervoor dat haar leerlingen – voor wie Frans sowieso al geen geliefd vak is – sommige dingen gewoon minder goed kunnen dan andere jaren. “Bijvoorbeeld werkwoorden of basiswoordenschat”, zegt ze. “Eenvoudige zaken zoals jezelf voorstellen of iemand anders beschrijven: veel van de leerlingen zullen het niet goed kunnen.”

Vervangingen

Verschillende scholen vroegen leerkrachten zoals Deltour om enkele uren extra op te nemen om gaten die vielen op te vangen. De tweede oplossing is minder optimaal. “Soms moet je wel tevreden zijn met mensen die willen werken, maar niet het goede vak gestudeerd hebben”, zegt Marc Leyman (60), algemeen directeur van het Sint-Maarteninstituut in Aalst. “Je geeft hen dan toch de kans om zich in te werken. Door die creativiteit is het bij ons toch altijd gelukt op korte termijn een oplossing te vinden voor Frans bijvoorbeeld.”

Ondanks alle hulp van collega’s die helpen opvangen, is dat niet simpel voor leerlingen. Voor Frans bijvoorbeeld zagen sommige leerlingen in de school van Leyman drie leerkrachten passeren dit schooljaar. “Dan voel je wel dat leerlingen daar gevoelig voor zijn”, zegt hij. “Ze hebben liever een houvast en vaste structuur tijdens het jaar.”

Leerlingen van de middelbare school tijdens hun pauze. Ook tijdens de dag hebben ze vaker rustmomenten: lege lesblokken omdat er geen leerkracht is om de les te geven. Beeld ANP
Leerlingen van de middelbare school tijdens hun pauze. Ook tijdens de dag hebben ze vaker rustmomenten: lege lesblokken omdat er geen leerkracht is om de les te geven.Beeld ANP

Nog problematischer wordt het als de vervanger niet goed blijkt te zijn. “Ik heb enkele zaken toch moeten hernemen”, zegt een leerkracht Nederlands uit het vijfde middelbaar die lesgeeft in de rand rond Brussel. Ze keerde dit schooljaar terug na zwangerschapsverlof en merkte dat sommige stukken leerstof “gewoon niet goed waren uitgelegd” door haar vervanger, die geen diploma Nederlands had.

Als klap op de vuurpijl komen veel van de problemen voor scholen na twee door corona verstoorde schooljaren. “Zeker voor taalvakken houdt dat een risico op achterstand in”, zegt directeur Delvoye. “Kennisoverdracht kan misschien bijna evengoed online gebeuren als in de klas. Voor mondelinge vaardigheden is dat online veel moeilijker.”

Oplossingen

Dat er geen wonderoplossing is, zo klinkt het altijd over het lerarentekort. Zijn er geen oplossingen op korte termijn mogelijk? Sven Geenens (49), directeur van het GO! Atheneum in Lokeren, ziet heil in lesmateriaal ontwikkeld door de pedagogische begeleidingsdiensten van koepels. “Overal in Vlaanderen vinden leerkrachten nu het warm water uit”, zegt hij. “Dat is jammer: alle tijd die daarnaartoe gaat, gaat ten koste van de work-life balance. Veel zinniger zou zijn mochten leerkrachten zich vooral kunnen toeleggen op de didactiek, hoe ze lesgeven.” Volgens Geenens zou het ervoor kunnen zorgen dat meer leerkrachten die in het beroep stappen er ook in blijven.

Directrice Lemmens schuift – naast het wegwerken van de papierlast – een andere radicale oplossing naar voren om leerkrachten enthousiast te houden: “Ik zou een splitsing durven maken: sommige leraren zijn heel goed in het overbrengen van leerstof, maar evengoed zie ik collega’s die sterk zijn in het ontwikkelen van materiaal en minder moeite hebben met het vele papierwerk waar leerkrachten nu tegen aanlopen. Misschien moeten we in de vakgroep zo een betere mix zoeken: mensen die materiaal ontwikkelen en anderen die – mits eigen inbreng – daarmee aan de slag kunnen gaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234