Zondag 28/11/2021

Schimmige bad guy

ROMAN. De Nederlandse schrijver Leon de Winter smokkelt de laatste jaren steeds weer explosieve politieke onderwerpen zijn romans binnen. In Geronimo gaat hij aan de slag met Osama bin Laden, alsof het de geknipte materie voor een Hollywoodfilm is.

Controverse en commotie: bestsellerschrijver Leon de Winter (°1954) leeft ervan op. Met genoegen kruipt hij in de rol van 'the man you love to hate'. Al mag hij de laatste tijd dan minder opinies rondbazuinen in Elsevier-columns, zijn oekazes tegen de islam én zijn fervente pro-Israëlische standpunten liggen nog vers in het geheugen. Vaak overschaduwden ze zelfs zijn letterkundige prestaties.

Het deert De Winter niet dat hij werd uitgespuwd door het literaire establishment. Telkens weer snijdt hij onderwerpen aan waar zijn collega-auteurs met een boogje omheen lopen. Zoals in het Het recht op terugkeer (2010), waarin Israël is verschrompeld tot een klein stadstaatje, of in VSV (2012), met moslimfundamentalisme en de moordenaar van Theo van Gogh als plotlijnen. Toch lezen zijn romans met een vaart die een gestroomlijnde Jaguar het nakijken zou geven.

Het blijft een merkwaardig parcours dat De Winter als schrijver aflegt. Toen hij in 1976 debuteerde met Over de leegte in de wereld en later met De (ver)wording van de jonge Dürer, was hij nog de onbetwiste lieveling van de Nederlandse literatuurkritiek. De intense vervreemding en zijn spielereien met voorbeelden als Peter Handke maakten De Winter tot een postmodernist avant la lettre. Geleidelijk sloop - zeker vanaf Kaplan (1986) en Hoffmans honger (1990) - de zoektocht naar de Joodse identiteit de pagina's binnen. "Het Jodendom is mijn creatieve bron, is een deel van mijn emotionele en mentale werkelijkheid. [...] Het is voor mij de vreemde koffer die ik moet dragen door het leven heen", zo verklaarde hij ooit in Vrij Nederland. Hij tuigde zijn volgende boeken bovendien op met uitgekiend effectbejag, regelrechte kitsch en duizelingwekkende cliffhangers. De invloed van pulpliteratuur viel niet te negeren.

Stand-in

Ook in zijn nieuwe roman Geronimo hanteert De Winter het principe 'waar gehakt wordt, vallen spaanders'. En alweer heeft deze kruising tussen politieke fictie, spionageroman en moralistische fabel de allure van een pageturner, die elke flinter verveling verdrijft.

De Winter laat in Geronimo zijn duivels los op voormalig Al Qaida-leider Osama bin Laden, brein achter 9/11 en Amerika's volksvijand nummer één. Wat moeten we geloven van de operatie waarbij Bin Laden door Navy Seals in zijn Pakistaanse schuiloord in Abbottabad in mei 2011 om het leven werd gebracht? Waarom zagen we daar nooit beelden van? Is hij wel werkelijk dood?

Nou ja, beweert De Winter, Bin Laden heeft nog een aantal jaren geleefd. Want waarom zou de VS zo'n kostbare informant meteen over de kling jagen? Of zoals hij het plastisch uitdrukte in een interview met De Standaard: "Ik zou niet schrikken als de Amerikanen nog enkele maanden thee hebben gedronken met Bin Laden, voor ze hem aan de haaien hebben gevoerd."

In Geronimo maakt De Winter, altijd al gevoelig voor samenzweringstheorieën, daarom ook gewag van een nep-Osama, die als stand-in is vermoord. De Winter is niet de enige die twijfelt aan de gang van zaken in Pakistan. Op het moment dat ik dit neerschrijf, gonst het volop over het essay van Pulitzerprize-winnaar en journalist Seymour Hersh, die beweert dat Barack Obama liegt over de dood van de terroristenleider en dat het aandeel van de Pakistaanse geheime dienst veel groter is dan eerst gedacht.

De Winter propt nogal wat in de centrifuge in Geronimo. Ongetwijfeld is hij een fan van Tom Clancy en keek hij zeer aandachtig naar series als Homeland en House of Cards, zoals Rob Schouten in Trouw al opmerkte. Losweg wordt gebruikgemaakt van de bekende feiten over Osama, zoals zijn bouwkundige inzichten en voorliefde voor tunnels, iets wat hem bij zijn ontsnappingspogingen goed van pas kwam.

De Winter bezorgt Bin Laden een humaan tintje: een gevoelige bad guy, die stiekem van een rokertje geniet. Usama Bin Laden - UBL, zoals De Winter hem consequent noemt - tuft rond op een brommertje om Marlboro-sigaretten te gaan snaaien in de nachtwinkel of vanille-ijs te halen voor een van zijn vele vrouwen, die hij met graagte over haar tepels laat druppelen. Bij zijn vermetele tochten zorgt hij er met een sjaal voor dat zijn karakteristieke lippen ongezien blijven.

Tijdens een van die uitstappen ontmoet Usama het verminkte Afghaanse meisje Apana, dat moslims de oren hebben afgehakt omdat ze naar Glenn Goulds 'verderfelijke' Goldbergvariaties van J.S. Bach luisterde. Hij neemt ze mee naar zijn schuilplaats, waar ze in contact komt met de door de VS gefascineerde buurjongen Jabbar, wat leidt tot een subplot die de traanklieren danig op de proef stelt.

Dan is er ook de Joodse voormalige Special Forces-figuur Tom Johnson, die een zoektocht naar Apana inzet omdat hij zijn eigen dochtertje is verloren bij de aanslagen van 2004 in Madrid. Hoe zit dat trouwens met die USB-stick die Usama in zijn kruk heeft verstopt, waarmee hij opnieuw de wereld op de knieën hoopt te krijgen?

De Winter geeft het toeval meer dan een por in de rug, meer zelfs, hij rijgt met verbazend gemak de onwaarschijnlijkheden aan elkaar. En toch gaat het erin als zoete koek. Tot je door hebt hoe eendimensionaal zijn wereldbeeld is. 'Goed' en 'kwaad' worden herleid tot wel erg simplistische categorieën.

Vaudeville

Geronimo (codenaam voor de VS-operatie tegen Bin Laden) is een boek vol luid knallende effecten en soms groteske plotwendingen, ja, een soort avonturenvaudeville op mondiale schaal. Vol stekelige, provocerende meningen natuurlijk, bijvoorbeeld ook over Barack Obama, die wordt weggezet als een cynische retoricus (over Usama: 'Zijn doorzeefde fucker aan wie de vissen nu knabbelden. Wat had hij dit beeld graag willen gebruiken').

Maar dat De Winter wervelend kan schrijven, bewijst hij nogmaals met de vingers in de neus. Wie weet is het zelfs allemaal niet zo ernstig bedoeld: er valt best ook te grinniken met zijn talent voor overkill. Toch ga je na verloop van tijd behoorlijk hyperventileren van dit tomeloze boek met een beperkte houdbaarheidsdatum, waarvoor De Winter zich heeft volgevreten "aan de grenzeloze bibliotheek die het internet is". Of schouderophalen, dat kan ook.

Leon de Winter, Geronimo, De Bezige Bij, 400 p., 19,90 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234