Donderdag 17/06/2021

Schimmel en alcohol

In zijn debuut-roman Weg met Eddy Bellegueule rekent de piepjonge Franse auteur Edouard Louis af met het rauwe en rechtse milieu waarin hij is opgegroeid.

Eddy Bellegueule wordt geboren in een straatarm arbeidersmilieu, waar geweld de scepter zwaait en homo's - hij blijkt er al snel eentje te zijn - geen kans tot overleven krijgen. Nicht, bruinwerker, poot, holmaat, achterlader, zachte pedo, raar wijf, grietje, flikker, pedofiel, slappeling, dikke tante, de gay gast. Zo klinken de aansprekingen waarop hij kan rekenen.

Eddy's vlucht uit die destructieve tentakels is het hoofdthema van de roman, waarin de schrijver alle personages uit zijn verleden lik op stuk geeft. Dat is meteen een grote kritische bedenking: buit Louis zijn verleden uit om zich literair te manifesteren? Hoe dicht kan een roman (fictie!) bij de waarheid staan, zeker als het enige standpunt dat erin voorkomt dat van de sterke maar ge-kwetste auteur is, die ontkent dat hij wraakzuchtig is maar er toch van verdacht kan worden? Pagina 150, over zijn homo-zijn: 'De misdaad bestaat niet uit het doen, maar uit het zijn. En vooral uit het eruitzien als.'

Verbale anti-opsmuk

Louis gebruikt voor zijn verhaal, in de ik-persoon geschreven, een taal zonder opsmuk. 'Hij heeft die ochtend op de mouw van mijn jasje ge-spuugd, een groenige stijve klodder, zo dik was hij.' Dat zijn roman in het teken van een citaat van Marguerite Duras staat, zal, behalve inhoudelijk, ook literair geen toeval zijn. Duras, die uitgebreid over haar kindertijd in Indochina schreef en erg gevoelig was voor sferen, staat bekend om haar heldere, bondige zinnen.

Edouard Louis zet nog verder in op deze stijl: hij doet, bewust, aan verbale anti-opsmuk. Door het ruwere, volkse taalgebruik van zijn milieu onverbloemd zijn verhaal binnen te loodsen, dringt ook de lezer die ruige, naar schimmel en alcohol stinkende leefwereld binnen. Al moet worden gezegd dat de volkse passages in het Frans vaak sterker en authentieker klinken dan in de Nederlandse vertaling, waar bijvoorbeeld 'jatten' voor 'voler' staat. Jatten is zo Noord-Nederlands dat het de Vlaamse lezer ontheemd achterlaat. Het voor de hand liggende 'stelen' had alvast geen krullende tenen veroorzaakt.

Edouard Louis, die in Parijs filosofie en sociologie studeert, schetst de erbarmelijke situatie van de blanke Fransman, die in rurale regio's woont waar ook de industrie geen werk meer biedt. Wie denkt dat dit soort miserie vandaag voorbehouden is aan een kleine groep on-geschoolde sans-papiers die geen kant op kunnen, zal zijn mening na lectuur van dit boek moeten bijstellen.

De armoede en de brutale sfeer die Louis uitdiept, worden niet gecontesteerd. Het is de wijze waarop hij die belicht - eenzijdig en als slachtoffer - die in Frankrijk zowel debat als controverse aanzwengelde. "Ik ben kapot van dit boek", zegt in een interview zijn moeder Mo-nique, die haar hele leven al een burn-out heeft maar die diagnose nooit zal krijgen omdat ze een exclusiviteit voor de middenklasse - en daarboven - vormt. "Wat mij zo stoort is dat hij ons dorp neerzet als een oord vol alcoholisme, werkloosheid en racisme. De werkelijkheid is complexer. Wij kennen ook solidariteit, hoor", zegt een van Bellegueules vroegere vrienden. "Zeer belangrijk dat Louis deze wereld toont", vinden sociologen.

Toch is er in alle miserie in Weg met Eddy Bellegueule niet veel ruimte voor pathetiek. Daarvoor heeft Louis het verhaal en de taal te strak getrokken. De hoofdstukken zijn kort en fel en thematisch, per probleemveld, opgesteld. 'Mijn vader'. 'De walging'. Uiterste amoureuze poging: 'Sabrina'.

Aan snelheid ontbreekt het in dit debuut niet. Bovendien wekt het boek ook hoop. Eddy begint een ander leven. In Pa-rijs. Als homo. En als Edouard Louis. De mens is meer dan zijn genen en zijn afkomst. 'Hij kan zijn eigen lot bepalen.'

Toch zeer benieuwd naar zijn volgende werk. Want deze strijd laat zich geen twee keer schrijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234