Woensdag 16/10/2019

Schilderkunst l Renaissance Faces. Portretten van Van Eyck tot Titiaan in Londen HHH

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Londen l Soms zijn ze mooier dan ze in werkelijkheid zullen zijn geweest. Soms zijn ze zo grotesk dat je je afvraagt wat de bedoeling van de schilder was. Soms was de geportretteerde al een tijd dood. In Londen loopt een overzicht van vroege portretten uit noord en zuid. Portretten als aandenken, huwelijksaanzoek of om te imponeren.

door Eric Rinckhout

Van Eyck, Massys en Memling, Holbein en Dürer, Botticelli, Rafaël en Titiaan. De groten van de portretkunst zijn allemaal aanwezig op Renaissance Faces in de Londense National Gallery. Een zwaktebod van de expositie is dat het om the usual suspects gaat, maar naar goede gewoonte maakt de National Gallery er een schitterende tentoonstelling van. Helder opgebouwd, met een verstandige verstrengeling van chronologie en thematiek, laat ze de evolutie van het portret als genre zien tussen grofweg 1400 en 1570.

De vroegste portretten kwamen uit het zuiden: ze volgden de aloude traditie om het hoofd in profiel af te beelden, zoals gebruikelijk was op munten uit de klassieke oudheid. Bovendien was ook het antieke borstbeeld van grote invloed, dat blijkt dan weer uit een portret van Dürer. Die oude munten en - overigens schitterende - borstbeelden, ook al naar antiek model, maken in Londen deel uit van de tentoonstelling. Opvallend is een karikaturale buste van de Florentijnse bankier Niccolo Strozzi (1454) en een levensecht, speels beeldje dat vermoedelijk de latere koning Hendrik VIII als kind laat zien (1498).

Oorspronkelijk werd het portret vooral geschilderd als aandenken en herinnering aan gestorven geliefden of familieleden. Verderop in de tentoonstelling worden ook huwelijks- en familieportretten getoond en de op groot formaat geborstelde staatsieportretten, imposante schilderijen van koningen en machthebbers.

Maar voor we zover zijn is al duidelijk aangetoond hoezeer de noordelijke - Vlaamse - schilderkunst van invloed is geweest op de Italianen. Het gebruik van olieverf, het lichtjes gedraaide hoofd, het gedetailleerde realisme en een flard landschap in de achtergrond zijn stuk voor stuk 'noordelijke' verbeteringen die de levensechtheid van het portret vergroot hebben. Een werk van Van Eyck wordt geconfronteerd met een Botticelli, twee keer gaat het om schitterende portretten maar toch tintelt de Van Eyck van leven en details, terwijl het Italiaanse portret meer een ideaalbeeld geeft en ook doffer en vlakker is.

Enerzijds worden mannen en vrouwen mooier voorgesteld dan ze waren, anderzijds gebeurde ook het omgekeerde. Zo schilderde Quinten Massys een oude vrouw op zo'n karikaturale wijze dat men vermoedt dat ze een satire op de 'lust' is. Hoewel recent onderzoek heeft uitgewezen dat de vrouw aan de ziekte van Paget zou hebben geleden, een aandoening die zorgt voor vergroeiingen van botten en beendergestel. Dus geen groteske maar een realistische uitbeelding.

De ontdekking van deze expositie is ongetwijfeld de schromelijk onderschatte schilder Antonis Mor (actief tussen 1540 en 1577). Geboren in Utrecht, werkzaam in Antwerpen, Rome, en Brussel. In een portret van een hoveling etaleert Mor zijn verbluffende stofbehandeling en zijn portret van Mary Tudor is psychologisch indrukwekkend maar het is vooral zijn knappe en gewaagde uitbeelding van een hofnar die de aandacht trekt. In een zaal vol staatsieportretten hangt zijn Perejón, de nar aan het hof van de hertog van Alva. De man wordt met evenveel eerbied en zin voor detail uitgebeeld als een vorst. Maar zijn blik is gepijnigd, lichtjes achterdochtig zelfs, en in zijn rechterhand houdt hij, onopvallend, een kaartspel. Zijn arm is lam of misgroeid. Achter dit respectvolle portret gaat een heel wereld schuil. Een treffend tegenwicht voor the power and the glory.

Renaissance Faces tot 18 januari in National Gallery, Trafalgar Square, Londen. Dagelijks 10-18u., woe tot 21u. www.nationalgallery.org.uk. Eurostar verbindt Brussel-Zuid en Londen St.-Pancras. www.eurostar.be

De expo toont aan hoe de noordelijke Vlaamse schilderkunst grote invloed op de Italiaanse portretschilders had

n Groteske oude vrouw van Quinten Massijs.

n Palma Vecchio, Portret van een jonge vrouw, la Bella, 1525.

n Antonis Mor, Pérejon, hofnar van hertog van Alva.

n Domenico Ghirlandaio, Portret van een dame, omstreeks 1490.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234