Woensdag 27/01/2021

Schilderij uit gestolen joodse verzameling bijna geveild

Experts wijzen Christie's op dubieuze oorsprong van doek uit Goudstikker-collectie

New York / Eigen berichtgeving

Nica Broucke

In het veilinghuis van Christie's in New York werd vorige week een vijftiende-eeuws schilderij te koop aangeboden dat zo goed als zeker afkomstig is uit gestolen joods bezit. Dat berichtte het persagentschap Reuters gisteren. Dat de verkoop niet heeft plaatsgevonden, is onder meer te wijten aan de alertheid van Sarah Jackson, directrice van de afdeling Historical Claims van The Art Loss Register in Londen. Deze organisatie, die in 1990 werd opgericht door verzekeraars en kunsthandelaars, verzamelt informatie over gestolen kunst. Christie's zendt zijn catalogi systematisch naar The Register om de eigenaars van bepaalde kunstwerken die ze te koop aanbiedt te laten dubbelchecken. Het feit dat het schilderij, dat de titel De verzoeking van Sint-Anthonius draagt, nu door The Register werd opgemerkt "bewijst dat het systeem werkt", aldus een woordvoerder van Christie's. Maar bij de The Register vindt men het onbegrijpelijk dat de experts van Christie's de twijfelachtige oorsprong van het schilderij niet zelf hebben opgemerkt.

Nochtans hadden twee namen in het curriculum van eigenaars van het schilderij onmiddellijk een belletje moeten doen rinkelen bij de kunstkenners van het vermaarde veilinghuis. In de catalogus staat dat het werk in 1927 in het bezit was van J. Goudstikker in Amsterdam en dat het in 1957 verworven werd door Walter Andreas Hofer in München. De joodse kunsthandelaar Goudstikker stierf in 1940 tijdens zijn vlucht naar Engeland. Zijn verzameling bleef achter in Nederland en kwam in handen van de nazi's.

Hoe de Duitse kunsthandelaar Hofer het werk heeft verworven is niet duidelijk, maar het is zeer onwaarschijnlijk dat hij het rechtmatig verwierf. Hofer staat geboekstaafd als de voornaamste kunstaankoper van de nazi Herman Goering.

Het door Christie's bijna verkochte werk, De verzoeking van Sint-Anthonius van de schilder Jan Wellens de Cock, werd verkocht uit het nalatenschap van Hertha Katz. De erfgenamen hebben via hun raadsman laten weten dat "indien de claim legitiem is, ze er zeker gevolg aan zullen geven. Katz' echtgenoot was een joodse dokter die in de jaren '30 uit Duitsland gevlucht is."

De schoondochter van Goudstikker, Marei von Saher, die in de Verenigde Staten woont, reageert onthutst. Ze werd toevallig ingelicht over de verkoop bij Christie's door haar Amsterdamse vriendin Christine Koenings. Koenings was zelf op 26 januari op de veiling aanwezig omdat de kunstcollectie van haar (christelijke) grootvader na diens dood in 1941 door de nazi's werd aangeslagen. Een kunsthandelaar maakte haar attent op de namen Hofer en Goudstikker en zei dat het belachelijk was dat Christie's een werk met een dergelijke twijfelachtige achtergrond te koop stelde. Marei Von Sacher: "Al die zaken zijn gewoon op het internet te vinden. Maar had Christine Koenings mij niet gemaild dan was ik totaal in het ongewisse gebleven."

Begin vorig jaar presenteerde de Nederlandse Museum Vereniging een rapport over gestolen joodse kunst in Nederlandse musea. Daaruit bleek onder meer dat het Stedelijk Museum Amsterdam in 1940 twaalf tekeningen van Jan Toorop had aangekocht die afkomstig waren uit de kunstverzameling van Goudstikker. Het Stedelijk had het werk gekocht bij Frederik Muller Co., een van de veilinghuizen die joodse boedels veilden

'Onbegrijpelijk dat Christie's dit niet eerder opmerkte'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234