Maandag 01/06/2020

Schermkind, slim kind?

'Thuis groeit mijn kind interactief, multimediaal en multitaskend op, en op school ziet zij dan hoe het vroeger was', zegt Maurice de Hond. Vorig jaar introduceerde hij de iPad in zeven Nederlandse lagere scholen, vandaag zijn dat er 25. Zeer blits, maar wat er van die iPadspruiten op het middelbaar terechtkomt, is voorlopig een groot vraagteken.

Terwijl er in 2013 in België zachtjes gefluisterd werd over iPads in het onderwijs, kopten media over heel de wereld over de opening van de O4NT-scholen in Nederland (Onderwijs voor Nieuwe Tijden), de zogenaamde 'Steve Jobsscholen'. Opiniepeiler Maurice de Hond overtuigde zeven scholen om hun onderwijssysteem aan te passen aan zijn systeem, waarin de iPad een prominente rol speelt. Leerlingen van vier tot twaalf gaan er aan de slag met de tablet van Apple om te studeren, huiswerk in te leveren en schooldagen te agenderen. Dit jaar telt men al 25 O4NT-scholen.

Eigen weg volgen

"Het is hier net een kantoor, vind je niet?", vertelt Maurice de Hond ons enthousiast. We staan in de gang van de Steve Jobsschool De Ontplooiing in Amsterdam en kijken door het raam het rekenatelier binnen. In een ordentelijk lokaal zitten zes peuters in stilte aan een tafel rekenoefeningen te maken op hun fel gekleurde iPads. Aan een andere tafel begeleidt een jonge meester twee andere spruiten. Sereniteit alom, vreemd voor een school.

De Onplooiing ziet er bijzonder multicultureel uit. Toch zijn het zijn vooral hoogopgeleiden die hun kinderen naar hier sturen, zegt De Hond. "Zij voelen zich meer aangetrokken tot deze methode."

Een iPadschool klinkt dan ook duur, maar daar is niets van aan, zegt De Hond: "De iPads kosten de ouders niets. Wij kopen de toestellen aan en geven die in bruikleen. Ze worden in drie jaar afgeschreven." Jaarlijks bedrag: 110 euro per iPad.

"De iPad is slechts het breekijzer om het klassensysteem open te breken", gaat hij voort. "In onze school kunnen leerlingen hun eigen weg volgen. Er loopt een jongetje in Almere rond dat heel graag rekent. Hij maakte vorig jaar 25.000 sommetjes terwijl hij er maar 6.000 moest doen. En de leerkrachten hebben daar geen werk aan."

Directeur Tijl Rood is het uiteraard met Maurice eens: "Het onderwijs kan je personaliseren door dat ene apparaatje, de iPad." In Roods school wordt er nog wel les gegeven, maar korter en eerder in workshopvorm. De lesuren zijn flexibel en de verwerking van de leerstof gebeurt individueel op de iPad. Daardoor kan de leerkracht zich richten op de zwakkeren van de klas. Een leerling die bijvoorbeeld goed is in rekenen, zet zich tijdens die les in de stilteruimte en maakt andere oefeningen.

Virtuele trofeeën

Wij willen de apps wel eens zien. Tijl Rood haalt leerling Vince erbij om Rekentuin te tonen. De app ziet er echt als een geanimeerde tuin uit. Vince doet wat optelsommen voor ons. Hoe sneller hij de oefening kan oplossen, hoe meer gouden munten hij ontvangt. "Met die munten kan ik dingen kopen", zegt hij. Wat voor dingen? "Bekers en zo." Virtuele trofeeën op zijn iPad.

Voldoen die apps aan het Nederlandse curriculum? "Rekentuin wel maar Taalzee nog niet", zegt Rood. "Maar de huidige taalmethode heeft ook gefaald. Iedereen weet dat Nederlanders slecht zijn in spellen." Als we doorvragen over het curriculum lijkt dit toch een heikel punt te zijn.

"We halen het curriculum wel, hoor. Ach, daar staan belachelijke zaken in, zoals: je moet honderd steden van Nederland kennen. Die leren we de kinderen aan, daar hebben we een app'je voor. Kunnen ze die steden ook zo weer vergeten."

'Zinloze' parate kennis die je in principe met je iPad kan opzoeken lijkt afgedaan te hebben in De Ontplooiing. Over hoe zinloos al die kennis is, kun je aardig discussiëren. Toch is die discussie voorlopig irrelevant. Want ook een kind van De Ontplooiing moet voldoen aan het curriculum en worden klaargestoomd voor het secundair onderwijs dat trouwens tot nu toe weinig O4NT-vriendelijk. Tijl Rood: "Wij tellen in een jaar tijd al 25 primaire O4NT-scholen. De middelbare scholen zullen volgen, daar ben ik van overtuigd."

Rood heeft deels gelijk. Het klopt dat het aantal O4NT-scholen in één schooljaar bijna verviervoudigd is, van 7 tot 25. Maar dat zijn wel scholen in overgang naar het O4NT-systeem. Die zijn lang niet zo open en flexibel als De Ontplooiing. De kans is groter dat middelbare scholen de iPad zullen introduceren als 'boek achter glas', ter vervanging van de kilo's papier. De tablet als 'breekijzer', dat is lang niet zeker.

Nog meer nuance: De Ontplooiing vecht voor zijn voortbestaan. Momenteel telt de school 51 leerlingen. Over vijf jaar moeten er dat minstens 325 zijn, anders is het verhaal uit. Naast De Ontplooiing is er een tweede, gelijkaardige school in Amsterdam geopend. Die telt slechts tien leerlingen.

Ook merken we dat het flexibele systeem nog niet volledig op punt staat. In principe kunnen ouders in samenspraak met de leerkrachten zelf de agenda van hun kind bepalen. Ze brengen hun kind binnen tussen halfacht en halftien en ze mogen een deel van de vakanties zelf kiezen. Maar Rood laat duidelijk uitschijnen dat die zaken nog niet op orde staan.

Corporate America

Er blijft ook heel wat kritiek op de iPad. Creëer je namelijk geen schermkinderen? "Schermkinderen? En wat met boekenwurmen?", zegt De Hond. "In de O4NT-school in Sneek vroeg ik een jongetje wat hij doet als hij thuiskomt. Hij zei: 'Buiten spelen.'"

We vragen Maurice de Hond wat hij van de Duitse onderzoeker Manfred Spitzer vindt. Spitzer schreef het boek Digitale dementie, waarin hij stelde dat leren via digitale media gewoonweg rampzalig is. De Hond: "Hij is een fanatiekeling. Men heeft trouwens zijn onderzoeken op de korrel genomen en die blijken niet te kloppen." Spitzer is inderdaad omstreden. Dus halen we er een recenter onderzoek bij dat erop wijst dat als je iets van een iPad leest, je het slechter onthoudt. De Hond kaatst de bal terug: "Het probleem is dat men bij zo'n onderzoek niet de kinderen onderzoekt die met iPads geboren zijn. Een volwassene heeft een ander brein dan Daphne, mijn dochter. Zij is geboren in 2009 en is van kleinsaf omgeven door allerhande interactieve toestellen. Daphne en haar generatie hebben een geheel andere relatie met technologie dan wij."

Maurice heeft altijd een oneliner klaar. Als we vragen of hij op deze manier corporate America introduceert in het schoolsysteem en daarmee de vermarkting van de samenleving voortzet, vraagt hij ons kort: "Met welke pen schrijf jij? Een Bic?" Waarmee hij duidelijk wil maken dat ons onderwijssysteem altijd al onderhevig is geweest aan grote bedrijven. Denk aan de Eventail-boekjes voor de lessen Frans.

Toch blijft de gedachte van zo'n iPad-kind voor velen iets wrangs. Volgens Maurice komt dat omdat de criticasters impliciet normatief zijn. "Zij zijn nostalgisch en nemen hun eigen onderwijsbeleving als de norm. Maar traditionele scholen stomen de kinderen klaar voor 1990 terwijl Daphne en haar generatie klaargestoomd moet worden voor 2030. Zet je kinderen niet gevangen in het verleden."

Commodore 64

We treffen een ouder - in de kopieerkamer van de school zowaar - die Maurices mening deelt. "Ze hebben mij gevraagd om te helpen met kopies te maken", zegt Roel van der Linden, vader van twee zonen die beiden school lopen op de De Ontplooiing. "Participatie van de ouders vindt men zeer belangrijk." Belangrijker dan de iPad zelf?

"Velen denken dat de kinderen enkel op de iPad werken", zegt Van der Linden, "maar het is een hulpmiddel. Sinds ik mijn kinderen in deze school heb geplaatst, zit de iPad gewoon in de schooltas. Dat is best grappig, gezien ik in mijn tijd niet weg te slaan was van mijn Commodore 64. Daar krijg je vierkante ogen van, zei mijn moeder altijd."

Voor het secundair onderwijs heeft Roel geen angst. "In Amsterdam zijn er al middelbare scholen die met de iPad werken. Het staat nog allemaal in de kinderschoenen, maar ik ben ervan overtuigd dat dat over zes jaar veranderd is. Als de olievlek zich verder verspreidt zoals dat het nu doet, komt het zeker goed."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234