Zondag 05/12/2021

Europese Unie

Schengen in het vriesvak

Binnenlandminister Jan Jambon (N-VA) overlegt met zijn Spaanse collega Jorge Fernandez Diaz op de top in Amsterdam. Beeld © EPA
Binnenlandminister Jan Jambon (N-VA) overlegt met zijn Spaanse collega Jorge Fernandez Diaz op de top in Amsterdam.Beeld © EPA

Op de Europese top in Amsterdam hebben de ministers voor Migratie de Europese Commissie verzocht om het Schengenverdrag op te schorten. Ze willen de nationale grenscontroles met maximaal twee jaar verlengen. Koen Vidal

In navolging van Duitsland wil ook België strengere grenscontroles invoeren om vluchtelingen en migranten tegen te houden. Een maatregel waarvan de efficiëntie dubieus is, die veel geld zal kosten en die de gemiddelde Europeaan confronteert met een fenomeen dat hij/zij mentaal niet meer aanvaardt: files aan de grenzen. Het gemorrel aan Schengen in vier vragen verklaard.

1. Het Schengenverdrag opschorten: wat betekent dat precies?

Duitsland wil gebruikmaken van een uitzonderingsclausule in het Schengenverdrag en gedurende twee jaar grenscontroles invoeren. België, Denemarken en Zweden zouden zich daarbij willen aansluiten. Dat is de theorie. Maar hoe ziet de praktijk van die maatregelen eruit?

Europa-kenner Hendrik Vos (Universiteit Gent). "Als Duitsland extra grenscontroles invoert, zal dat slechts een zeer tijdelijk en gedeeltelijk effect hebben op de vluchtelingenstroom. Al na enkele dagen zul je zien dat vluchtelingen alternatieve wegen vinden om toch naar Duitsland of België te komen. Het risico bestaat dat mensensmokkelaars zich nog actiever met het vluchtelingentraject zullen bezighouden. Als politicus kun je natuurlijk zeggen dat je de grenzen strenger gaat controleren, maar als je dat echt efficiënt wilt doen, moet je draconische maatregelen nemen en waarschijnlijk ook het leger inzetten."

2. Landen als Duitsland en België die grenscontroles invoeren, hoeveel kost dat?

Philippe Degraef, woordvoerder van de Federatie van Belgische Transporteurs (Febetra), wil geen oordeel vellen over de extra grenscontroles, maar zegt wel dat de kostprijs van een stilstaande vrachtwagen 75 euro per uur bedraagt. De Nederlandse transportvereniging berekende dat de opschorting van Schengen de Nederlandse vrachtwagenchauffeurs 600 tot 700 miljoen euro zal kosten.

Adriaan Schout, Europa-expert bij het Nederlandse Clingendael-instituut: "Wat je zeker weet, is dat de economische impact van nieuwe grenscontroles niet gunstig zal zijn. Kijk maar naar de situatie in Calais: vrachtwagenchauffeurs moeten urenlang aanschuiven vooraleer ze kunnen doorreizen naar Groot-Brittannië, vluchtelingen bestormen de hekken en zorgen voor chaos en vernielingen. Dit maakt dat zulke maatregelen enkel maar voor korte tijd kunnen worden ingevoerd."

3. Kunnen Europeanen grenscontroles mentaal aanvaarden?

Het is bijna dertig jaar geleden dat Belgen op weg naar Nederland of Duitsland aan een grenspost in de file moesten staan. Ondertussen zijn de grenzen verdwenen; ook in ons hoofd.

Vos: "De idee dat we non-stop door Europa kunnen reizen, is voor ons vanzelfsprekend en beschouwen we allemaal als een van de grote verworvenheden van Europa. Nu zeggen politici dat ze de binnengrenzen gaan sluiten. Misschien zullen veel burgers daarmee akkoord zijn. Tot ze zelf aan de grens moeten aanschuiven. Als je echt doordenkt over die controles, zouden we deze zomer weleens in een situatie kunnen terechtkomen waarbij veel vluchtelingen door Europa reizen terwijl net op dat moment ook miljoenen Europese toeristen op de baan zijn. Wat gaat er dan aan de grenzen gebeuren? Gaan douaniers elke gezinswagen en caravan binnenstebuiten keren? Als het ooit zover komt, zullen we de ontrafeling van Europa aan den lijve ondervinden."

Schout: "In de psyche van de Europeanen is nog iets anders aan de gang. Het beeld van de Europese integratie is aan het kantelen. Jarenlang geloofden velen van ons in een steeds diepere integratie en samenwerking, terwijl we nu de terugkeer van de lidstaten meemaken. De lidstaten staan opnieuw centraal en de Europeaan plooit zich terug op zijn/haar eigen land en identiteit. Vandaar dat sneller aanvaard wordt dat regeringen hun eigen grenzen strenger controleren. Je ziet het in Duitsland, waar de opvolgers van Merkel minder naar het gevoelige verleden kijken om hun Europese koers te bepalen. En in het België van de vroegere pro-Europese premier Guy Verhofstadt is de N-VA aan de macht, die veel gevoeliger is voor de eigen identiteit en Europa eerder utilitair benadert."

4. Griekenland tijdelijk uit de Schengenzone zetten, is dat een goed idee?

De meeste Europese lidstaten en Schengen-landen zijn woest op Griekenland omdat dat land te weinig zou doen om vluchtelingen uit Turkije te registreren en tegen te houden. Daarom wordt ermee gedreigd om het land tijdelijk uit de Schengenzone te stoten. Een voorstel waarvan de impact amper te overzien is. Vos: "De facto schuif je daarmee de Europese buitengrens op naar de grenzen van Bulgarije, Macedonië en Albanië. Griekenland wordt op die manier een soort overstromingsgebied voor vluchtelingen; het Libanon van Europa. Tienduizenden mensen zullen in Griekenland stranden en in geïmproviseerde kampen terechtkomen."

Schout: "Persoonlijk vind ik dat Griekenland onvoldoende heeft meegewerkt aan de controle van de Europese buitengrenzen. Ze hebben de boel gesaboteerd. Tegelijk is het zo dat een uitsluiting van Griekenland uit Schengen voor mensonterende situaties in dat land zal zorgen. Heel veel vluchtelingen zullen in kampen terechtkomen. Dat is iets wat Europa zich niet kan permitteren. Onvermijdelijk zullen de EU-landen gezamenlijke inspanningen moeten leveren om de bewaking aan de buitengrenzen te versterken en de situatie voor Griekenland draaglijk te maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234