Maandag 09/12/2019

'Schending beroepsgeheim' kan nooit een motief zijn om te tappen

'Heel wat politiemensen kennen iemand bij Belgacom die dat voor hen wel even kan regelen'

Indien zou blijken dat de Luikse raadsheer Joachim inderdaad opdracht heeft gegeven tot het afluisteren van telefoongesprekken van Michel Bourlet, dan risceert Joachim een gevangenisstraf van zes maanden tot twee jaar. In gerechtelijke kringen wordt het dan ook bijzonder onwaarschijnlijk geacht dat er iets klopt van de berichten over het afluisteren van de telefoonlijn(en) van procureur Bourlet.

In ons land dateert de wet op het afluisteren van telefoongesprekken van 30 juni 1994 (verschenen in het Staatsblad op 24 januari 1995). Alleen onderzoeksrechters kunnen een besluit tot afluisteren uitvaardigen, zo stelt de wet. Dat gebeurt in de vorm van een 'kantschrift', een officieel mandaat voor de politiemensen die het onderzoek voeren.

De onderzoeksrechter kan niet op basis van om het even welk vermoeden 'een tap laten zetten'. Hij moet dit motiveren op basis van paragraaf 2 van de afluisterwet. Daarin is een lijst opgenomen van zestien soorten misdrijven die het afluisteren kunnen legitimeren. Het gaat om: een aanslag tegen de koning, bedreiging (indien er klacht is ingediend en die ernstig blijkt), de dreiging van een nucleaire aanslag, exploitatie van prostitutie, gijzelneming, afpersing, moord, doodslag, vergiftiging, diefstal met geweld, doodslag om diefstal of afpersing te vergemakkelijken, diefstal van of afpersing met nucleaire stoffen, witwassen van crimineel geld, brandstichting, het gebruik van explosieven en drugshandel. (Bij brandstichting en explosievengebruik gaat het enkel om ernstige feiten).

Dat is de wet. Hoe zit het met de praktijk? "Als je dat écht wil, kan je altijd afluisteren", zegt een politieman die al honderden uren 'tap' beluisterde. "Heel wat speurders kennen wel iemand bij Belgacom die dat voor hen wel even kan 'regelen'. Dan gaat hij aan een tafeltje zitten, steekt men twee draadjes in een paneel en luistert hij mee. Dat is niet alleen bijzonder tijdrovend, maar vooral ook illegaal en kan - als de tegenpartij het ontdekt - tot gevolg hebben dat de hele procedure nietig wordt verklaard. Voor een politieman kan het nuttig zijn om een gangster af te luisteren terwijl die afspraken maakt over de overdracht van de buit of een overval plant, maar het is uitzonderlijk dat men zoiets op die manier aan de weet komt. Je moet al veel geluk hebben."

Het tappen gebeurt in centrales van Belgacom zelf - voor zover die daarvoor uitgerust zijn. Hoe moeten we ons een tapmachine voorstellen? "Oh, zo'n klein kastje, een soort bandopnemer in een kistje met een slot erop. Niks bijzonders eigenlijk. Je laat dat gewoon draaien en eens om de zoveel tijd ga je de cassette ophalen. Het probleem met de huidige wetgeving is dat je het dan wel integraal moet uittikken."

Voor paranoïde mensen is en blijft de gsm tot op heden het veiligste communicatiemiddel (veiliger dan fax en e-mail, want ook die kunnen in principe via de vaste telefoonlijn worden getapt). Om mobiel te tappen, moeten de Belgische politiediensten in Duitsland een apparaat gaan huren. De kostprijs zou rond de 150.000 frank per maand liggen... Bovendien moet die apparatuur in alle gsm-zones tegelijk worden aangebracht.

Een 'tap' mag niet onbeperkt blijven duren. Het kantschrift van de onderzoeksrechter geldt voor maximum een maand en kan daarna nog hoogstens vijf keer worden verlengd. Wil men de 'tap' na zes maanden vernieuwen, dan moet het resultaat - de integrale uitgetikte versie van alle gesprekken - toegevoegd worden aan het lopende gerechtelijke dossier. In de meeste gevallen betekent dat dat de afgeluisterde er inzage in krijgt en het nut van de hele operatie vervalt.

In paragraaf 2 van de afluisterwet is nergens sprake van 'schending van het beroepsgeheim'. De speurders van de cel-pampers in Luik mogen dus eenvoudigweg geen telefoongesprekken afluisteren. Wat ze wel kunnen doen (en naar alle waarschijnlijkheid gedaan hebben), is een Zoller- en Malicieux-systeem (Z/M) plaatsen. De Zoller registreert de abonneenummers van alle uitgaande gesprekken, de Malicieux de binnenkomende gesprekken. Met dit systeem wordt dus niet meegeluisterd. De speurders kunnen enkel vaststellen dat er vanop het toestel van mijnheer of mevrouw A naar het toestel van B is gebeld.

Zoller en Malicieux kunnen ook retroactief worden ingesteld. Op die manier kan men tot een periode van zes maanden terug nagaan welke nummers op welk tijdstip met elkaar hebben gecommuniceerd. Het systeem kan zijn nut hebben bij het verifiëren van alibi's, zoals Michel Nihoul kon ondervinden. Dankzij een retroactieve Z/M op een gsm-toestel - want dat kan wél - bleek dat hij op 9 augustus 1996 niet aanwezig kon geweest zijn bij de ontvoering van Laetitia Delhez. Het gebruik van Z/M is zo goed als vrij en is dan ook een dagelijkse praktijk in gerechtelijke onderzoeken.

Wie echter het Z/M-systeem wil gaan gebruiken om 'banden' tussen verschillende personen te bewijzen, begeeft zich op glad ijs. Procureur-generaal Eliane Liekendael bouwde een aanklacht van corruptie lastens Guy Coëme op een telefoontje dat vanop zijn kabinet naar het bedrijf van Serge Dassault in Parijs werd gepleegd. Maar was het Coëme zelf die belde? Kreeg hij Dassault aan de lijn? Niemand weet het. "Het is intellectueel oneerlijk en zelfs gevaarlijk om uit één telefonisch contact conclusies te trekken", zegt een speurder. "Bij de partketten van Luik en Neufchâteau wist werkelijk iedereen van het bestaan van de cel-pampers af. Wat als iemand ongemerkt wat nummers van kranten begint in te toetsen op het toestel van Bourlet? Want als politiemensen met dit soort speelgoed beginnen te goochelen, dan doen ze dat meestal met andere bedoelingen dan het ophelderen van misdrijven. Dat is België, helaas." (DDC)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234