Donderdag 21/10/2021

‘Scheerjongen’: warme, aandoenlijke tragedie van Maria Stahlie

Het goede willen doen en zich daarmee in de nesten werken, dat kenmerkt de personages van Maria Stahlie. Meestal slagen ze niet, maar de schrijver steekt altijd haar helpende hand toe. Ook haar dertiende roman, Scheerjongen, is zo’n optimistisch boek. Door Fleur Speet

Op de grens van zijn vijftiende verjaardag logeert Aldo Rossi bij zijn opa in Italië. Daar zit hij in de schaduw van een kerkdeur, kniezend omdat hij een blauwtje liep. Opa kan het zelfmedelijden niet aanzien en trekt zijn kleinzoon aan een oor naar zijn barbiersstoel. Hij gaat van deze “slappe slungel met meisjeshaar” een man maken. De grootvader knipt hem, geeft hem een scheerbeurt, én trakteert hem op een schrobbering over de hedendaagse maatschappij. De moderne mens is een slaaf met zijn opgeblazen ego en verschrompelde hart, toetert opa in zijn kleinzoons oor. Maar het is geen hoogmoed om een hoog doel na te streven. Kijk maar naar mijn vader, zegt opa dan en hij vertelt over Aldo’s overgrootvader die naar Amerika emigreerde. Die las daar een krantenartikel over een vrouw uit zijn geboortestreek die verkracht was door een soldaat en uit wraak haar zoontje castreerde. Hij zei z’n job op, nam de boot en liep dagen om de vrouw een ferme klap te geven. Ellende vergeld je niet met wraak. Vervolgens keerde Aldo’s overgrootvader terug naar Amerika.

Het is Aldo’s initiatierite, deze scheerbeurt, dit verhaal. Het doet hem verlangen naar een ongepolijste wereld waarin mannen ferme kerels zijn die met een klein gebaar groots effect sorteren. Thuis in Amsterdam probeert Aldo zich met een boekje te transformeren tot een ‘Italiaan Oude Stijl’, iemand “met een mengeling van intelligentie, goede smaak, tact, show, elegantie, aandacht en oog voor detail”.

Aldo raakt echter van het pad. Tijdens een schoolstage in een bejaardentehuis kijkt hij een verpleegster in de ogen. Er is maar een seconde voor nodig of de jongen heeft een rode boei. Aldo weet niet hoe hij de Italiaanse taaiheid van zijn overgrootvader moet vinden om deze zoveelste onnozele verliefdheid te beëindigen. In de ogen van een man uit het bejaardentehuis ziet hij het vuur van zijn opa. Hij hoopt dat de man hem kan vertellen wat te doen. Aldo probeert de man wakker te schudden, en wel met een ouderwetse scheerbeurt. Maar uiteindelijk beseft hij dat deze man geen scheerbeurt nodig heeft, maar een harde, droge klap. Aldo voelt zich echter niet gemachtigd de held uit te hangen, hij verbleekt naast zijn overgrootvader.

Alsof die ontluistering niet voldoende is, komt Aldo ineens voor een veel verschrikkelijker probleem te staan. Hij is getuige van iets wat niet voor zijn ogen bestemd is en wat zijn wereldbeeld volledig kantelt. Hij moet zijn vader verraden, of zijn moeder. Uiteindelijk vergeldt hij wraakzuchtig en een Italiaan Oude Stijl onwaardig, onbewust in de hoop op de verlossende klap die hem in een keer volwassen zal maken.

Stahlie knipoogt in haar boek voortdurend, ook naar eigen werk (Honderd deuren, De vlinderplaag, De lijfarts, Het beest met de twee ruggen). Ze trekt je mee in haar verhaal door de eigenzinnige logica en innerlijke consistentie. Je kunt in het verhaal wonen. Want de wereld van Aldo Rossi is warm, aangenaam en aandoenlijk vrolijk.

Vangnet

Het is bovendien een samenhangende wereld, waarin de personages op tijd en plaats staan als in een ware tragedie. Steeds strakker trekt de schrijver het snoer van de tijd aan, herhaalt ze en vat ze samen, om een vangnet voor de steeds labielere Aldo te bieden. Alle elementen doen mee, het begint zelfs steeds stormachtiger te waaien. Net op tijd, en geheel onverwacht, vindt de jongen de taaiheid die nodig is om een daad te stellen.

Dit boek is dartel, maar niet oppervlakkig. Wat Stahlie beoogt is zonneklaar. Dit verhaal ís een tragedie. Een tragedie voor Aldo, én een tragische constatering over hoe het gesteld is met onze maatschappij. Heel Stahlies oeuvre is een waarschuwing tegen de macht van de onverschilligheid en de nietsontziende hebzucht van het individu. Daar moeten we een daad tegenover stellen. En Aldo gaat ons dapper voor. Een Mens waardig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234