Zaterdag 10/04/2021

Schauvliege op klimaattop: veel wachten, veel wandelen

Wat doet een Vlaamse milieuminister op de twee beslissende dagen van een klimaatconferentie? Veel wachten. En veel wandelen. 'Thuis doe ik 2 kilometer per dag, nu kom ik aan 8.'

Het is een diplomatiek pretpark. Dat valt het eerste op aan de klimaatconferentie in Parijs. Eigenlijk houdt de conferentie geen verband meer met de echte wereld daarbuiten - die hoogdringend gered moet worden.

Joke Schauvliege (Omgeving, Natuur en Landbouw, CD&V) kijkt om zich heen. Ze geeft het toe: "Ik heb me ook al afgevraagd of dit de beste aanpak is. De hoofdzaak en de bijzaken vallen soms nog moeilijk van mekaar te onderscheiden." Wanneer ze donderdag uit een shuttlebus stapt aan de zakenluchthaven van Le Bourget, waar alle vergaderingen plaatsvinden, moet ze eerst door 'het bos van zuilen', tientallen witte palen met vlaggen erop gekleefd.

Vanaf dan kan het twee richtingen uit. Links langs de fluorode dierensculpturen naar de algemene vergaderhal. Daar moeten straks alle 195 deelnemende landen aan de conferentie hun stem geven voor een nieuw klimaatakkoord. Of rechts door vier grote expositiehallen heen, met paviljoenen van elke land, naar het perscentrum, waar journalisten net niet over mekaars wallen struikelen.

Schauvliege arriveert als de onderhandelingen hun laatste dagen en nachten ingaan. Sinds maandag is het 'politieke deel' gestart, waarbij het armworstelen begint over de zwaarste punten van het akkoord. De debatten worden nu geleid door de hoofdonderhandelaars van de grootmachten. Voor het Europese blok - de lidstaten spreken met één stem - is dat eurocommissaris Arias Cañete.

Wat een Vlaamse milieuminister hier nog komt doen, is dan ook een logische vraag. Zeker als je weet dat ergens in deze gekostumeerde mierenkolonie haar drie milieucollega's van de federale, Waalse en Brusselse regering al rondlopen. Schauvliege: "Ik beschouw het als een statement. Als we de klimaatopwarming onder controle willen krijgen, moeten we allemaal samenwerken. Falen is geen optie meer. Er is nood aan een bindend akkoord met zoveel mogelijk landen."

Die boodschap kan ook overgebracht worden door één minster, denk je dan spontaan. "Dat is dubbel. Onze delegatie is inderdaad te groot. Maar dat is vooral omdat we de parlementsleden, journalisten, klimaat-ngo's en vakbonden willen meenemen. Andere landen doen dat niet. De mensen die kritiek hebben op onze grote delegatie zijn dus eigenlijk de mensen die ze te groot maken." Schauvliege heeft een punt. Het Belgische paviljoen - bekend als 'het kot' door de rommel - zit overvol.

Wat doet een Vlaamse milieuminister hier dan concreet? Eerlijk gezegd niet heel veel. De agenda van Schauvliege donderdag: om 12 uur een praatje met de bedrijvenkoepel VBO, om 13 uur een Skype-sessie met schoolkinderen uit Begijnendijk, om 16 uur een gesprek met de ngo's, om 18 uur een Europese vergadering, om 21 uur een bijeenkomst in de algemene vergaderhal, om 22 uur een debriefing.

Samengevat: flashy is het allemaal niet. "Lang wachten hoort er bij. Dat weet ik intussen. Sinds 2009 ben ik naar alle klimaattoppen geweest." Het eindresultaat is dat ze veel gepraat en gewandeld heeft. Via haar smartphone houdt ze haar afgelegde kilometers per dag bij. Thuis komt ze soms maar aan 2, nu aan 8.

Schauvliege is een lijdend voorwerp. Maar ze is lang niet alleen.

Bijna tweehonderd landen zover krijgen om hun ja-woord te geven voor een internationale klimaatdeal, valt het best te omschrijven als een spelletje schaak op vijftien borden tegelijk. Als je ontwikkelingslanden iets geeft, dan moeten de olieproducerende landen evenveel krijgen. Elders willen de rijke landen dan een slag binnenhalen en verderop wachten de kleine eilandstaten die in de oceaan verdwijnen. Naar het einde toe kunnen alleen de hoofdonderhandelaars het spel overzien en sturen.

Laatste rechte lijn

In het beste geval worden de Europese milieuministers in deze laatste dagen als pionnen uitgezet. Hun opdracht is om contacten te leggen met buitenlandse collega's, zodat Cañete alle standpunten kent in de laatste rechte lijn richting akkoord.

Schauvliege is wat te laat gearriveerd om nog voor verkenner te spelen. Federaal minister Marie Christine Marghem (MR) heeft wel informele gesprekken. Vooral met ontwikkelingslanden uit Afrika zoals Gabon, Mozambique en Senegal.

Het probleem ligt vrijdag bij de klimaathulp aan de ontwikkelingslanden. Die worden hard getroffen door de opwarming van de planeet. Terwijl ze er historisch gezien nauwelijks schuld aan hebben. Het is aan de rijke landen om hen financieel te steunen, maar vooral de opkomende industrielanden willen weinig bijdragen. Het valt landen als China, Brazilië of Zuid-Afrika moeilijk kwalijk te nemen. Eigenlijk doen wij precies hetzelfde. De komende jaren maakt België telkens 50 miljoen euro vrij. Een bedrag dat internationaal beschouwd wordt als het absolute minimum.

Hoe geloofwaardig zijn we zelf? Schauvliege wuift de vraag weg. "Iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij doen absoluut ons ding. Vlaanderen zal jaarlijks 14 miljoen euro bijdragen aan het totaal. Ik vind dat veel geld in besparingstijd."

Blijft er niet meer over van het ambitieuze en innovatieve Vlaanderen? "Je mag niet vergeten dat we klein zijn. Vlaanderen staat voor 0,2 procent van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen. Onze buurlanden doen meer, maar zijn veel groter."

Toont dit geen acuut gebrek aan ambitie, zoals Greenpeace en 11.11.11 aanklagen? "Voor de ngo's zal het nooit genoeg zijn. En dat siert hen. Het is hun rol om beleidsmakers wat aan te jagen. Maar daarom hebben ze nog geen gelijk. Klimaat is vaak windowdressing. Een minister met veel grootspraak en dromen is een held. Ik zit zo niet in mekaar. Ik ben voor een realistische aanpak. Misschien botst het daar. De ngo's vinden mij niet flamboyant genoeg. Spierballenvertoon is nu eenmaal niet mijn ding. Ik probeer stap per stap vooruitgang te boeken - en dat lukt."

Ze zegt het op een manier die zelfbewustzijn uitstraalt. Dat is verrassend. Wie Schauvliege van op tv kent, verwacht een teruggetrokken, ietwat verkrampte vrouw. In Parijs toont ze zich anders. Aan een diplomaat vertelt ze breed gebarend een anekdote over een vorige klimaattop. "Er was mij gezegd dat naamkaartjes uitwisselen voor Japanners belangrijk is. Dus ik neem het zijne aan met twee handen, kijk er meer dan vijf seconden naar en geef hem dan plechtig het mijne. Waarop die Japanner het meteen weg propt in zijn achterzak. Hij had omgekeerde tips gekregen (lacht)."

Goud wordt lood

Even uit het schietkraam Vlaanderen, het doet Schauvliege schijnbaar deugd. Zelf wil ze niet te veel uitweiden over die laatste maanden, waarin alles wat ze aanraakte van goud in lood leek te veranderen. Op dat vlak blijft het een binnenfretter. Of toch: "Persoonlijke aanvallen zijn niet prettig. Niemand vind het leuk om op Twitter te lezen dat ze je levend willen begraven. Gelukkig kom ik veel mensen tegen die me steunen." Het wordt al eens gemakkelijk vergeten, maar Schauvliege zit bijna twintig jaar in het parlement en is intussen uitgegroeid tot een Oost-Vlaams stemmenkanon.

Toch blijft het moeilijk te begrijpen waarom Schauvliege niet gedaan heeft wat een aantal van haar collega's (en bij uitbreiding misschien wel iedereen met gezond verstand) haar zou aanraden: eruit stappen als ze nog een vangnet had. Ze kon parlementsvoorzitter worden volgens de geruchtenmolen. Of tenminste een andere ministersportefeuille vragen en leren uit de fouten die ze gemaakt heeft. Is dat wilskracht? Trots? Een zesde zintuig dat het goedkomt? "Ik hou van deze ministerspost."

Dus ze had een onverwoestbaar geloof in haar kunnen als minister? "Ik kan resultaten voorleggen aan iedereen die me ernaar vraagt. Geen probleem. Het beeld van mij in de kranten is verkeerd. Hoe dat komt? Volgens mij omdat ik niet wil meedraaien in het circus dat de politiek vaak is. Ik distantieer me van het 'ons kent ons'-wereldje. Bijvoorbeeld: ik bel geen journalisten uit hun bed als ze iets fouts schrijven."

Maar terug naar de klimaatconferentie. Schauvliege stapt vrijdagavond opnieuw de tgv op richting thuis. Een klimaatakkoord is er nog niet, maar ze bekijkt het positief. "Het is duidelijk dat stilaan de hele wereld beseft dat we samen moeten ingrijpen. Er zit schwung in de gesprekken. De wil om te landen is er. Tijdens de vorige conferenties was de gelatenheid groter."

Of zij de dag nog zal meemaken dat het klimaat gered is? Ze is ondertussen 45 jaar. Het antwoord komt snel en is een duidelijk nee. Oei, spreekt ze zichzelf nu tegen? "Ik zal het niet meer meemaken omdat het klimaat niet te 'redden' valt. De klimaatopwarming tegengaan wordt een werk zonder einde."

Iets voor doorzetters dus. Aan Schauvliege om te bewijzen dat ze er een is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234