Woensdag 28/10/2020

Schattenjagers zitten op zwart zaad

Het Amerikaanse bedrijf Odyssey Marine Exploration heeft de restanten van een Brits schip gevonden, met aan boord maar liefst 219 ton zilver, goed voor 156 miljoen euro. Het is de grootste buit aan edele metalen ooit, al blijft de vraag of de bergers hiermee eindelijk hun bankrekening zullen kunnen spijzen.

Februari 1941. Het Britse schip SS Gairsoppa is op de terugweg uit India. Aan boord zijn kolen, thee en véél zilver. Op 17 februari wordt het schip getorpedeerd door een Duitse onderzeeër. De 85-koppige bemanning komt, op één man na, om het leven. Groot-Brittannië wil het schip, en vooral de lading, al lang terug. Overheden bergen zelf echter zelden schepen, zo'n operatie is veel te duur en de kans op succes is klein. Maar in 2010 bood zich een geïnteresseerde partner aan, Oydssey Marine Exploration. Het bedrijf sloot een deal met de Britten waarbij tachtig procent van de winst voor hen is. Het schip en de lading zijn nu gelokaliseerd, de berging volgt in het voorjaar.

Aangezien de overheden het laten afweten, zijn er honderden spelers op de markt die proberen hun brood te verdienen door het bergen van scheepswrakken, maar ze worden allemaal overschaduwd door Odyssey. Het bedrijf uit Florida werd in 1994 opgericht door Greg Stemm (52). Toen hij midden de jaren tachtig in een café op de Kaaimaneilanden de hand kon leggen op een tweedehands onderzoeksschip, startte hij met wat de carrière van zijn leven zou worden.

Zowat elke spraakmakende ontdekking op de oceaanbodem van het laatste decennium staat op naam van Stemm en zijn team (zie kader). De voorbije jaren kwam het ene bericht na het andere over gigantische vondsten die miljoenen euro waard zijn. Maar alle aankondigingen ten spijt, echt rijk wordt Odyssey voorlopig niet van zijn exploten. De jaarrekeningen van de voorbije vijf jaar gaan flink in het rood. Vorig jaar eindigde Odyssea met een netto-inkomen van min 17 miljoen euro en het tweede kartaal van dit jaar bedroeg het verlies 1,3 miljoen dollar. Verschillende concurrenten van Odyssey, zoals Deep Sea Exploration, gingen eerder al failliet.

"De bergingen brengen vooral veel problemen en kosten met zich mee", weet ook Tom Lenaerts van de afdeling maritieme archeologie van het Vlaams Instituut voor Roerend Erfgoed. "Odyssey haalt zijn inkomsten niet zozeer uit wat ze op zee bergen, maar wel uit de tentoonstellingen die ze houden en de boeken die ze verkopen. Ze hebben ook een deal met National Geographic die de filmrechten op hun operaties hebben."

Wat de winsten van Stemm vooral parten speelt is de onduidelijke juridische positie van de schatten. "In principe is het simpel", zegt Lenaerts. "Een schip blijft toebehoren aan zijn eigenaar. Als het bijvoorbeeld om een oorlogsschip gaat, dan is het nog steeds van de natie waar het ooit aan toebehoorde, ook al is het eeuwen oud. Bij privéschepen wordt op zoek gegaan naar de eigenaar en als die niet gevonden kan worden is het voor het land van de eigenaar. Nederland heeft bijvoorbeeld na het faillissement van de VOC (Verenigde Oostindische Compagnie, KH) alle rechten op de VOC-schepen overgenomen."

'Jommeke op schattenjacht'

Al is het niet altijd simpel om aan te tonen van welk land een schip is. "De naam is niet altijd terug te vinden en naar wat kijk je: naar de vlag, de naam, de plaats waar de bemanning gemonsterd werd? Dat moet geval per geval bekeken worden. Wij zijn geen voorstanders van die privébedrijven. Het lijkt wel Jommeke op schattenjacht."

In 2007 ontdekte Odyssey voor de kust van Gibraltar een onbekend schip met een lading ter waarde van 350 miljoen euro. Spanje beweert dat het een Spaans schip is. Een rechtbank in Atlanta oordeelde eerder deze week dat Spanje in zijn recht is. Oddysey gaat in beroep, maar zag zijn aandelenkoers met 33 procent dalen. De ontdekking van de Gairsoppa, waar het bedrijf op voorhand een deal had met de overheid, heeft dat gedeeltelijk goedgemaakt: de koers steeg gisteren met 17 procent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234