Dinsdag 31/01/2023

Schatkamers in het achterland

Je kunt er meesterwerken gaan bewonderen te midden van campingstoeltjes en schoenencollecties, een Rembrandt bivakkeert pal naast de verwarming, slaapkamers dienen als expositiezalen en het is beter voor een bezoek thuis even naar het toilet te gaan. De Britse regionale musea hebben vaak schitterende collecties, maar ze moeten woekeren met geld en ruimte. Voor één keer hebben ze een selectie uit hun rijkdommen toevertrouwd aan de Royal Academy of Arts in Londen.

Bert Wagendorp

Vanaf de M25 rond Londen de M1 naar het noorden, twee uur flink doorrijden, dan de M6 richting Birmingham aanhouden tot de afslag Walsall, twee kilometer rechtdoor, bordjes 'Walsall Museum & Art Gallery' volgen, langs het Arboretum, rotonde half nemen Lichfield Street in, tot Intown Row (links), alwaar parkeerplaats; Lichfield Street schuin oversteken, eindje trottoir volgen richting entree gemeentelijke bibliotheek tegenover arbeidsbureau, langs loket volwassenenuitleen, door kinderboekenafdeling, trappetje op, deur in; houd u vast.

Een witte ruimte met geblindeerde ramen, die om de een of andere reden aan een grot doet denken. De grot is onderverdeeld met houten schotten - het zijn eigenlijk schuttingen, maar zeg je dat in een echt kunstmuseum: schuttingen? - in alkoven, hoekjes, binnenplaatsjes. Taal schiet soms tekort om een witte kunstgrot in Walsall te beschrijven.

In het midden van de ruimte staat een ronde balie, waarin een jongen en een meisje hangen. In bakken staan folders en brochures waarvan de meeste met het museum weinig van doen hebben. Boven een deur aan het eind van de grot hangt een verschrikkelijk monster van schuimplastic. Ga daar onderdoor en je komt bij Sound and Fury, the Art and Imagery of Heavy Metal.

De schilderijen aan de wanden zijn slecht uitgelicht. Het lijkt ook of ze tegen de wand zijn gespijkerd. Er staan camping-klapstoeltjes, voor wie even rustig wil kijken. Naast de oude centrale verwarming in de rechterhoek hangt een ets van Rembrandt, De dood van de maagd.

Welkom! Welkom bij de meer dan prachtige Garman Ryan Collection van het gemeentelijk museum in Walsall, in het hart van de Black Country. En de welgemeende excuses van Jo Digger, keeper of the fine arts.

"De entree is inderdaad ontstellend," zegt Jo Digger. "En dan heb je nog geluk dat je niet in een rolstoel zit, want kom dan die trap maar eens op. Het is ook beter om voor een bezoek thuis even naar het toilet te gaan, want we hebben hier maar één wc."

De Garman Ryan-collectie behoort tot de mooiste kunstverzamelingen van Groot-Brittannië. In 1974 werd ze, als een 'helder licht in Black Country', aan de gemeente Walsall geschonken door Lady Kathleen Garman, echtgenote van de Amerikaans-Britse beeldhouwer Sir Jacob Epstein, en Sally Ryan, beeldhouwer en groot bewonderaar van Epstein.

Driehonderd zestig werken omvat de collectie, waarvan werk van Epstein het hart is. Maar daarnaast bestaat de verzameling uit schilderijen, aquarellen, etsen en tekeningen van 134 andere kunstenaars. En uit de ongeveer honderd anonieme kunstwerken van Griekse, Egyptische, Chinese, Afrikaanse, Polynesische en pre-Columbiaans Amerikaanse origine.

Namen? Dürer, Degas (Portrait de Marguerite), Lucian Freud, Cézanne, Braque, Delacroix, Delaunay (portret van Igor Stravinsky), Jongkind, Monet, Pisarro, Rembrandt. Zo hangen ze ook in de propvolle grot, op het eerste gezicht volstrekt willekeurig gerangschikt. Wat overigens niet zo is. Op aanwijzing van Kathleen Garman werden de kunstwerken naar thema bij elkaar gehangen, niet naar periode of stijl. Kinderen bij kinderen, religie bij religie, landschappen, bomen, planten en stillevens, portretten.

"De armoe heeft één voordeel," zegt Jo Digger. "We zijn erg laagdrempelig. Een museum als dit is niet bedreigend, je wipt er zo even naar binnen. En het heeft ook wel iets heel intiems, denk ik soms." Maar, geeft ze toe, er kleven aan chronisch geldgebrek ook nadelen. Het is nu eenmaal niet bevorderlijk voor een Rembrandt-ets om boven de cv te hangen. Met de 35.000 mensen die nu jaarlijks komen kijken, zit het museum bovendien wel zo ongeveer aan zijn taks. Wat het vervelende feit dat er voor publiciteit geen budget is, weer enigszins verzacht.

De Garman Ryan Collection laat prachtig zien hoe het er voorstaat met veel Engelse regionale musea. Zo klein kan het museum niet zijn, of er hangen schitterende verrassingen. Maar altijd is Schrijnend Geldgebrek het meest in het oog springende werk.

En omdat ook de Labour-regering alleen maar bezuinigt op de schone kunsten, hopen ze allemaal, directeur, keeper of the fine arts, conservator of collection manager, op de Sinterklaas van de Britse culturele wereld, het National Lottery Heritage Fund.

In Walsall is die al langs geweest. Dankzij een loterijsubsidie van zo'n 950 miljoen frank wordt daar gewerkt aan de bouw van een nieuw museum, waarin de Garman Ryan-collectie in september 1999 een nieuw onderkomen zal vinden.

Jo Digger: "Het wordt prachtig. Alleen zal het ons structurele geldgebrek niet opheffen. We zijn straks een bloedarm museum in een schitterend gebouw."

Naast het nieuwe museum komt straks ook een nieuwe pub. "Hopelijk gaat die ons flink geld opleveren," zegt Digger.

Zodat zich in Walsall tenminste niet het scenario zal gaan afspelen dat dreigt in Barnard Castle bij Durham, waar het Bowes Museum is gevestigd. Daar, in het barre noorden van Engeland, hangen zomaar Goya's, El Greco's, Tiepolo's, Turners en Canaletto's. Maar de gemeente moet bezuinigen en het museum dient op korte termijn 300 tot 500 miljoen frank te vinden. Een SOS richting regering en Nationale Loterij is uitgegaan. Komt er geen antwoord, dan gaan er binnenkort Oude Meesters naar de veiling.

De verdelers van de gokrevenuen hebben ook een brief van de Pallant House Gallery in de la liggen, ondertekend door Stefan van Raay, de Nederlandse directeur van dat museum in Chichester, Zuid-Engeland.

Niet dat de problemen in Chichester even nijpend zijn als die in het Bowes. Dankzij een redelijk genereuze gemeenteraad, een indrukwekkende lijst patrons (onder wie Simon Sainsbury, lid van een van Engelands rijkste families) en een stoet vrijwilligers, kan Pallant House zich redelijk bedruipen.

Maar de moderne kunst, voornamelijk geschonken door de verzamelaars Walter Hussey en Charles Kearly, staat wel voor het grootste deel in de kelder. Slechts dertig procent van de collectie kan worden getoond, vooral omdat Hussey als voorwaarde voor het overdragen van zijn collectie stelde dat die de vloek 'van een gemeentelijk kunstmuseum' zou worden bespaard, en werd opgehangen in een 'huiselijke en ingerichte omgeving'.

Dat is inderdaad leuk, maar wel beperkend voor een directeur die graag meer van zijn schatten wil laten zien. "We zitten te springen om meer ruimte," zegt Van Raay. "Ook omdat ons binnenkort nog een prachtige verzameling wordt geschonken."

Van Raay, eerder werkzaam bij het Van Gogh Museum, heeft bij de Nationale Loterij een aanvraag voor zo'n 300 miljoen frank ingediend. Wordt die toegekend ("en daar gaan we van uit"), dan volgt een forse uitbreiding. De bouwtekeningen voor een nieuwe vleugel naast het huidige herenhuis in Queen-Annestijl, liggen al klaar. "Dan wordt het Pallant echt een belangrijk museum."

Pallant House, dat de indruk wekt dat de laatste bewoners pas zijn vertrokken, heeft een van de mooiste collecties moderne kunst in Zuid-Engeland, Londen buiten beschouwing gelaten. Van Raay is nog maar net klaar met een rehang en opknapbeurt die naar zijn mening de inrichting van het huis en de thematiek van de schilderijen beter op elkaar afstemmen. In de slaapkamer heeft hij religieuze kunst neergehangen, de Victoriaanse kunst kreeg een plaats in de huiskamer.

"Ik ben er helemaal van in de war," zegt een oudere dame die als vrijwilligster een oogje in het zeil houdt in het museum. "Ik ben allerlei schilderijen kwijt. Maar ja, zo'n nieuwe directeur wil natuurlijk zijn eigen stempel drukken. Bezig baasje hoor, die Nederlander."

Van Raay is het trotst op de Henry Moores in het zijkamertje boven. Hij kijkt verliefd naar A Child Suckling, een ragfijn en ontroerend beeldhouwwerkje in albast. Andere topstukken zijn Rouge et Bleu van Fernand Léger, Crucifixion van Graham Sutherland - rijk vertegenwoordigd in de collectie van Pallant House - en Severini's Danseuse Nr. 5.

Genietend loopt de directeur door zijn museum. "Zo'n mooi museum in zo'n klein provincieplaatsje, dat kun je je in Nederland toch amper voorstellen," zegt hij in de Victoriaanse keuken. "Engeland is zo enorm rijk aan kunst. Het is ongelooflijk wat hier in de loop der eeuwen aan kunst is bijeengebracht. Hier had je echt de Getty's van de achttiende en negentiende eeuw. Wat je op zo'n expositie in de Royal Academy ziet, is nog maar het topje van de ijsberg. Denk eens aan wat er in de landhuizen van de National Trust nog hangt. En hoeveel schitterende privé-collecties er hier nog zijn."

Jo Digger, van de Garman Ryan Collectie: "Zeker, dit land heeft nog steeds heel veel prachtige kunst. Maar zeg nou zelf, toen jij bij ons de zaal binnenkwam, dacht je toen: wat houden ze in dit land veel van kunst? Wat spreekt hier een waardering en liefde uit? Dat dacht je niet, veronderstel ik. En dan moet je bedenken dat er nog heel wat ergere gevallen zijn."

Van Walsall terug naar de M1. Mijl of dertig naar beneden: Northampton. Central Museum and Art Gallery! Pareltje onder de regionale uitstallingen. Waar collectiemanager Angela Edgar trots naar de lege plaats wijst waar gewoonlijk Garofalo's De Heilige Familie - nu even in de Royal Academy - hangt. Een mooie collectie oude Italiaanse meesters hebben ze in Northampton, Edgar weet ook niet waarom.

"Ooit zijn we ermee begonnen, en daarom zijn we ermee doorgegaan. Ik vermoed dat dat de achterliggende gedachte is geweest."

Maar ze hebben er ook een kastje met antiek Egyptisch kleingoed, een David Hockney, heel veel porselein, een Molinari, een Sutherland en, dé attractie van Northampton, de grootste schoenen- en laarzencollectie ter wereld. In de hoek van de hal hangt een snoek van een meter.

Walsall Museum and Art Gallery, Lichfield Street, Walsall. Open dinsdag-zaterdag 10-17 uur; zondag 14-17 uur. Pallant House Gallery, 9 North Pallant, Chichester. Open dinsdag-zaterdag 10-17.15 uur.

Central Museum and Art Gallery, Guildhall Road, Northampton. Open maandag-zaterdag 10-17 uur; zondag 14-17 uur.

(c) de Volkskrant / De Morgen

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234