Maandag 02/08/2021

Schatbewaarder moet schat verkopen

Karel van Antwerpen, het Madrileense centrum van de Lage Landen, is in geldnood. De laatste telg uit een Antwerps geslacht is gedwongen hun grootste schat, een schilderij van Rubens, te verkopen.

Miguel Angel Aguilar (73) is in eigen land een bekend gezicht als journalistieke oudgediende en televisiecommentator. Weinig Spanjaarden weten echter dat hij ook directeur is van de culturele stichting Karel van Antwerpen. Dit instituut uit 1594, werd geleid door de families die eind 15de eeuw met Filips de Schone vanuit de Bourgondische Lage Landen naar het zuiden kwamen. Aguilar is de schatbewaarder van het grootste bezit van de stichting: het schilderij Het martelaarschap van Sint Andreas, een imponerend en uniek altaarstuk dat Peter Paul Rubens van 1638 tot 1639 schilderde tijdens zijn verblijf in de Spaanse hoofdstad. Het schilderij, met een geschatte waarde van 30 miljoen euro, moet worden verkocht, wil Karel van Antwerpen na ruim vier eeuwen niet worden gesloten.

Miguel Angel Aguilar is niet bepaald een persoon van gedragen ernst. Maar nu is hij oprecht aangedaan. De verkoop blijkt een bron van diepe zorg. Aguilar: "Ik wil niet degene zijn die deze hele erfenis begraaft. De gedachte dat Karel van Antwerpen zou moeten verdwijnen, doet me inderdaad pijn. Ik heb altijd hard gewerkt om dit cultuurgoed in stand te houden."

U zit al sinds 1967 bij Karel van Antwerpen, toen nog een kwijnend overblijfsel van wat ooit een ziekenhuis voor pelgrims uit de Lage Landen was.

"Karel van Antwerpen was een koopman die naar Spanje was gereisd in de tijd van Filips de Schone. Hij werd rijk met de handel in de nieuwe Spaanse koloniën. Die rijkdom liet hij na voor de ziekenzorg aan hun landgenoten. Ik behoor tot de groep van families die nog altijd een band met de oude Lage Landen heeft. Toen ik 24 jaar was, trad ik via mijn vader toe tot het bestuur. Hij was van de familie Stuyck die rond in 1630 uit Antwerpen zijn gekomen.

"Er moest iets nieuws gebeuren. Uiteindelijk kwam het idee van een cultureel centrum. Ik trok nieuwe mensen aan in het patronaat. Het moest dan ook een duidelijke Europese signatuur hebben. In 1988 konden we de poorten openen. Het werden jaren van tentoonstellingen, lezingen en muziek, altijd verbonden met de Lage Landen. De Spaanse koning was bij de opening, net als koning Boudewijn en Fabiola.

"Het schilderij was een schenking van een mecenas uit de Lage Landen. Die had Rubens de opdracht gegeven het altaarstuk van Sint Andreas te schilderen. We hebben nog de brief met de opdracht en het antwoord van de vrouw van Rubens. Voor de geboden som werd Sint Andreas afgebeeld met zijn kruis en de engeltjes boven in het schilderij. Maar als ze er ook nog dat paard en de rest van het gezelschap erbij wilden hebben, moesten ze nog 60 Vlaamse patagonen bijbetalen."

Het is een bijzonder doek voor de band tussen Spanje en de Bourgondische Nederlanden.

"Sint Andreas was de patroonheilige van het huis van Bourgondië en van de ridderorde van het Gulden Vlies, alles wat met Filips de Schone meekwam. De koningen van Spanje maken nog steeds deel uit van de orde. Al die zaken zijn verbonden met het schilderij.

"De stichting heeft altijd met succes zijn bestaan weten te bevechten en we konden zelfs wat reserves opbouwen. In 2007 brak de crisis uit en verloren we onze subsidies in Spanje. Die waren niet groot, maar van levensbelang. We moesten onze reserves aanspreken. Die zijn nu op. We leven op een overbruggingskrediet.

"We hadden altijd het idee: als de drie betrokken landen van de Benelux iets bijdragen, zeg 120.000 euro per land, zijn we uit de problemen. Je hebt een prachtige ruimte hier in het centrum van de stad voor exposities, lezingen en muziek. De Fransen, Duitsers, Italianen en Britten hebben wel hun eigen centrum, dus waarom niet de Benelux? Nul reactie."

Dus dan toch maar de Rubens in de verkoop?

"Het Prado heeft een enorme belangstelling voor de Rubens, maar weinig geld. Ze willen het toch hebben, koste wat het kost. De directeur zegt: al hebben we vermoedelijk de beste Rubens-collectie, zijn religieuze werk ontbreekt. En dit is een uitzonderlijk schilderij. We doen de Rubens niet cadeau. Maar het schilderij is in Spanje tot cultureel erfgoed bestempeld en kan daarom het land niet uit, behalve voor exposities. Op de vrije markt drukt dat de prijs enorm, dat weten ze ook bij het Prado."

U blijft wel doorgaan als cultureel centrum?

"We gaan door met onze activiteiten, maar op bescheiden schaal. We zullen ons meer richten op de EU, door middel van debatten en onze jaarlijkse ministersconferentie. We organiseren kamermuziek en reizende tentoonstellingen. Ik wil niet dat dit verdwijnt, omdat het een dienst verleent en een geweldige, eeuwenlange geschiedenis heeft. Dit bestaat sinds 1594 en het moet blijven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234