Dinsdag 24/05/2022

Schandalen aan de lopende bandl In 1996 veroordeelde de Amerikaanse rechter Volkswagen tot een boete van 100 miljoen dollar wegens bedrijfsspionage. Directielid José Igacio López had bij zijn overstap van General Motors naar VW in 1993 technische inform

Bedrijfscultuur bij Duitse autobouwer vertoont overeenkomsten met 'een maffieus systeem'

l In 1997 onderzoekt het gerecht in Braunschweig de klacht van het Duits-Zweedse installatiebedrijf ABB dat het door VW en Skoda tot de betaling van smeergeld is gedwongen.

l Eind 2004 laten zes leden van de SPD-fracties in de Bondsdag en twee deelstaatparlementen zich door VW betalen voor 'advieswerk'.

Een misdaadverhaal met Volkswagen in de hoofdrol

Topbestuurders van Volkswagen moeten een stap opzij zetten omdat ze verdacht worden van zelfverrijking. Bij de Duitse autofabrikant lijken corruptie, vriendjespolitiek en ander bedrog bij de cultuur te horen.

Berlijn

de Volkskrant

Sander van Walsum

Dat Volkswagen, de 'meest Duitse van alle Duitse ondernemingen', in verband wordt gebracht met een smeergeldaffaire is pijnlijk. Zeker als die affaire doet denken aan een ranzige B-film, compleet met Braziliaanse schonen, dure vliegreizen en old boys die elkaar gunsten verlenen. Maar het meest verontrustende is dat dit niet de eerste VW-affaire is. Kennelijk vormt de bedrijfscultuur van Europa's grootste autoproducent een vruchtbare voedingsbodem voor corruptie, fraude en bedrog.

De huidige affaire begon in juni met het ontslag van Helmuth Schuster, de personeelschef van dochteronderneming Skoda. Hij zou zich hebben verrijkt aan licentie- en importverdragen die Skoda met Indiase en Angolese bedrijven heeft gesloten. Verder zou hij een aanmerkelijk belang hebben verworven in F-Bel, een evenementenbedrijf dat geregeld meedong naar opdrachten van Skoda.

Schuster had compagnons in Wolfsburg, de hoofdzetel van het VW-concern. Dat kon vorige week worden opgemaakt uit het ontslag van personeelsfunctionaris Klaus-Joachim Gebauer en het onverwachte aftreden van Klaus Volkert, de voorzitter van de centrale ondernemingsraad. Die ontkent weliswaar zich aan "criminele handelingen" schuldig te hebben gemaakt, maar aan dat zwakke verweer wordt geen waarde gehecht.

Sterker: de 62-jarige Volkert geldt inmiddels als de belichaming van een hele bedrijfscultuur die onder zware verdenking staat. Hij zou niet alleen betrokken zijn geweest bij F-Bel, maar zou als voorzitter van de ondernemingsraad gunsten hebben aanvaard en verstrekt. Zo zou een Braziliaanse vrouw als tegenprestatie voor ongespecificeerde optredens in de PR-sfeer elk kwartaal 23.000 euro van VW hebben ontvangen. Voor ruggespraak met haar opdrachtgever vloog zij geregeld eersteklas naar Europa. Op kosten van Volkswagen.

Volkert, die in 1990 aantrad als voorzitter van de ondernemingsraad, liet zich graag voorstaan op zijn hartelijke relaties met de bedrijfstop. Hij beschermde onbekwame managers uit zijn vrienden- en cliëntenkring, maar verhinderde de opmars van VW-medewerkers die hij niet tot zijn intimi rekende. Hij droeg graag dure pakken en blinkende horloges en ging er prat op "dat het bedrijfsvliegtuig na één telefoontje voor mij klaarstaat".

De val van Volkert is aangegrepen voor de vereffening van oude rekeningen. (Ex-)collega's zijn opmerkelijk mededeelzaam over zijn onaangename gedrag. Een vertegenwoordiger van de vakbond IG-Metall herinnert zich opeens dat Volkert als personeelsvertegenwoordiger de werkgevers wel erg snel tegemoet kwam bij de onderhandelingen over een tweejarige loonstop. Zijn opvolger Bernd Osterloh heeft een eerherstel van de personeelsbelangen in het vooruitzicht gesteld.

Voor een morele zuivering van het automobielconcern is echter meer nodig. Want Volkert was het product van een ons-kent-onscultuur die na zijn vertrek niet meteen zal zijn verdwenen. Bij VW ontbreken kennelijk de interne controlemechanismen die het concern voor periodieke schandalen kunnen behoeden. Volkert ontwikkelde zich, mede onder invloed van de duur van zijn mandaat, van een werknemersvertegenwoordiger tot een medebestuurder. Dat duidt misschien op een karakterzwakte, maar ook op een institutioneel tekort.

De aandeelhouders hebben bij VW een zwakke positie. Dat komt, zo schreef de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, tot uiting in de beurswaarde van het concern. Die bedraagt ongeveer een negende van die van Toyota en de helft van het kleinere BMW. Mogelijk hangt dit samen met het verleden van VW als staatsbedrijf. Twintig procent van de aandelen is overigens nog steeds toegewezen aan de deelstaat Nedersaksen. De minister-president van die deelstaat maakt deel uit van de raad van toezicht.

De gewenste afstand tussen bestuurders en toezichthouders ontbreekt ook bij VW. Het concern doet erg denken, aldus de krant Tagesspiegel, aan een Volkseigener Betrieb of staatsbedrijf in de vroegere, communistische DDR. "Men kent elkaar, men tutoyeert elkaar en men is lid van dezelfde partij", schrijft ook Der Spiegel. De partij in kwestie is de SPD, de partij die in Nedersaksen het langst aan de macht is geweest. Dit voorjaar kwamen nog zes sociaal-democratische volksvertegenwoordigers in opspraak omdat ze, als tegenprestatie voor duister advieswerk, op de loonlijst van VW stonden.

Ook bondskanselier Gerhard Schröder had als minister-president van Nedersaksen (1990-1998) vriendschappelijke relaties aangeknoopt met de bestuurstop van VW. Hij deed een beroep op Peter Hartz bij de hervorming van de arbeidsmarkt. Van diens adviescommissie maakte ook Helmuth Schuster deel uit. Klaus Volkert zou eveneens tot de intimi van de bondskanselier behoren of hebben behoord.

Dat wil nog niet meteen zeggen dat Schröder ook daadwerkelijk bij het meest recente omkoopschandaal betrokken was. Feit is wel dat er een omvangrijk netwerk van informele contacten binnen VW is ontstaan en dat Schuster en Volkert zich onaantastbaar waanden. Als lid van de raad van toezicht is Schröder in elk geval in gebreke gebleven. Ook hij was het product van de VW-cultuur.

De huidige minister-president van Nedersaksen, de christen-democraat Christian Wulff, werd na zijn aantreden in 1998 dan ook als een buitenstaander bejegend. Toen hij zich bezorgd toonde over de betaling door VW van parlementariërs, betichtte Klaus Volkert hem er woedend van 'partijpolitiek' te bedrijven. Wulff zou, aldus Volkert, de indruk willen wekken "dat Volkswagen met behulp van de SPD een maffieus systeem hanteert ter corrumpering van de politiek". Te vrezen valt dat hij de werkelijkheid redelijk accuraat heeft weergegeven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234