Dinsdag 29/09/2020

Schaarbeek/ Schaerbeek

De tram 92 reed langs het stadspark. Ter hoogte van het kasteel waar de koning woont maar zelden thuis is - hij kan niet tegen groene kevers aan zijn plafond, heb ik eens gehoord - stapte er een goochelaar in, met een hoge hoed boven op zijn toch al aanzienlijke kop.

Een klein meisje keek hem verbaasd aan en vroeg, met een ontroerende knik in haar gebroken stem: "Maar... hoe láng bent u eigenlijk wel, mijnheer?"

De goochelaar had die vraag duidelijk al eerder gekregen want hij was onmiddellijk klaar met zijn antwoord: "Ik meet precies drie centimeter en twee meter!", zei hij, en toen trok hij een gezicht zoals ze gezichten leren trekken aan de zeldzame scholen waar een mens voor goochelaar kan studeren.

U zult zich afvragen wat ik deed op tram 92 en het antwoord is dat ik het zelf niet weet. Ik verveelde mij gewoon, die zaterdagmiddag, en bij ontstentenis van Gay Parade, Halve Marathon, Volkse Picknick of Autoloze Zondag lag het centrum van de hoofdstad er maar wat suf bij en besloot ik qua ontspanning eens naar Schaarbeek te trekken, een gemeente die mij altijd al bevallen heeft, en die in het Frans om een mij niet bekende reden Schaerbeek heet.

Als jonge dichter wilde ik wel eens samen met een andere jonge dichter door het prachtige Josaphatpark wandelen, en we deden dat vooral terwijl we ons zwijgend afvroegen wie van ons nu eigenlijk Verlaine was en wie Rimbaud. Maar ons ware probleem was toen toch vooral hoeveel lege melkflessen we eigenlijk moesten jatten van de dorpels van de chique herenhuizen die stonden te blinken langs de brede, groene lanen daar, en die namen droegen van staatslieden, politici en burgemeesters als Paul Deschanel, Louis Bertrand, Huart Hamoir of Dwight Eisenhower.

Met het zo verkregen statiegeld gingen wij zo snel mogelijk enkele glazen Demi Aerts drinken in een van de drankgelegenheden die zich in de buurt van het nabije Sportpaleis bevonden, daar waar zich nu een zwembad en de in mijn ogen steeds mooier wordende wolkenkrabber Brusilia bevinden.

En ik weet nog dat ik op een dag bijna doodging van geluk toen ik in zo'n café 'Oh, Carol' van Neil Sedaka hoorde oplaaien vanuit een Wurlitzer-jukebox. En hoe ik toen een krop in mijn keel voelde groeien, vooral tijdens het befaamde 'gesproken middenstuk', dat ging als volgt:

"Oh, Carol, I am but a fool

Darling, I love you tho' you treat me cruel

You hurt me and you made me cry

But if you leave me I will surely die."

Pure existentiële levensangst, al u het mij vraagt, en dan heb ik het nog niet eens gehad over de B-kant van 'Oh Carol': 'One Way Ticket'.

Als je bij het binnenrijden van Brussel door de treinramen Schaarbeek ziet liggen, dan heb je op een regenachtige dag al gauw de indruk dat wat daar links van de sporen ligt alleen maar een verkommerde oever is waar duizenden levens een trieste terminus bereikt hebben. Maar zelfs al doe je maar een heel klein beetje moeite - tien minuten bergop lopen, meer niet - dan kom je er algauw achter dat Schaarbeek een stadsdeel is met een heel eigen karakter. Veel bijzondere architectuur en overal fraaie parken, pleintjes en plantsoenen en eigenlijk ook wel een gemeente die bevolkt wordt door een geslaagde mix van lieden uit vele delen van de wereld. Bij de migranten en hun nazaten merk je toch wel een duidelijk demografisch overwicht van Turkse mensen, maar een gettogevoel heb je nergens. Ook niet langs de Haachtsesteenweg, waar allang de sfeer hangt van een klein Istanbul, ook al liggen de origines van de meeste mensen daar in heel andere delen van dat immense land dat begint aan de onderkant van Europa.

Mijn zaterdagse wandeling brengt me niet helemaal per toeval bij het stemmige, bijna driehoekige Poggeplein, een wat vergeten plek in de buurt van het statige gemeentehuis van Schaarbeek. Waar nu videozaken, belwinkels en pitabars bloeien herken ik nog de contouren van de volkscafés waar ik in mijn jeugd wel eens langsliep, op weg naar een oom die in de wat verderop gelegen wijk Helmet woonde.

Maar vandaag ben ik voor Emmanuel Hiel gekomen, voor wie in het midden van een bewonderenswaardig goed onderhouden perceeltje op dat bewuste Poggeplein reeds in 1907 een heus standbeeld is neergezet. Al is het eigenlijk meer een borstbeeld - waarbij Hiel weliswaar geflankeerd word door een levensgrote en halfnaakte treurende vrouw - en staat zijn hoofd ook wat verloren tussen het groen.

Hiel was een dichter en een schrijver en een boekhandelaar en een ambtenaar en een bibliothecaris die niet vanuit Turkije naar Schaarbeek was geëmigreerd maar gewoon vanuit van Sint-Gillis-bij-Dendermonde, waar hij in 1844 was geboren.

Hij haalde de twintigste eeuw net niet, want hij stierf in de warme zomer van 1899, in zijn mooie huis aan de mooie Maarschalk Fochlaan, maar hij had daarvoor toch ruim de tijd gehad om nog bij leven een Bekende Schaarbekenaar te worden en bovendien ook iemand die daadwerkelijk iets betekend heeft voor het Nederlandstalige leven in deze stad.

Ik moet tot mijn schande bekennen dat ik nog nooit iets van Hiel gelezen heb, of het zouden de vertalingen moeten zijn van de straatnaamborden in Schaarbeek en Brussel die hij ooit in opdracht pleegde. Maar hij is beslist een figuur die mij zonder meer intrigeert, niet het minst omdat hij volgens de overlevering een graag geziene gast was in de Schaarbeekse horeca en ook uitvoerig bewees dat je als voornamelijk Franssprekende toch ook een 'goede' Vlaming kun zijn, gesteld dat zoiets bewezen moest wordent.

Eer ik mijn weg voortzet, breng ik de dode dichter nog een kleine taciturne hommage. Ik beloof hem dat indien dat nog kon ik hier en nu een Demi Aerts zou drinken op zijn bronzen gezondheid.

Een goed moment om weer op tram 92 te stappen. Over die rit valt helemaal niets te melden, tot er bij het Paleizenplein een reus opstapt...

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234