Donderdag 08/12/2022

Analyse

Schaakbokser Poetin stapt even uit de ring

Russisch president Vladimir Poetin Beeld RV
Russisch president Vladimir PoetinBeeld RV

Vladimir Poetin is schaakbokser geworden. Net zoals de jonge sport waarbij boksers elke ronde de kamp stilleggen om te schaken, last Poetin in Syrië een pauze in om diplomatieke zetten te doen. Ook spaart hij even broodnodige roebels. Maar de bokshandschoenen, die houdt hij aan.

MAARTEN RABAEY

Door de gedeeltelijke terugtrekking van Russische gevechtsvliegtuigen, die gisteren al begon, wil Poetin in de eerste plaats krediet vergaren voor de VN-vredesgesprekken die maandag in Genève van start gingen. Zijn goodwill-gebaar kan er door het Syrisch regime gebruikt worden als pasmunt om druk te zetten op de oppositie die door Europa, de VS, de Saudi's en de Turken wordt gesteund. "Wij deden een inspanning, nu is het aan jullie om toegevingen te doen", is Poetins redenering.

De hamvraag is welke gevolgen de partiële terugtrekking heeft voor president Assad, wiens positie door zes maanden Russische bombardementen werd versterkt. Militair hoeft Assad zich voorlopig weinig zorgen te maken. Met een vingerknip stuurt het Kremlin zijn bommenwerpers zo terug naar Syrië, waar ze 'terreurdoelen' zullen blijven bestoken. De Russen behouden in Syrië ook een lucht- en zeemachtbasis.

Toch wordt Assads politieke positie nu op middellange termijn weer onzekerder. Rusland-kenner Tony van der Togt (Clingendael): "Poetin redde het Assad-regime van de ondergang, een belangrijke verworvenheid. Maar Assad liet de laatste tijd uitschijnen dat hij een louter militaire oplossing voldoende vond. Dat gaat zelfs de Russen te ver. Ze dwingen hem door de terugtrekking om aan de onderhandelingstafel constructief mee te doen."

Assad opofferen?

Het valt nu zelfs niet uit te sluiten dat Poetin in Genève ook Assad gaat opofferen. Marc Jansen (Universiteit van Amsterdam), auteur van Een geschiedenis van Rusland: Van Rurik tot Poetin: "Poetin steunt Assad nog, maar niet langer door dik en dun. Hij is bereid hem te laten vallen, als dat garandeert dat er pro-Russische bewindslieden aan de macht blijven in Damascus. In ruil is hij wel bereid de federalisering van Syrië te steunen."

Poetins voornaamste doel blijft dat Rusland vanuit Syrië invloed kan behouden in het Midden-Oosten. In dat opzet is Poetin geslaagd. Er komt geen oplossing voor Syrië zonder Rusland. De Amerikaanse, Saudische en Turkse invloed werd ingedamd. Door de annexatie van de Krim en een vuile oorlog in Oekraïne remde Poetin eerder al brutaal de oostelijke EU- en NAVO-expansie af.

Maar de Oekraïense interventie kwam Poetin duur te staan. Er werden westerse sancties van kracht, die zijn structureel instabiele economie - verder verzwakt door de lage olieprijs - verder deden bloeden. Ook dat speelt vandaag mee in zijn beslissing om zich terug te trekken. Jansen: "Syrië is voor de Russen een hele dure operatie, die 2,5 tot 4 miljoen euro per dag kost. De Russische schatkist moest de voorbije maanden al een beroep doen op financiële reserves om pensioenen en lonen te betalen. Een rem op de defensie-uitgaven zal welkom zijn."

Afghanistan-trauma

Volgens Jansen speelt ook het Afghanistan-trauma mee. "De voormalige USSR verzonk in de jaren tachtig tien jaar in het Afghaanse conflict, zonder dat er een duidelijke oplossing kwam. Een herhaling wil Moskou te allen prijze vermijden."

Of Poetin door zijn terugtrekking nu opnieuw ernstiger zal worden genomen op het wereldtoneel betwijfelen de Kremlin-watchers. "Poetin wil dat graag doen geloven aan zijn bevolking, maar het water met Europa en de VS blijft heel diep", zegt Jansen. "In Syrië gebruikte hij geweld dat niet te verantwoorden viel. Zijn bommen maakten veel burgerslachtoffers."

Poetins gedeeltelijke terugtrekking uit Syrië zal volgens Van der Togt ook ruim onvoldoende zijn om te leiden tot een versoepeling van westerse sancties om de Krim en Oekraïne. "Het bestand in Oost-Oekraïne wordt nog dagelijks geschonden. Het Minsk-vredesakkoord vordert niet. Daar kan het snel weer fout gaan lopen."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234