Zondag 20/10/2019

Defensie

Scandinavië verenigt zich tegen Moskou

Beeld © AFP

De Scandinavische landen willen hun militaire samenwerking fors versterken. Het is een rechtstreekse reactie op Rusland na een reeks incidenten in en rond de Baltische Zee. In de nasleep van de Oekraïne-crisis noemen ze Rusland de "grootste uitdaging voor de Europese veiligheid".

De Noord-Europese landen zijn van plan om samen militaire oefeningen te organiseren, informatie uit te wisselen en militair materieel aan te kopen. Want terwijl het conflict in Oekraïne nog niet achter de rug is, voelen ook de Scandinavische landen de hete adem van Rusland in hun nek. De afgelopen maanden zijn er tientallen militaire incidenten geweest met het Russische leger in de regio (zie kaart). Een simulatie van luchtaanvallen in Denemarken, een vermeende duikboot voor de Zweedse kust tot zelfs een Estse veiligheidsagent die ontvoerd is.

Zweden, Estland, Letland en Litouwen hebben vorig jaar hun militaire uitgaven gevoelig verhoogd als reactie op de aanwezigheid van Russen in de regio, dat staat in een rapport van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), en die trend zet zich wellicht dit jaar door.

Afgelopen donderdag hebben alle defensieministers van Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland en IJsland aangekondigd om hun militaire samenwerking, die sinds 2009 bestaat, een versnelling hoger te schakelen. "Na de Oekraïne-crisis is de hele Baltische regio ongerust over wat Rusland kan aanrichten", zegt brigadegeneraal Jo Coelmont, defensie-expert van het Egmont Instituut. "Dit is een natuurlijke gang van zaken."

Beeld RV

'Not amused'

De Baltische staten, Noorwegen, Denemarken en IJsland zijn NAVO-leden, Zweden en Finland niet. Die twee laatste kunnen dus geen beroep doen op het befaamde 'Artikel 5', dat stelt dat een aanval op één lid een aanval op alle leden is. "Daarom wil Zweden een sterker defensief pact", zegt defensiespecialist Paul Ivan (European Policy Centre).

Specialisten zien de Russische intimidatie vooral als spierballengerol. Ivan: "Het land gedraagt zich zoals tijdens de Koude Oorlog en wil tonen waar het toe in staat is, maar als je kijkt naar de militaire uitgaven van Rusland, kun je alleen maar vaststellen dat het een wedstrijd is die Rusland niet kan winnen." Volgens het SIPRI-rapport geeft Rusland 4,5 procent van zijn budget aan het leger, in NAVO-lidstaten is dat amper 1,4 procent. "NAVO-landen hebben nog ruimte voor hogere militaire uitgaven, Rusland veel minder", zegt Ivan.

Rusland is not amused met de samenwerking. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken liet in een officiële reactie weten dat "de Scandinavische samenwerking tegen Rusland is gericht op een manier die het positieve engagement van het afgelopen decennium kan ondermijnen". Volgens Coelmont is het een voorspelbare reactie die, net als de intimidatie, past in een poging om de aandacht van het conflict in Oekraïne af te leiden. "Poetin ligt hier echt niet wakker van, het is voorspelbare propaganda."

Maar het is net de propaganda en het spierballengerol aan de grens dat landen dichter bij elkaar brengt. "Het is een selffulfilling prophecy," zegt Ivan. "Rusland is niet gediend met een verregaande samenwerking, maar door zich zo te gedragen, duwt Rusland landen als Zweden en Finland net in de handen van de NAVO."

Incidenten met Rusland

3 maart 2014
Bijna-botsing tussen passagiersvliegtuig en Russisch toestel
Een vliegtuig van de Scandinavische maatschappij SAS, met 123 mensen aan boord, botst voor de zuidkust van Zweden bijna met een Russisch militair toestel. Dat laatste stuurt zijn positie niet door, een crash wordt op het nippertje vermeden door de goede zichtbaarheid die dag.

Juni 2014
Gesimuleerde luchtaanval op Deens eiland
Een gewapend Russisch gevechtstoestel nadert het dichtbevolkte eiland Bornholm en breekt de route pas op het einde af. Het Deense leger noemt de gesimuleerde aanval "offensiever dan wat recent is gezien". Op het moment van de simulatie is een conferentie met Deense politici en journalisten aan de gang.

16 juli 2014
Russisch gevechtsvliegtuig provoceert Zweeds toestel
Een gewapend Russisch toestel onderschept een Zweeds militair vliegtuig dat oefeningen uitvoert tussen het eiland Gotland en Letland, in internationaal luchtruim. Het Russiche vliegtuig nadert op amper tien meter van het Zweedse toestel, wat als zeer agressief wordt aanzien.

5 september 2014
Estse veiligheidsagent gearresteerd door Russen
Russische agenten arresteren een Estse veiligheidsagent op Ests grondgebied. Tijdens de raid gebruiken ze rookbommen en verstoren ze de communicatie. Het incident komt meteen nadat Amerikaans president Barack Obama belooft om de Baltische staten te beschermen tegen Rusland.

17-27 oktober 2014
Russische duikboot gespot voor Zweedse kust
Na berichten over 'onderwateractiviteit' jaagt de Zweedse marine voor de eigen kust op een Russische onderzeeër. De Zweedse zeemacht is bereid om wapens te gebruiken, de Russen ontkenen staalhard. Het incident haalt het wereldnieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234