Maandag 17/06/2019

Sax appeal in de hitlijsten

In november is het twee eeuwen geleden dat de Belgische instrumentenbouwer Adolphe Sax geboren werd. Studio Brussel viert morgen evenwel al de 120ste verjaardag van zijn overlijden. Na een lange ballingschap blijkt de saxofoon namelijk opnieuw hip in de hitparade.

De Londense Underground: in een overvol metrostel hou je je wankelend recht aan een kleverige stang. Door de intercom klinkt een mechanische vrouwenstem: 'Baker Street'. Spontaan glijdt de rokerige saxofoonriff van Gerry Rafferty's gelijknamige hit door je gedachten. Wees gerust: je bent nooit de enige in de wagon die op dat ogenblik instinctief begint te neuriën. De saxsolo van Raphael Ravenscroft is dan ook in het collectieve geheugen gegrift. Niet kapot te krijgen.

Toch werd de saxofoon nadien een van de onzekerste asielzoekers binnen de popmuziek. Nu eens warm onthaald in de hitlijsten, dan weer beschimpt en treurig de aftocht blazend.

Fletse romantiek

Toen 'Baker Street' in 1978 wereldwijd in de charts verscheen, steeg de verkoop van saxofoons gevoelig, meldden handelaars aan de Britse kranten. Dat verklaarde ongetwijfeld waarom het instrument zo alomtegenwoordig werd in de jaren tachtig.

Billy Joel reeg de hits én de saxsolo's aan elkaar. Duran Duran ('Rio'), Hall and Oates ('Maneater') en George Thoroughgood ('Bad to the Bone') kregen de wereld aan hun voeten met een prominente glansrol voor de sax. En de hits van George Michael ('Careless Whisper') of Sade ('Smooth Operator') kregen een sensuele flou artistique met zo'n hijgerige saxofoon.

Ook Bruce Springsteen ('Born to Run, 'Jungleland') bepaalde in de jaren zeventig en tachtig een deel van zijn muzikale identiteit dankzij wijlen Clarence Clemons. Het Hollandse wonderkind Candy Dulfer schopte het zelfs tot Grammy-genomineerde wereldster, die het podium deelde met Prince ("If I want sex, I call Candy"), Van Morrison en Pink Floyd. Dulfer scoorde naast Dave Stewart, gitarist van The Eurythmics, ook een wereldhit met 'Lily Was Here'.

De sax zou in de jaren negentig nooit volledig uit de popmuziek verdwijnen, maar na de muzikale eighties werd de houtblazer wel met stiefmoederlijk dédain bekeken. Ze raakte verbonden aan gladjakkers als Kenny G, plastiekerige liftmuziek of aan fletse romantiek.

Trop bleek te veel: zoals het invloedrijke muziekmagazine A.V. Club het stelde: "In popmuziek moet de sax als cayennepeper gezien worden: een snuifje geeft een pikante smaakt. Doe er iets méér in en je stuikt in elkaar van de pijn." De jaren tachtig hadden de sax onhip gemaakt. In de hitlijsten werd de saxofoon nadien in het beste geval beschouwd als een curiosum. De dubbele sax en tweesnarige basgitaar verleenden Morphine een unieke sound, terwijl Dog Eat Dog zijn eenvormige rap metal opkrikte met die verguisde houtblazer.

Maar de saxofonist kwam stelselmatig onderaan te staan in de loonlijst in de popmuziek. "Er bestaan te veel vooroordelen over het instrument", verzuchtte stersaxofonist John Altman (bij onder anderen Jimi Hendrix, Bob Marley, Fleetwood Mac, Björk, Chet Baker) een paar jaar geleden nog op BBC4. Jonge sterren zoals zoals Kesha en de actrice Jennifer Garner bestempelden zichzelf als nerds omdat ze het instrument bespeelden als kind. En acteur Matt Dillon verontschuldigde zich ooit tijdens een interview omdat hij wel hield van saxofoon.

Zelfbevlekking

De Vlaamse Amateurmuziekorganisatie VLAMO merkte een vijftal jaar geleden ook een blijvend dalende tendens op in het aantal inschrijvingen voor hout- en koperblazers. In het verleden kende de saxofoon wel vaker dipjes in de belangstelling, maar toen haalde bijvoorbeeld het 'Candy Dulfer-effect' die instrumenten weer uit het slop.

Mogelijk kent het instrument binnenkort wel weer een gevoelige stijging. In 2011 werd gesproken over 'de zomer van de sax', met hits voor de eendagsvlieg Alexandra Stan ('Mr. Saxobeat') Lady Gaga ('Edge of Glory') en Dev ('In the Dark'). Zelfs in de indiescene raakte Iron & Wine datzelfde jaar verknocht aan de sax op het album Kiss Each Other Clean.

Het eerherstel werd vorig jaar voortgezet. 'Vandaag' van Bakermat parkeerde zich 32 weken lang in de Belgische hitlijsten, en 'Sonnentanz' van Klangkarussell ontpopte zich tot een van de onbetwiste zomerhymnes van 2013. Momenteel veegt de door sax aangedreven househit 'Jubel' van Klingande dan weer alle concurrentie weg in de Ultratop.

Dansbare muziek en saxofoon vormen sowieso een goed huwelijk: dat weet ook Stromae sinds 'Alors on danse'. En in het begin van de nieuwe eeuw ontsteeg Laurent Garnier de underground technoscene met een hectische jazzsax in 'The Man with the Red Face'.

De sax heeft zijn laatste adem dus nog lang niet uitgeblazen in de charts. Die levenslust erfde ze misschien van Adolphe Sax zélf, die in de 19de eeuw herhaaldelijk aan de dood ontsnapte: hij dronk ooit een kopje gif, at een speld op als kind, verbrandde zich ernstig bij een explosie, en ontsnapte achtereenvolgens aan vitriool, arseen en de verdrinkingsdood.

Adolphe Sax was duidelijk niet zo'n smooth operator.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden