Woensdag 08/12/2021

Sarkozy's sublieme populisme

Wat Sarkozy met zijn zeemzoete speech wilde, was enkele procentjes afromen van de 51 procent landgenoten die bang zijn voor hem

Koen Vidal

ziet hoe de Franse presidentskandidaat heel Frankrijk omhelst

Afgelopen zondag kozen de ruim 330.000 leden van de rechtse UMP Nicolas Sarkozy tot hun presidentskandidaat. De score was indrukwekkend (98 procent), maar de deelname (69 procent) lager dan gehoopt. Dat was te zien aan het lichtjes vertrokken gezicht van Sarkozy toen hij het podium opstapte van de gigantische Hal 1 van het congrescentrum aan de Porte de Versailles in Parijs. Achter hem: een grote affiche met zijn verkiezingsslogan: 'Ensemble tout devient possible'. Voor hem: een zaal met 80.000 applaudisserende en juichende partijleden.

De toespraak die Sarkozy vervolgens gaf werd door kritische buitenstaanders afgedaan als bombastisch. Velen vonden de speech een gedrocht van grootspraak en kunstmatige vleierij. Populisme.

Feit is wel dat Sarkozy die speech niet schreef voor kritische buitenstaanders die nooit voor hem zullen stemmen. Eerste doelstelling van zijn discours was om een turbo te steken op de duizenden UMP-militanten die de komende weken de straat op moeten om Sarkozy te promoten. En daarin is de UMP-leider afgelopen zondag buitengewoon goed geslaagd. Duizenden jonge partijmilitanten gingen zondag uit de bol telkens Sarkozy het had over een maatschappij waarin een individu de kansen moeten grijpen die de republiek hem/haar biedt. De UMP-leider wil de president worden van "de ambitie", "de verdienste" en "de koopkracht". Bij de zichtbaar welgestelde, gezonde en ambitieuze UMP-militanten gaan zulke woorden er goed in.

Sarkozy wierp zich zondag ook op als de grote verzoener van de UMP. Hij eerde voormalige premiers Édouard Balladur en Alain Juppé, maar nog belangrijker was zijn hommage aan huidig president Jacques Chirac, die ermee dreigt zich opnieuw kandidaat te stellen voor het presidentschap en weigerde aanwezig te zijn op Sarkozy's bijeenkomst. De rangen gesloten houden om zo weinig mogelijk eigen kiezers te verliezen, daar was het Sarkozy zondag om te doen. "Ja mijn beste vrienden, als we allemaal samen staan, samen solidair, dan wordt alles mogelijk."

Tweede doelstelling van de toespraak was om minstens 2 à 3 procent van de Fransen die nog niet voor hem stemmen naar het Sarkozykamp te lokken. Want uit peilingen bleek vorige week dat Sarkozy en zijn socialistische tegenstander Ségolène Royal beiden 50 procent van de stemmen halen. Dat betekent dat elk gewonnen procentje cruciaal is. Op dat vlak zag het er voor Sarkozy trouwens niet goed uit: vrijdag waren de nieuwe criminaliteitscijfers bekendgemaakt waaruit bleek dat het geweld op personen de jongste vier jaar met 43 procent was gestegen. Behoorlijk gênant voor een binnenlandminister. Nog slecht nieuws was een andere peiling die duidelijk maakte dat Sarkozy's imago van hardliner veel weerstand oproept bij de bevolking. Eenenvijftig procent van de Fransen vond hem vrijdag nog een "verontrustend" fenomeen.

Als hij president wil worden, moet Sarkozy er dus voor zorgen dat hij zijn imago wat verzacht en zijn aanhang met enkele procentjes vergroot. Voor iemand die probleemjongeren in het verleden als "tuig" omschreef dat "met de Kärcher van de straat moet worden gespoten" is dat geen eenvoudige opdracht.

Maar ook hier was de toespraak vernuftig in elkaar gestoken. Zo schilderde Sarkozy zichzelf af als een gevoelig man die zijn emoties te lang heeft onderdrukt: "Ik dacht altijd dat een sterke man zijn emoties voor zichzelf moest houden, maar ik heb ondertussen begrepen dat een sterke man zijn ware aard moet tonen. Ik heb begrepen dat menselijkheid een kracht is en geen zwakte." Een paar zinnen later rekent Sarkozy opnieuw af met zijn eigen verleden. "Ik ben veranderd door de beproevingen van het leven. Ik zeg dit met een zekere pudeur, maar ik wil het toch zeggen, want het is de waarheid: je kunt de pijn van een ander niet begrijpen als je zelf geen pijn hebt ondergaan. Je kunt het lijden van iemand die een professionele tegenslag of een persoonlijke breuk heeft gekregen niet delen als je zelf niet hebt afgezien. Ik heb in mijn leven tegenslagen gehad en ik heb ze overwonnen." U zult misschien gniffelen bij zoveel onbewezen zeemzoeterigheid. Maar, nogmaals, dat zal Sarkozy worst wezen. Wat hij wil is enkele procentjes afromen van de 51 procent landgenoten die bang zijn voor hem.

Sarkozy had in zijn rede trouwens nog een andere rode draad gestoken waarmee hij zoveel mogelijk stemmen naar zich toe wilde halen. Hij appelleerde aan zowat alle groepen van de samenleving en beloofde hen allemaal iets concreet: werkende vrouwen (weghalen van glazen plafond en meer kinderopvang), daklozen (een woning), gehandicapte kinderen (meer schoolkansen), werklozen (meer jobs), werknemers (meer loon en een belastingplafond), bedrijfsleiders (minder vennootschapsbelasting), ambtenaren (meer respect), rechts extremisten (meer gehoor), allochtonen (meer politieke vertegenwoordiging). En passant surfte hij even op de Al Goregolf: "Ik wil de president zijn van een Frankrijk dat aan alle mensen zegt: 'We kunnen niet voortgaan met de vernietiging van onze planeet. We kunnen niet langer het welzijn van de toekomstige generaties opofferen voor de excessen van de huidige generaties'." Geen Fransman of Française die zondag niet door Sarko omhelsd werd.

Tenslotte was er nog de manier waarop Sarkozy zich identificeerde met markante figuren uit de Franse geschiedenis. Hij had het natuurlijk over generaal De Gaulle, maar ook over verzetshelden uit de Tweede Wereldoorlog zoals Georges Mandel en de jonge communist Guy Môquet. Passeerden ook de revue in Sarkozy's toespraak: Émile Zola, Victor Hugo, Holocaustoverlever Simone Veil, abbé Pierre en de Franse broeder Christian de Chergé, die samen met zes andere monniken in 1996 door islamitische extremisten in Algerije werd vermoord. Al die personen hebben Sarkozy "als mens veranderd". De boodschap was duidelijk: iedereen die wil dat deze personaliteiten uit de Franse geschiedenis recht wordt aangedaan (en opnieuw zitten we dan dichtbij 100 procent van de bevolking), moet Sarkozy als president kiezen. Zeer leep was dat Sarkozy aan de haal ging met de socialistische pacifist Jean Jaurès, nog altijd een van de absolute iconen van de Parti Socialiste. Tussen haakjes: noch de socialistische partij, noch tegenkandidate Ségolène Royal werden in de toespraak bij naam genoemd, alsof de tegenstand quantité négligeable was.

Wellicht zullen velen onder u ook na deze bloemlezing Sarkozy's toespraak als een toonbeeld van het Franse populisme omschrijven. Terecht, maar blijft het feit dat populisme zelden zo efficiënt werd toegepast. Zelfs Laurent Joffrin, directeur van de linkse krant Libération, moest dat maandag erkennen: "Er wordt veel verteld over Sarkozy, maar we moeten één ding toegeven: de rechtse kandidaat heeft een indrukwekkende prestatie geleverd." Maandag stond er in de kranten geen woord meer over de hardliner of over de slechte criminaliteitscijfers. En de peilingen? Bingo. Sinds dinsdag staat Sarkozy op 52 procent en Ségolène Royal op 48 procent.

Koen Vidal is chef buitenland

van deze krant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234