Vrijdag 27/11/2020

Sarah Waters

Sommige van Waters' (vrouwelijke) personages zijn op het karikaturale af slecht en oefenen een soort kwellende macht uit waar mannen nog een punt kunnen aan zuigen

scoort met lesbische literatuur met een grote 'L'

Gent

Van onze medewerkster

Annelies De Waele

De Gentse lesbiennedag kon dit jaar uitpakken met de aanwezigheid van de Britse succesauteur Sarah Waters. Waters schreef tot nu toe drie historische romans over vrouwenliefde en sleepte talrijke prijzen en nominaties in de wacht.

"Een even belangwekkend debuut als dat van Jeanette Winterson." Het was maar een van de lovende oneliners die de Britse schrijfster Sarah Waters (1966) te beurt viel toen ze in 1998 haar roman Tipping the Velvet (bij ons vertaald als Fluwelen begeerte) op de markt gooide. Eindelijk was er nog eens een schrijfster opgestaan die lesbische literatuur met een iets grotere 'L' durfde te schrijven en in wier meeslepende verhaal over een oestermeisje dat verliefd wordt op een musical-zangeres de seksuele geaardheid van het hoofdpersonage veel minder problematisch is dan het nijpende korset van de tijd waarin ze leeft: de 'Victorian Age'. Tipping the Velvet leest als een trein, voert op kousenvoeten een gevarieerd gamma aan Londense lesbische liefde en vrouwen ten tonele en werd gretig geslikt door lezers en critici.

Volgde al snel een tweede roman van Waters, ook al tegen de achtergrond van de mysterieuze 19de eeuw. In Affinity (Affiniteit, 1999) laat ze een onervaren prison visitor hopeloos verliefd worden op een veroordeelde spiritiste. Een bijzonder Brits, donker, spooky en claustrofobisch verhaal vol onderdrukte erotiek, waarin de gevangenschap van Selina Dawes de spiegel is voor het bekrompen, door moeder en maatschappelijke verplichtingen gedomineerde leven van de jonge middle class-vrouw Margaret.

Met haar derde, alweer veelgelauwerde, roman Fingersmith (Vingervlug, 2002) vond Waters een weg naar een nog breder publiek. Voor deze bijzonder ingenieus opgebouwde plot verdiepte ze zich in de spelonken van grootsteedse boefjes en zakkenrollers. Sue, een weeskind dat opgroeit in zo'n rovershol, wordt door de gewiekste charming boy Gentleman ingeschakeld in een even gevaarlijk als verrassend spel van schijnhuwelijk en erfenis. Hij rekent buiten de liefde tussen Sue en de rijke 'prooi' Maud. Fingersmith is bijzonder spannend en ondeugend tegelijk.

Het was tijdens het schrijven aan haar doctoraat over 'lesbische geschiedenis en literatuur in de 19e eeuw' dat Waters de leemte ontdekte die zij later zou vullen. 'De meeste verhalen over vrouwenliefde die ik kende, volgden hetzelfde patroon: vrouw leert vrouw kennen, ze houden van elkaar en settelen zich in een huisje op het platteland. Maar wat dan met alle uitingen van lesbische liefde in grootsteden? Naar dat soort geschiedenis ging ik graven."

Toen ze na haar studie een jaar werkloos was, besliste Waters dat ze in die vrijgekomen tijd alle door haar vergaarde zakelijke informatie wilde transponeren naar een verhaal. "Omdat het mijn eerste boek was, werd Tipping the Velvet een ontzettend leuke schrijfervaring", beaamt ze. "Ik liet me nog niet afremmen door enige druk, historische precisie of beperking op gebied van taal."

De slang-woorden die ze tijdens haar onderzoek had opgepikt, vonden makkelijk hun weg in het verhaal - de titel is trouwens slang voor 'beffen'. Het boek beschrijft zowel een stuk Londense theaterwereld als straatprostitutie, lesbische liefde, feminisme en politiek.

Zoals het vaker gaat met succesauteurs, zaten uitgevers niet meteen te wachten op een boek als dit. Tot Waters' literaire agent het boek in handen gaf van de feministische uitgeverij Virago. Ondertussen staat de filmversie, een BBC-script van Andrew Davies, op dvd. De reeks wordt binnenkort in Vlaanderen uitgezonden.

Hoewel Waters' verhalen in hun expliciete beschrijvingen van lesbische liefde en seks nogal atypisch zijn, leunen ze in hun geheel sterk aan bij de brede Britse romantraditie, meer in het bijzonder bij de Victoriaanse literatuur. Waters steekt niet onder stoelen of banken dat haar decors, karakters en plots sterk refereren aan groten als Charles Dickens en de Brontë-sisters. Met dat verschil, zegt ze bescheiden, "dat Dickens een chroniqeur was van de klasse van zijn tijd, terwijl ik 'behoorlijk fout Victoriaans melodrama' schrijf."

Waters beschouwt zichzelf dus niet meteen als de grootste literator. "Ik heb geluk gehad", zegt ze, alweer met een haar kenmerkende bescheidenheid. "Omdat de betere lesbische romans sowieso al dun gezaaid zijn, is het misschien makkelijker om op te vallen." Waters beschouwt het wel als een compliment dat ze als uitmuntende verhalenvertelsters door het leven gaat.

Het verhalen vertellen leerde ze naar eigen zeggen van haar vader. Ook behoorlijk Dickensiaans is dat veel van Waters' (vrouwelijke) personages allesbehalve doetjes zijn. Sommige zijn, op het karikaturale af, ronduit slecht en oefenen in de beslotenheid van huis of instelling waar ze resideren (een gevangenis, een sjieke woning, een gekkenhuis) een soort kwellende macht uit waar mannen nog een punt kunnen aan zuigen. "Oké, vrouwen houden van elkaar. Maar vrouwen kunnen elkaar ook behoorlijk de duvel aandoen, elkaars hart breken. Al denk ik dat de meeste van mijn personages zo meedogenloos worden door de moeilijke situaties waarin ze zich bevinden", aldus Waters. "Maar ik houd ervan om in de huid te kruipen van slechteriken."

Waters schrijft momenteel, onder behoorlijke druk, aan haar vierde roman. Ze nam wat afscheid van het Victoriaanse tijdperk. De setting wordt: jaren veertig van vorige eeuw. "Het is interessant om te gaan kijken hoe de vrouwenliefde zich in tijden van oorlog kon gaan ontwikkelen. Vrouwen geraakten geïsoleerd, gingen wat meer mannelijke kleding dragen..."

Dat isolement van vrouwen en de liefde die zich dan ontwikkelt, is sowieso een van de kapstokken van Waters. Omdat ze zelf, al van voor ze romans publiceerde, nauwelijks of geen problemen ondervond met haar seksuele geaardheid, is lesbianisme ook in haar verhalen veeleer een schakel dan een hoofdthema. Dat haar werk voor vele jonge vrouwen een opstap zou worden naar de aanvaarding van zichzelf, had ze niet op voorhand bedacht maar stemt haar wel blij. "Why would I write a book about 'straight' love?" antwoordde ze, toen iemand haar zaterdag vroeg of ze geen druk ervoer dat ze het nu altijd over de lesbische liefde moest hebben. "Mijn boeken zullen altijd op de een of andere manier een onderzoek voeren naar gender en zijn variëteiten."

Info: www.sarahwaters.com

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234