Maandag 28/11/2022

San Sebastián heeft eigen Guggenheim

Neen aan het Kursaal! Je kon de talloze affiches in San Sebastián moeilijk niet gezien hebben de voorbije jaren. Het prestigieuze cultuur- en congrescentrum is nu helemaal af, twee gigantische blokken juist naast het strand van de elegante Baskische kuststad. Hoe omstreden ook, het gebouw ontstond op de tekentafel van Rafael Moneo, een toparchitect die drie jaar geleden nog Pritzker-laureaat was. Eindelijk kan San Sebastián de rivalen van Bilbao weer onder ogen komen.

San Sebastián (Donosti in het Baskisch) heet de culturele hoofdstad van het Baskenland te zijn, Bilbao het economische centrum. Elegantie-aan-zee tegenover binnenlandse industrie, Franse allure tegenover Noord-Spaanse ijver. Maar sinds de komst van het Guggenheim Museum ging die vergelijking goed mank lopen. Door Frank O. Gehry's bizarre titaniumbloem begonnen de cultuurtoeristen die de weg naar Baskenland hadden gevonden - en sinds de luwte in het ETA-geweld nam hun aantal hand over hand toe - ineens naar Bilbao te trekken. Meer dan 2 miljoen bezoekers heeft het Guggenheim al over de vloer gehad sinds zijn opening in oktober 1997.

Het gaf ze 100 kilometer verderop een flinke knauw. Met het Guggenheim had Bilbao de stap naar de 21ste eeuw gezet - net zoals Barcelona dat in 1992 met de Spelen had gedaan en Sevilla in 1996 met de Expo - terwijl San Sebastián in de 19de eeuw was blijven steken. Met een filmfestival dat tot de internationale toptien behoort mocht het zich wel tien dagen het Spaanse Cannes wanen, de rest van het jaar rook het er vooral naar de alomtegenwoordige vorige-eeuwse grandeur, met zijn vele oude hotels en huizen, bruggen en lantarens, en het voormalige koninklijke buitenverblijf. Een sympathieke stad, dat wel, maar niet meer mee met haar tijd - dat was de boodschap van het Guggenheim. Meer dan ooit was San Sebastián de "wat oudere, een beetje idioot geschminkte freule op een sofa" die een gecharmeerde Cees Nooteboom in haar zag.

Dus kwam het Kursaal, tegenwoordig steeds vaker afgekort tot K. - met de K van kultura radikal (op zijn Baskisch geschreven). K is een hypermodern gebouw, ontworpen door een internationale toparchitect, met een kostprijs die uiteindelijk boven de 2 miljard frank (25 miljoen euro, grotendeels overheidsgeld) mocht klimmen, bijna het dubbele van het aanvankelijke budget. Javier Moneo tekende een groot complex, waarin twee glazen kubussen de boventoon voeren - strak, compact, minimalistisch bijna, ver weg van Gehry's grillige vormen. Voor een maximaal effect moest het Kursaal natuurlijk juist naast het strand komen, in het hart van de stad - wel niet aan de beroemde oestervormige Playa de la Concha, maar centraal genoeg om San Sebastián op slag van uitzicht te veranderen. De hellende kubussen zijn zo geplaatst dat het aangespoelde rotsblokken lijken, een echo van de natuurlijke omgeving.

De pers was in de wolken. "San Sebastián vestigt zich in de culturele voorhoede", kopte El País vorige week bij de officiële opening. "Het spectaculaire gebouw brengt de stad dichter bij het derde millennium met een gloednieuwe esthetiek die breekt met haar traditionele belle-epoque-imago", schreef de journalist. De Donostiaren zelf waren veel minder opgetogen. Jarenlang liepen de discussies hoog op. De conservatieve Partido Popular, die bij het ontstaan van het project nog in de parlementaire oppositie zat, vond het een typisch PSOE-gebouw, waarin de brute socialisten weer eens bewezen de geschiedenis te verwaarlozen. Pas in 1995, 5 jaar na de architectuurwedstrijd, konden de werken beginnen.

Na 4 jaar moeizaam bouwen - vorig jaar stortte nog een deel van de trappen in - is het Palacio de Congreso y Auditorio del Kursaal nu helemaal klaar. "Dat het Kursaal amper afwijkt van het project dat ik voor de wedstrijd heb ingediend, geeft mij persoonlijk misschien wel de meeste voldoening", zegt een opgeluchte Moneo over wat hij zijn "meest riskante gebouw" noemt. Het Kursaal heeft een nuttige oppervlakte van 50.000 vierkante meter, goed voor een grote concert- en congreszaal van 1.850 personen, een kamermuziekzaal van 600 personen, een tentoonstellingszaal van 1.000 vierkante meter, en voorts nog een handvol polyvalente zalen, een restaurant, een café en een resem winkels. De wereld kan er binnenkort mee kennismaken, wanneer het Festival Internacional de Cine de San Sebastián (16 tot 25 september) er voor het eerst zijn tenten opslaat, met Bertrand Tavernier als juryvoorzitter. Javier Moneo (62), een Spanjaard, was in 1996 laureaat van de Pritzker-prijs, ook wel de Nobelprijs voor architectuur genoemd. (Het zal ze in San Sebastián niet ontgaan zijn dat ook Gehry de prijs al kreeg.) Hij heeft al diverse megaprojecten in Barcelona en Madrid op zijn palmares, waaronder het Museo Thyssen-Bornemisza in de hoofdstad. Voor de Berlijnse Potsdamer Platz, waar ongeveer alle toparchitecten aan de slag zijn, tekende hij een hotel en kantoorgebouw. In het Zuid-Spaanse Mérida tekende hij het Nationaal Museum voor Romeinse Kunst, een van Europa's mooiste musea. San Sebastián is geen onbekend terrein voor hem. Bijna dertig jaar geleden was hij een van de vier ontwerpers van een opvallend flatgebouw in een 19de-eeuwse stadswijk langs de Urumea, de rivier die even verderop, ter hoogte van het Kursaal, in zee stroomt.

Rudy Pieters

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234