Woensdag 25/11/2020

Samsudin Osman n

Modelbestuurder van modelstad

Thomas Fuller

Door het venster van zijn kantoor ziet Samsudin Osman een brede, kaarsrechte boulevard, fonkelnieuwe overheidsgebouwen, een groot kunstmatig meer en glooiende groene heuvels. Samsudin is de voorzitter van de Putrajaya Corporation en dus de feitelijke burgemeester van de nieuwe administratieve hoofdstad van Maleisië. Alles in Putrajaya is gepland, van de winkelcentra tot de scholen, de appartementsgebouwen en de straatlantaarns.

Het amper tien jaar oude Putrajaya heeft geen last van de wildgroei van de meeste Aziatische hoofdsteden. De huizen moeten in de voorgeschreven kleuren geschilderd zijn en gras maaien is verplicht. Omheiningen zijn verboden. Dit is een stad met veel regels en Samsudin, 56, een bescheiden bureaucraat, moet ervoor zorgen dat die worden nageleefd. "Wij hechten veel belang aan uniformiteit en standaardisering", legt hij uit. "We willen hier niet te veel vrijheid."

Putrajaya combineert de landschapsarchitectuur en de orde van Singapore met de gelijkvormigheid en het open plan van een Amerikaanse modelstad. Toen er onlangs werd geklaagd dat eigenaren van onbewoonde huizen hun gazon niet maaiden, kwam Samsudin in actie. "In een onberispelijke tuinstad kun je geen tuinen hebben waar het gras niet is gemaaid. Wij zorgen er dus zelf voor en de eigenaar krijgt de rekening toegestuurd."

Samsudin is verantwoordelijk voor een grootschalig experiment dat niet alleen voor Maleisië maar ook voor de hele regio een voorbeeld moet zijn. Putrajaya is bedoeld als een tegengif voor de verstikkende steden van Zuidoost-Azië, zoals Jakarta en Bangkok. Net zoals de computerchips van Intel en de hemden van Brooks Brothers die in Maleisië worden gemaakt, is de nieuwe hoofdstad een gefabriceerd product, een nieuwe stad op een plaats waar ooit duizenden oliepalmen en rubberbomen stonden. Maleisië heeft de bouw grotendeels met het geld van zijn olie-inkomsten betaald.

In het centrum van de stad hebben de planners een eiland gemaakt door de grond eromheen onder water te zetten. Daarna bouwen ze een hele reeks bruggen die het eiland met de rest van de stad verbinden. Minstens een bezoeker was onder de indruk. De Indonesische president Susilo Bambang Yudhoyono, die in februari een kijkje kwam nemen, heeft zijn ministers opdracht gegeven om te onderzoeken welke lessen de provincie Atjeh na de verwoestingen van de tsoenami uit het voorbeeld van Putrajaya kan trekken. De plaatselijke kranten citeerden de Indonesische ambassadeur H. Rushdihardjo: "De Indonesische regering wil Putrajaya als model gebruiken voor de wederopbouw van Atjeh."

Het meest intrigerende aspect van Putrajaya is wat de bezoekers niet zien: de geheimzinnigheid over de bouw van de stad en het relatief ondemocratische karakter van de vennootschap die de stad beheert. Samsudin is geen verkozen burgemeester: de Maleisische premier heeft hem benoemd. Het project is controversieel, de oppositie vindt dat het land zijn geld beter zou kunnen gebruiken en veel vragen blijven onbeantwoord. Wat is bijvoorbeeld het prijskaartje van de nieuwe stad? "Ik heb geen cijfers", zegt Samsudin. Hij vraagt het aan een assistente, die verrast zegt dat zij het ook niet weet. "Onze cijfers zullen verouderd zijn."

Anwar Ibrahim, een gewezen vice-premier die in de regering zat toen het project werd bedacht, zegt dat niemand in de regering, ook hij niet, vragen heeft gesteld bij de plannen. De nieuwe stad was het troetelkind van de vorige premier, Mahathir bin Mohamad. "Er is nooit een debat geweest", zegt Anwar. "Mahathir besliste over alles. De contracten werden alleen toegekend aan mensen die heel dicht bij de leiders stonden." Volgens sommige Maleisiërs was dat een noodzakelijk kwaad: zonder de sterke persoonlijkheid van Mahathir zou Putrajaya er nooit gekomen zijn. De politieke oppositie ziet dat anders. Zij beschouwt de stad als een nevenproduct van Mahathirs autoritaire neigingen.

Vandaag zijn er nog veel grote en kleine vragen over de toekomst van de stad. De inwoners klagen over een gebrek aan parkeerruimte en een golf van inbraken. De overheid worstelt met een ernstig begrotingstekort, zodat de aanleg van een monorail is uitgesteld. Sommige ambassades tonen weinig enthousiasme om te verhuizen naar de voor hen bedoelde diplomatieke wijk. "Wij doen aan marketing", zegt Samsudin over het voor de ambassades geplande stadsdeel. Brunei, Egypte, Irak, de Filippijnen en Qatar hebben al grond in Putrajaya gekocht en vijftien andere landen onderhandelen over terreinen.

Karl Stolz, een woordvoerder van de Amerikaanse ambassade in Kuala Lumpur, de vroegere administratieve en nog altijd de commerciële hoofdstad, zegt dat er geen verhuizingsplannen zijn. De huidige Maleisische premier, Abdullah Ahmad Badawi, heeft evenmin haast om te verhuizen. Hoewel hij al achttien maanden aan de macht is, woont hij nog altijd niet in de residentie van de premier, een indrukwekkend gebouw met een groene koepel. Volgens de geruchten zou het spoken in het paleis. Samsudin lacht dat weg maar geeft geen alternatieve verklaring. "Hij komt binnenkort hier wonen", zegt hij.

De verleiding om Putrajaya te vergelijken met andere gefabriceerde steden, zoals Canberra, Islamabad of Brasilia is groot, maar de Maleisische hoofdstad is op een belangrijke manier anders: ze ligt op slechts 25 kilometer van Kuala Lumpur en is dus in zekere zin een groene voorstad van de hoofdstad. Als de enorme regeringsgebouwen er niet waren, zou je kunnen denken dat Putrajaya een vakantiestadje of een pretpark was. Er kan gevist worden op het meer en er is een zeilclub. Parken zijn er in overvloed: het is de bedoeling dat 37 procent van de stad groen blijft.

Samsudin, de zoon van een kleermaker, die in de Verenigde Staten gestudeerd heeft, woont in een roomwit huis met twee verdiepingen en een rood pannendak. Hij heeft zijn eigen steiger aan het meer en zou in theorie met de boot naar zijn werk kunnen varen. "De troeven van deze stad zijn haar rust en vrede", zegt hij. "Ik geniet elke ochtend en elke avond van het uitzicht op het meer." En het water is schoon, dat weet hij, want hij is er een keer in gevallen toen hij aan het zeilen was.

Wat Putrajaya volgens zijn inwoners mist, is drukte, een nachtleven en plaatsen waar jonge mensen elkaar kunnen ontmoeten. In een recentelijk geopend winkelcentrum zegt Najmi bin Abidin, een 17-jarige middelbare scholier die een Engels voetbaltruitje draagt, dat hij het leuk vindt dat hij naar school kan wandelen, in een plaatselijk zwembad kan zwemmen en op een atletiekpiste kan joggen. Maar hij mist de grote stad: "Het is hier stil." Fikri bin Ahmad Jamani, 18, heeft heimwee naar de voorstad van Kuala Lumpur die hij twee jaar geleden heeft verlaten. "Er was daar meer te beleven. Je kon snookeren en er waren speelhallen met videogames."

Samsudin zegt dat er gewerkt wordt aan meer infrastructuur voor jonge mensen, zoals sportvelden, maar persoonlijk ligt hij niet wakker van de klacht dat Putrajaya geen nachtleven heeft. "Voor mij maakt dat weinig uit. Ik ben geen nachtmens." Khairy, de schoonzoon van de premier, vindt dat je Putrajaya moet zien als wat het is: een administratief centrum. "Een kunstmatige stad zal nooit organisch aanvoelen." Hij noemt Putrajaya "eentalig", omdat er vooral ambtenaren wonen. In Maleisië zijn dat bijna allemaal Maleisiërs, de belangrijkste etnische groep.

Een begin van diversiteit is te vinden in een wijk rond de Lake Club. John Choong, een man van middelbare leeftijd die mede-eigenaar is van een elektronicafabriek, woont met zijn gezin in de buurt van een kanaal en maakt deel uit van een kleine minderheid van Chinese inwoners. Hij houdt van de rust van de stad en van de veiligheid van bewakingscamera's en regelmatige patrouilles van privé-bewakers.

"Elke dag lijkt hier een zondag. De lucht is beter dan in Kuala Lumpur en het is hier koeler. Iedereen in de wijk kent iedereen, inclusief de dertien Chinese families. Af en toe komen we samen voor een drankje." (Maleisiërs zijn moslims en mogen volgens de wet in hun eigen land geen alcohol drinken, maar dat verbod wordt losjes toegepast.) Choong, die verscheidene jaren in Groot-Brittannië heeft gewoond, is opgetogen over de nieuwe stad, haar gemeenschapsgevoel en haar openheid. "Ik hou veel van de Britse en de Amerikaanse manier van leven. Dit komt er het dichtst bij in de buurt."

Volgens Samsudin maakte het open plan van Putrajaya veel mensen aanvankelijk ongemakkelijk. "Ze voelden zich niet veilig op een plaats zonder omheiningen. Maar na een poosje zijn ze het gaan waarderen. Wij zouden de sfeer graag houden zoals ze is. Dat is onze uitdaging voor de toekomst."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234