Zondag 22/09/2019

Samenwerking, pluralisme en vrije keuze

'Het gemeenschapsonderwijs is ervan overtuigd dat de tijd rijp is om bruggen te leggen tussen de inrichtende machten'

Op 22 en 29 maart startte de langverwachte rondetafelconferentie over de toekomst van het onderwijs in Vlaanderen. Heel wat vertegenwoordigers uit diverse maatschappelijke geledingen buigen zich over een geheel van onderwijsproblemen. Het is dus bijna vanzelfsprekend dat op die rondetafelconferentie netoverstijgende samenwerking naar voren zal worden geschoven als een van de oplossingen om ons onderwijs nog effectiever, efficiënter en kwaliteitsvoller te maken.

Het gemeenschapsonderwijs staat open voor een dergelijke samenwerking. Het zal dat dan ook als één van zijn hoofdthema's aanbrengen. Initiatieven daartoe maken immers een grote kans om de onvruchtbare nettendiscussie te verlaten en te overstijgen.

In eerste instantie ziet het gemeenschapsonderwijs heel wat samenwerkingsmogelijkheden tussen de respectieve inrichtende machten van de scholen. Het zou echter van kortzichtigheid getuigen mochten ook andere overheden of actoren, zoals bijvoorbeeld het departement Welzijn, het departement Cultuur, de provincies, de gemeenten, de VDAB of het Vizo en natuurlijk het bedrijfsleven niet mee in de discussie en de concretisering ervan worden betrokken.

Waarom samenwerken? Een bundeling van krachten zal ertoe leiden dat de relatief beperkte financiële middelen en de aanwezige infrastructuur en uitrusting doelmatiger kunnen worden gebruikt. Een rationeler beheer en efficiëntere besteding van middelen mondt uit in een kostenbeheersing en -besparing zonder dat de onderwijskwaliteit erop inboet. Zo kunnen investeringen in bijvoorbeeld didactische, culturele en sportinfrastructuur bij intensiever gebruik meer renderen. Is het ondenkbaar dat in elke regio de samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven resulteert in de uitbouw en uitrusting van moderne technologische centra die ten dienste staan van alle scholen? Daarnaast kan uitwisseling van ideeën over leerstofopbouw of leerplanontwikkeling voor alle onderwijsactoren verrijkend werken.

Het gemeenschapsonderwijs is ervan overtuigd dat de tijd rijp is om bruggen te leggen tussen de inrichtende machten. Het hoopt dat de rondetafelconferentie ook op dat punt positieve impulsen zal geven. Het nodigt alle onderwijsnetten uit zich te bezinnen over concrete initiatieven tot netoverstijgende samenwerking.

Het gemeenschapsonderwijs wil het voortouw nemen tot en zich nadrukkelijk engageren in een netwerk van open pluralistische scholen. Dat daarbij in eerste instantie aan het gesubsidieerde officieel onderwijs wordt gedacht, komt omdat het pedagogisch project en de visie die daarin is verwoord, sterk gelijklopend zijn. Maar de hand wordt niet alleen uitgestoken naar de scholen en onderwijsorganisatoren van het officiële net, ook alle vrije gesubsidieerde scholen die de pluralistische visie willen onderschrijven, kunnen deel uitmaken van dat netwerk. Dat actief pluralisme houdt in dat elke leerling en elke groep in de school zijn eigen levensbeschouwing in alle vrijheid kan ontplooien én in voortdurende wisselwerking staat met alle andere leerlingen en groepen in zijn omgeving. Die 'interactieve verscheidenheid' vormt dus het surplus, de meerwaarde van open, actief pluralisme.

Enkele maanden geleden zijn er in het officieel onderwijs al protocolakkoorden afgesloten om netwerken van open pluralistische scholen uit te bouwen. Centraal in dat openschoolproject staat het streven naar de harmonische ontwikkeling van de totale persoonlijkheid van de leerling in de groei naar volwassenheid en burgerzin. Bijzondere aandacht gaat in dat pedagogisch project uit naar de waardevorming. Uitgangspunt daarbij is de eerbied voor de rechten van de mens, met gerichte aandacht voor de rechten van het kind.

Belangrijke doelstellingen bij samenwerking en uitbouw van een netwerk van pluralistische scholen liggen vervat in het bundelen van echte kwaliteitsfactoren, waarvan leerlingen en ouders kunnen profiteren. Het samenbrengen van deskundigheid is bedoeld om die kwaliteit te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Dat moet resulteren in een aantrekkelijk en gediversifieerd onderwijsaanbod in Vlaanderen en Brussel. Die deskundigheid kan zich onder meer uitstrekken over leerplanontwikkeling, nascholing van het personeel en pedagogische begeleiding van de scholen.

Het gemeenschapsonderwijs stelt bovendien concreet voor om in het belang van de leerlingen te komen tot autonome centra voor leerlingenbegeleiding (CLB's, de vroegere PMS'en) waardoor binnen het officiële onderwijs leerlingenbegeleiding niet meer netgebonden zal zijn. Daarnaast kunnen er duidelijke afspraken komen wie welk onderwijsaanbod waar organiseert. Daardoor draagt die samenwerking ook bij tot een rationeler onderwijsaanbod en kunnen dubbels en overlappingen worden vermeden.

In navolging van eerdere realisaties kunnen scholengemeenschappen als netoverkoepelend orgaan fungeren en concrete projecten en activiteiten uitwerken. Wel blijven binnen dat samenwerkingsverband de inrichtende machten hun bevoegdheden ten aanzien van het personeel, de gebouwen en andere infrastructuur behouden.

Het is duidelijk dat dat proces stelselmatig, stap voor stap en vanuit het onderwijsveld moet worden opgebouwd, zodat scholen en personeel er van bij de aanvang actief bij betrokken zijn. Ook geeft dat evolutief proces de mogelijkheid thema's te ontdekken of te laten uitgroeien. De uiteindelijke fase kan uitmonden in een natuurlijke gegroeide eenheid van een autonoom pluralistisch onderwijsnetwerk, waarin alle onderwijsgeledingen (personeel, ouders, socio-culturele milieus, leerlingen, ...) actief participeren.

Vanuit deze visie kan de keuzevrijheid van de ouders, zoals gewaarborgd in de grondwet, eenvoudig en efficiënt hertaald of gerealiseerd worden door enerzijds actief pluralistisch onderwijs met zijn eerbied voor alle filosofische, ideologische of godsdienstige opvattingen van de ouders en de leerlingen en anderzijds het op een levensbeschouwing of godsdienst gestoeld onderwijs. Met dit voorstel wordt ook een verantwoord en voor iedereen aanvaardbaar alternatief geboden om de aanslepende discussie omtrent de vrijekeuzeproblematiek definitief te beslechten.

Peter Steenhaut is voorzitter van het Gemeenschapsonderwijs

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234