Zondag 20/10/2019

'Samen naar een bordeel: nuttige research'

Dat gevierde filmmakers wonderen kunnen verrichten op tv, bewees Gouden Palm-winnares Jane Campion in 2013 al met haar eigenzinnige miniserie Top of the Lake. Vier jaar later overtreft ze zichzelf met het vervolg. China Girl vertrekt van een moordzaak die naar de prostitutie vertakt, maar woelt ook in bijzonder persoonlijke wateren.

Is dit cinema of tv? Jane Campion is een rasechte filmmaakster. De enige vrouw die ooit de Gouden Palm won - in 1993, met The Piano. Maar vier jaar geleden waagde ze de oversteek naar het kleine scherm metTop of the Lake, een miniserie van zes afleveringen. Het vervolg is al even compact en voelt eigenlijk meer als een zes uur durende film. Risico op bingewatchen: zeer hoog.

Het eerste seizoen werd een hit. Laaiende recensies, mooie kijkcijfers en een Golden Globe voor actrice Elisabeth Moss, die de taaie detective Robin Griffin speelt. En toch zou er volgens Campion geen vervolg komen. Zei ze toen. "Ik was gewoon zo uitgeput na de opnames van het eerste seizoen! Of misschien ben ik gewoon een beetje lui, dat kan ook", knipoogt ze in Cannes. "Maar de vele enthousiaste reacties van het publiek hebben ons over de streep getrokken. Het geeft een enorme energie als je voelt dat je mensen raakt met iets dat je gemaakt hebt."

In een herhalingsoefening had Campion evenwel geen zin. Behalve inspecteur Griffin keert zo goed als niemand uit het eerste seizoen terug, en het (schijnbaar) idyllische bergmeer waarrond de actie zich afspeelde, is ingeruild voor de zonovergoten kust van Sydney. Maar het water wordt alleen maar troebeler in China Girl, en bevat nog steeds van alles dat het daglicht niet verdraagt. Bijvoorbeeld: een reiskoffer met daarin het lijk van een Thaise prostituee. Het beeld van de aangespoelde koffer, waaruit langs een gat in het plastic verzopen strengen zwart haar bengelen, laat je de rest van de serie niet meer los.

Campion zou Campion natuurlijk niet zijn als ze genoegen nam met een ordinair moordonderzoek. Dus blijkt al snel dat het slachtoffer zwanger was. Die ontdekking opent de deur naar een enorme thematische rijkdom. Meer dan over moord gaat China Girl over moederschap, in al zijn vormen. Zo triggert de zaak Griffin om op zoek te gaan naar haar eigen dochter, die ze vlak na de geboorte afstond - kijkers van seizoen één herinneren zich dat Griffin op haar 15de slachtoffer was van een groepsverkrachting, die haar met een trauma én een ongewenste zwangerschap opzadelde.

Nog meer 'fucked up'

"Robin Griffin zit in China Girl helemaal aan de grond", zegt actrice Elisabeth Moss. "Precies wat ik wilde, want ik had aan Jane gevraagd om Robin deze keer nog meer fucked up te maken dan in het eerste seizoen. Waarom? Omdat ik deze rol alleen maar opnieuw wilde spelen als er een nieuwe uitdaging aan was. Ik wilde er echt werk aan hebben." En zo geschiedde: "Dit was een van de moeilijkste rollen uit mijn carrière. Het Australische accent is voor mij als Amerikaanse sowieso een gevecht: ik moet er voortdurend aan denken, en tussen de takes door probeer ik zo weinig mogelijk te praten, want anders komt mijn Californische tongval meteen weer naar boven. Maar vooral: Robin staat verder van mij af dan eender welk ander personage dat ik ooit heb vertolkt. Zij sluit zich volledig af, houdt al haar gevoelens voor zich. Ik doe net het tegenovergestelde: ik heb de slechtste pokerface ter wereld, ik kán mijn emoties niet verbergen."

Als houvast dacht Moss regelmatig aan The Silence of the Lambs: "Als ik het even niet meer wist, was Jodie Foster als Clarice Starling mijn lichtend voorbeeld voor deze rol. Zij heeft precies die mix van breekbaarheid en stoerheid die Robin ook moest hebben. Ze is fragiel, maar ze straalt ook kracht uit en kan met gemak een verdachte tegen de grond werken."

De dood van "China Girl", zoals de vrouw in de koffer liefkozend wordt genoemd, brengt Griffin en haar team in contact met de onwelriekende onderbuik van het anders zo zonnige Sydney. Hun onderzoek leidt hen naar de vele bordelen die de stad rijk is. Op zich is daar niets misdadigs aan, want prostitutie is legaal in Australië, maar de business heeft toch heel wat vertakkingen naar mensenhandel en andere schimmige praktijken. Zo worden jonge Aziatische vrouwen vaak naar Australië gelokt met een studentenvisum en andere valse beloftes, waarna ze als seksslavin aan de slag moeten om hun schuld af te betalen.

Zulke materie vraagt om uitgebreide research. En die deden Jane Campion en haar coregisseur Ariel Kleiman ook. Op hun manier. Wanneer we hen ernaar vragen, kijken ze elkaar samenzweerderig aan. "Ariel en ik zijn samen naar een bordeel gegaan... Incognito. Het was allemaal heel geïmproviseerd: ik speelde zijn tante, hij was mijn neefje dat nog nooit seks had gehad en in de knoop lag met zijn seksualiteit. Ik bracht hem zogezegd naar dat bordeel om te testen of hij van vrouwen hield." "Niet mijn idee!", proest Kleiman. Ze lachen er smakelijk om, maar hun vreemde uitstapje was van essentieel belang voor de serie: "Je kunt geen reeks maken die zich in de prostitutie afspeelt, zonder te weten hoe zo'n bordeel er vanbinnen uitziet", zegt Campion. "Toen we daar zaten te wachten, hebben we de ruimte in detail in ons opgenomen, en later zijn we ook met een van de dames aan de praat geraakt. Dat was heel nuttig, want we wilden zo waarachtig mogelijk zijn."

En wat heeft dat nu allemaal te maken met moederschap? In China Girl blijkt dat heel wat prostituees ook bijverdienen als draagmoeder. Zonder officiële contracten stellen ze hun lichaam ter beschikking van koppels met een kinderwens. Een legaal, moreel en emotioneel mijnenveld. Precies die ontmoeting tussen criminaliteit en diepmenselijke verlangens maakt China Girl zo sterk. De misdaadplot blijft tot het einde boeien, maar is altijd ondergeschikt aan de psychologie van de personages - niet alleen die van Griffin, want de vele kleurrijke figuren die de reeks bevolken krijgen allemaal een persoonlijk verhaal. En telkens heeft dat te maken met hun ouders, hun kinderen of hun kinderwens, waardoor China Girl tegelijk donkerder en ontroerender is dan zijn voorganger. Indrukwekkend hoe Campion en co-scenarist Gerard Lee de rode draad van begin tot eind doortrekken, zonder dat het er ooit te dik op ligt.

Zelfs op de set werd het thema volgehouden: Campions eigen dochter Alice Englert speelt een hoofdrol. Haar personage Mary is Griffins biologische dochter. Ze staat op het punt om 18 te worden, en rebelleert tegen haar goedbedoelende adoptieouders (uitstekend vertolkt door Nicole Kidman en Ewen Leslie) door aan te pappen met 42-jarige creep genaamd Puss, die ooit een thesis schreef met als onderwerp: 'Het lot van de man is de vrouw te onderwerpen'. En die kerel wil met Mary trouwen. Slik.

"Mary's keuze voor Puss lijkt misschien onbegrijpelijk," zegt Englert, "maar ik zie het als een reactie op het feit dat ze geadopteerd is, en geboren werd uit een verkrachting. Mary heeft het gevoel dat ze haar leven nooit zelf in handen heeft gehad, en wil daar verandering in brengen door helemaal zelf te kiezen voor Puss."

Het was Campion zelf die haar dochter de rol aanbood: "Ik vond het heerlijk om een rol voor haar te schrijven, maar ik moet toegeven: sommige scènes die ik voor haar had bedacht, kon ik echt niet regisseren. Bepaalde dingen wil je je eigen dochter als moeder echt niet laten doen. Daarom heb ik de moeilijkste afleveringen aan Ariel gegeven. Neem nu het moment waarop Mary op straat een man moet pijpen. Dat zag ik niet lukken met mij achter de camera. Stel je voor: 'Nee, nog eens, maar met meer tranen!' Ik vrees dat ik veel te snel zou zeggen: 'Het is al goed kind, op naar de volgende scène!' (lacht)".

Voor de 22-jarige Englert viel de samenwerking met haar moeder bijzonder goed mee. "Ik deed gewoon precies wat mama zei. Ik vertrouw haar volledig. Ik bewonder mijn moeder enorm als regisseur, ze heeft een grote invloed op mijn eigen werk. Deze rol was een van de beste ervaringen die ik ooit gehad heb als actrice." Vroeger was het nochtans niet altijd gemakkelijk om de dochter van Jane Campion te zijn, voegt Englert er nog aan toe: "Toen ik een jaar of 13 was, kwamen er op school een paar jongens naar me toe. 'Jouw mama maakt vieze filmpjes!', zeiden ze. 'Nietes!', riep ik. Daarna heb ik haar films eens bekeken, en moest ik toegeven dat ze gelijk hadden. (lacht) Ik bedoel, hoe vaak laat mijn moeder blote mannenkonten in beeld komen! Ook weer in China Girl!"

Seksisme en vrouwenhaat

China Girl gaat over ouders en kinderen, maar ook over mannen en vrouwen. En het is niet altijd mooi om naar te kijken. Seksisme en vrouwenhaat tieren welig. Het groepje grootsprakerige computernerds dat, verzameld rond hun laptops, minachtende recensies schrijft van prostituees, is tegelijk dolkomisch en heel erg griezelig. "Vrouwen zijn als planten: je moet ze rijkelijk besproeien met piemel", zegt er eentje stoer. "Ja, zulke kerels bestaan echt", weet Campion. "Er zijn sites waar mannen op plastische, en vaak erg boerse wijze hun ervaringen met prostituees uitwisselen. Zielige ventjes met een gebrek aan zelfvertrouwen, maar uiteindelijk zijn ze net als alle andere personages in Top of the Lake: China Girl op zoek naar liefde."

Ook op de werkvloer heerst weinig respect voor vrouwen. Griffins politiecollega's doen haar oneerbare voorstellen, ondermijnen haar gezag en hebben commentaar op haar uiterlijk. Alsof ze hun bezit was. "Als vrouwelijke detective is Robin sowieso een buitenbeentje, maar ze heeft bovendien ook een behoorlijk sterke persoonlijkheid", zegt Moss. "Daar kunnen sommige mannen niet mee om". Kleineren om te controleren.

Wat seksisme betreft, is de filmwereld ook niet bepaald een lichtend voorbeeld. Jane Campion zucht als we haar vragen naar haar Gouden Palm, en het feit dat ze nog steeds de enige vrouw is die er ooit een won. "Het probleem is dat vrouwen te weinig kansen krijgen om films te regisseren. Maar 7 procent van alle films die over de hele wereld worden gefilmd, is van de hand van een vrouw. Met zo'n laag percentage is de kans op een Oscar of een Gouden Palm statistisch natuurlijk heel klein..." Maar Campion is hoopvol: "Er hangt verandering in de lucht. Mannen staan stilaan meer open voor verhalen die over vrouwen gaan. Een tv-serie als Big Little Lies zou vroeger door veel mannen op gegeeuw onthaald zijn, maar dat is aan het verbeteren, denk ik. En er zijn steeds meer verhalen die over vrouwen gaan. Op tv toch, want in de filmwereld blijft het problematisch. En dat komt omdat het geld daar nog altijd bijna uitsluitend door mannen wordt beheerd."

Brienne of Tarth

Het bekendste gezicht in China Girl is ongetwijfeld Nicole Kidman. Maar wie ooit al een aflevering van Game of Thrones gezien heeft, herkent ook meteen Gwendoline Christie, beter bekend als de imposante Brienne of Tarth. Dat ze nu in het nieuwe seizoen van Top of the Lake verschijnt, als Griffins overenthousiaste - en jawel, zwangere - collega Miranda Hilmarson, is geen toeval. "Ik heb Jane zelf een brief geschreven waarin ik zei wat voor een enorme invloed ze op mij had gehad, en hoe graag ik met haar wilde werken. Enkele maanden later belde ze me met de verlossende woorden: 'Ik heb een rol voor je geschreven in het nieuwe seizoen van Top of the Lake'. Beste nieuws ooit, want ik was omvergeblazen door het eerste seizoen, ik heb het wel vier keer gezien!"

Na Game of Thrones was China Girl voor Christie een welkome afwisseling. Niet alleen omdat ze zich hier van haar grappigste en kwetsbaarste kant mag laten zien. "Maar ook omdat ik nu eindelijk eens een grotere, complexe rol mocht spelen in een verhaal dat over onze moderne tijd ging. Daar was ik heel bewust naar op zoek."

Het zijn gouden tijden voor Christie, die ook een rol heeft in de nieuwe Star Wars-franchise. En dat terwijl ze vroeger steevast te horen kreeg dat haar uiterlijk - Christie is 1,91 meter groot - altijd een handicap zou zijn. "Op de toneelschool zeiden ze me 12 jaar geleden dat ik waarschijnlijk heel vaak het deksel op de neus zou krijgen als actrice. Maar dat heb ik me nooit aangetrokken. Ik heb altijd hoop gehad dat de wereld een interessantere plek was dan dat. En die hoop heeft me hier gebracht."

'Top of the Lake: China Girl' is te bekijken via www.lumiereseries.com

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234