Vrijdag 23/08/2019

Sam Dillemans schildert dirigent Mariss Jansons

Het beroemde Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam klopte aan bij de Belgische schilder Sam Dillemans (50) om het portret te maken van afscheidnemend dirigent Mariss Jansons (72). Gisterenavond werd het monumentale schilderij in het bijzijn van het Nederlandse koningspaar onthuld. 'Ik heb geschilderd als een beeld-houwer', zegt Dillemans.

"Het Koninklijk Concertgebouw-orkest heeft een traditie hoog te houden", vertelt algemeen directeur Jan Raes. "Van alle vorige dirigenten is een portret gemaakt, dat telkens een ereplaats heeft gekregen in de dirigentenfoyer op de eerste verdieping van het Concertgebouw."

Opmerkelijk is dat in het 127-jarig bestaan van het eerbiedwaardige en wereldberoemde orkest de Letse Mariss Jansons nog maar de zesde chef-dirigent is. Sommige van zijn voorgangers zijn heel lang aangebleven: recordhouder is Willem Mengelberg, met maar liefst vijftig jaar dienst. Onder de dirigenten bevinden zich - ook voor niet-klassiek geschoolde muziekliefhebbers - klinkende namen als Bernard Haitink (25 jaar dienst) en Riccardo Chailly (16 jaar). "De meeste dirigenten verlaten een orkest door onenigheid of ruzie", vertelt Jan Raes. "Mariss Jansons, die 72 is en elf jaar dirigent van het Concertgebouw-orkest was, stopt wegens zijn fragiele gezondheid. Onze relatie is nog altijd bijzonder goed."

"Om de schilder aan te duiden die Jansons' portret zou maken, hebben we een commissie samengeroepen", legt Raes uit. Jan Raes, in 1959 in Antwerpen geboren, had twee jaar geleden de tentoonstelling Authors van schilder Sam Dillemans in het Kasteel van Gaasbeek gezien en was erg onder de indruk. 'Vergeet Sam Dillemans niet', heb ik de commissie geadviseerd en de leden waren na het zien van zijn schilderijen meteen enthousiast. Dillemans heeft, na een uitvoerig gesprek, vrij snel ingestemd om het portret te maken."

Dirigent met een vuist

Uiteindelijk is het een monumentaal schilderij geworden: 1,94 bij 1,4 meter. "Het was aanvankelijk nog groter maar ik heb veel afgesneden", legt Sam Dillemans uit. "Ik wilde Jansons niet netjes in het midden, dat zou te braaf en te weinig dynamisch zijn geweest. Je ziet van zijn dirigeerstok maar een klein wit streepje, ook daar wilde ik het voor de hand liggende vermijden. Dus geen dirigent met een zwaaiend stokje, wel met een gebalde linkervuist. Die hand houdt hij op zo'n twintig centimeter voor zijn gezicht. Ook op het doek moet dat er zo opstaan."

Sam Dillemans is een groot liefhebber van klassieke muziek. "Muziek gaat rechtstreeks naar het hart. Het grijpt ons van alle kunsten het meeste aan en biedt ook de meeste troost. En van alle muziek is klassieke muziek de zuiverste en helderste."

Toch heeft Dillemans niet naar Jansons geluisterd terwijl hij hem aan het schilderen was. "Ik wilde afstand en mijn onschuld bewaren. Natuurlijk kijk ik op naar de dirigent en zijn orkest. Dat orkest is de wereldtop en zo'n dirigent is een Formule 1-piloot - die streeft de absolute perfectie na. Maar ik schilder niet met zulke gedachten in mijn achterhoofd. Ik heb trouwens doelbewust gewerkt op basis van een slechte foto."

Moet zo'n portret dan niet gelijkend zijn? "In de eerste plaats moet het een goed schilderij zijn", reageert Dillemans. "Het moet inventief en ingenieus zijn, dan pas komt de herkenbaarheid. Zo'n portret moet eeuwen overeind blijven, hè. Jansons moet er 'invoelend' op lijken, vind ik."

Aanvankelijk had Dillemans een klein, horizontaal portret gemaakt, met Jansons in volle actie en in profiel. "Toen ben ik op een groot doek begonnen dat op de grond lag en waarop al schraapsel van mijn palet zat. Ik ben niet met voorbedachten rade aan een nieuw portret begonnen, zo werkt het nooit bij mij. Noem het verworven toeval. Ik heb er rustig aan voortgeschilderd, onbevangen en onbewust. Ik moest in de juiste stemming zijn en mocht het niet verknoeien."

Het monumentale werk bezit de voor Dillemans karakteristieke dikke verflagen en verfkorst. Een tastbaar, krachtig, dynamisch portret. "Ik heb geschilderd als een beeldhouwer", vat Sam Dillemans het samen, "in zes dimensies moeten denken. Maar ik heb het met plezier gedaan."

Algemeen directeur Jan Raes is opgetogen over het resultaat. "Het werk van Dillemans valt op tussen de andere portretten, die veel klassieker zijn. Zijn werk heeft geen lijst - ook dat is anders. Zijn schriftuur is van onze tijd en zijn expressionistische aanpak past perfect bij dirigent Mariss Jansons. Ik ben blij dat ik Dillemans in het buitenland kan brengen."

Sam Dillemans en Jan Raes zijn te gast in Reyers laat, maandag 23/03, 22u30, Canvas.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden