Dinsdag 31/03/2020

Salvia's in geuren en kleuren

Bij welk geslacht vind je het blauw van gentiaan en ridderspoor, het rood van pelargonium, en ook nog roze, geel en wit? En waar tref je blad- en bloemtexturen aan die kunnen wedijveren met fluweel en een groeiwijze die varieert van het kleinste rotsplantje tot een metershoge heester?

Voeg daarbij nog een grote verscheidenheid in bladvorm en -kleur, allerlei geuren en waardevolle culinaire en medicinale toepassingen en je zou

verwachten dat elke tuin vol stond met planten van het geslacht salvia.

Ondanks deze vele kwaliteiten, die aldus worden geroemd in een onlangs verschenen boek, zijn salvia's nog relatief onbekend in onze tuinen. Sommige mensen hebben in de kruidentuin misschien wel een saliestruikje (Salvia officinalis) staan. Ook de min of meer doorlevende (maar beter als tweejarige te behandelen) muskaatsalie of scharlei (S. sclarea) bloeit opnieuw in steeds meer tuinen. De scharlei is een forse plant (tot een meter hoog) met opvallende lilablauwe bloemen met aantrekkelijke lilaroze schutbladeren en een heel karakteristieke (voor mij veeleer onaangename) muskusgeur. Hij werd vroeger gebruikt om wijn te aromatiseren, in Engeland werd hij in de plaats van hop gebruikt bij het bierbrouwen en hij wordt vandaag ook nog in de parfumindustrie gebruikt vanwege zijn 'mannelijke' geur, wat dat ook mag zijn. S. sclarea zaait zichzelf gemakkelijk uit en zal normaal elk jaar wel ergens opnieuw uitkomen. Er bestaat ook een witte vorm, 'Alba', die meestal slechts een kort leven is beschoren.

De meeste mensen zullen bij het woord salvia echter spontaan denken aan het knalrode perkplantje Salvia splendens of vuursalie, dat nog altijd ongemeen populair is in gemeentelijke perkbeplantingen en in de steriele bloemperken bij winkelcentra of benzinestations. Liefst in combinatie met felblauwe lobelia's en felgele afrikaantjes. Het schreeuwerige rood op vele rotondes, misschien bedoeld als een manier om de automobilist wakker te houden, is ook meestal afkomstig van deze salvia. Ook bij wat oudere tuiniers vindt dit plantje nog altijd gretig aftrek, dikwijls in combinatie met tuinkabouters. Dat deze salviaperkjes in feite drugsplantages zijn (Zuid-Amerikaanse indianen gebruikten deze plant als een hallucinogeen middel) zal waarschijnlijk niemand ooit beseft hebben.

Elke zichzelf respecterende tuinier haalt echter zijn neus op voor dit democratische plantje. Ik vind dat zelfs niet helemaal onterecht, het is een van de weinige planten waarin ik nauwelijks enige charme kan ontdekken. Al worden de laatste tijd selecties van deze salvia aangeboden, de zogenaamde Sizzler Series, in een mengsel van wit, zalm, lavendel, donkerrood en paars, die wel het proberen waard zijn.

De 'goedkope' reputatie van de knalrode vuursalie is er waarschijnlijk de oorzaak van dat veel van die zichzelf respecterende tuiniers meteen ook maar alle andere salvia's uit hun tuinen hebben gebannen. En dat is spijtig, want de salvia is een van de uitgebreidste en meest diverse plantengeslachten die veel meer aandacht verdient in onze tuinen en onze terrassen, al was het maar omwille van de grote verscheidenheid aan bladgeuren. Er bestaan zo'n 900 soorten en ondersoorten, plus honderden kweekrassen. Bijna maandelijks ontstaan nog nieuwe rassen waardoor zelfs de meest gespecialiseerde kwekers onmogelijk het hele geslacht kunnen volgen. In de recentste editie van de Plantenvinder voor de Lage Landen zijn een kleine 300 salviasoorten en -cultivars opgenomen, wat dus betekent dat ze ergens in Vlaanderen of Nederland te koop zijn. Daaronder zowel één- als tweejarigen, winterharde en niet-winterharde vaste planten en struiken. Bovendien zijn het ook ideale en soms echt spectaculaire potplanten.

De eenjarige salvia's behoren tot de langst bloeiende planten in de tuin; zij bloeien soms van in het begin van de zomer tot bijna aan de eerste vorst en zijn ideaal om laatzomerse gaten in bloemenborders te vullen. Bovendien zijn het ook uitstekende snijbloemen. Het zijn weliswaar niet echt eenjarigen. In warmere streken zijn het gewoon vaste planten, maar in ons klimaat worden ze best als eenjarigen gekweekt en dus elk jaar opnieuw gezaaid. Zelfs de vuursalie wordt in zijn land van oorsprong, Brazilië, een forse struik van meer dan een meter hoog.

Een van de mooiste eenjarige salvia's is S. farinacea, die zo'n 40 cm hoog wordt en bloeit met slanke bloeiwijzen van wel 20 tot 30 cm lang. 'Rhea' heeft donkerblauwe bloeiaren, bij 'Cirrus' zijn de aren grijzig wit, 'Victoria' heeft paarsblauwe stengels en bloemen, 'Strata' heeft grijze stengels en kelk met een diepblauwe bloemkroon, wat voor een heel apart tweekleurig effect zorgt. De 'wilde' S. farinacea is diepblauw en kan in ons klimaat wel 80 cm hoog worden. De grijzig witte bloemkelk is dichtbehaard, waardoor ze wel bepoederd lijkt, wat de naam farinacea (bemeeld) verklaart. Dit is een van de favorieten van Lieve Adriaensens van kwekerij Silene, gespecialiseerd in één- en tweejarigen en een groot salvialiefhebster. Indigo Spires is een prachtige kruising van deze farinacea. Het is een forse plant die meer dan een meter hoog kan worden met bloemaren van wel 40 cm lang. De dicht opeengepakte fluwelen bloemen zijn dieppaars. Hij bloeit van juli tot een flink stuk in november. Ideaal als kuipplant, maar ook zeer mooi als eenjarige perkplant in de bloementuin.

Een andere favoriet van Lieve Adriaensens is de bonte salie, S. viridis, een echt eenjarige soort die zich met enig geluk spontaan uitzaait en elk jaar opnieuw zal bloeien. De voornaamste sierwaarde van deze soort zijn niet zozeer de bloemen die nogal klein en flets van kleur zijn, maar wel de schutbladeren die heel mooi roze, paars, blauw of wit gekleurd zijn en fijn geaderd. Ze blijven maandenlang aan de plant, ook als de bloempjes al zijn afgevallen.

Ook S. lyrata, die in Amerika kankerkruid wordt genoemd omdat hij door natuurgenezers wordt gebruikt voor de behandeling van huidkanker, is een leuke eenjarige, die niet om de nauwelijks zichtbare bloemen maar omwille van het prachtig roodbruin getekende blad wordt gezaaid. S. carduacea is een opvallende verschijning met distelachtig blad. De lichte paarsblauwe bloemen staan in dichte kransen en worden zo'n 30 cm hoog. Bloeit van mei tot september.

Veldsalie (S. pratensis) is de enige inheemse salie. Het is in feite een vaste plant, maar zo kortlevend dat hij beter als tweejarige wordt behandeld. Eenmaal in de tuin zal hij zich met enig geluk uitzaaien en dus elk jaar terugkomen. De soort bloeit met grote donkerblauwe lipbloemen, maar er bestaan ook variëteiten met lichter blauwe en roze bloemen. Een mooie plant als hij het naar zijn zin heeft (liefst droge, nogal arme maar kalkrijke, mulle grond in volle zon), elders moeilijk te houden. Bovendien bloeit hij veel korter dan de meeste andere salvia's.

Wie houdt van rood maar toch opziet tegen het opzichtige rood van de S. splendens, die kan ik S. roemeriana of S. coccinea aanraden. S. roemeriana is afkomstig uit Mexico en Texas, en heeft iets exotisch. Hij bloeit zeer lang, van mei tot eind oktober, met een overvloed van kleine vurig rode bloempjes. Ze zijn langwerpig en staan recht van de stengel, wat hen een aparte charme geeft. Het is ook een goede potplant. Dat geldt eveneens voor S. coccinea die qua kleur weliswaar sterk lijkt op S. splendens, maar minder agressief is door de fijnere bloeiwijze met donkere bloemkelken en de minder compacte, meer opgaande groei. Hiervan bestaat ook een mooie witte vorm 'White Nymph', 'Coral Nymph' is zalmroze met wit. Al deze salvia's kunnen ter plaatse gezaaid worden in het voorjaar, maar beter is ze binnenshuis of in een serre voor te zaaien en de jonge plantjes uit te planten. Anders bloeien ze pas tegen het einde van de zomer. U kunt natuurlijk ook in het voorjaar zaailingen kopen.

De meeste van deze eenjarige salvia's zijn ook zeer geschikt als potplant. Ook een aantal winterharde salvia's kunt u met succes in een pot planten. Voordeel is bovendien dat ze ook in de winter kunnen buitenblijven (als de potten zelf natuurlijk vorstbestendig zijn) waardoor u verlost bent van het sleuren met de potten en u ook geen serre of orangerie nodig hebt om ze te overwinteren. Goede winterharde salvia's voor een pot zijn onder meer S. argentea, S. pratensis, S. x sylvestris, S. verticillata 'Purple Rain' en de vele cultivars van S. officinalis, S. x superba en S. x sylvestris.

Maar er bestaan tientallen niet- of onbetrouwbaar winterharde salvia's die wel gemaakt lijken voor potten. Op het salviaweekend van kwekerij Silene dit weekend kunt u hiervan een aantal mooie exemplaren zien. U kunt deze niet-winterharde salvia's ook in de tuin planten, maar ze zullen dikwijls minder overvloedig bloeien en, tenzij na een heel zachte en vooral droge winter, de winterse koude niet overleven.

Een paar aanraders.

- Een van de dankbaarste kuipsalvia's is Salvia patens. Deze soort heeft de grootste bloemen van het salviageslacht, ze kunnen wel tot 5 cm groot worden. Bovendien zijn ze zo opvallend blauw dat men er de iets minder uitbundige bloei graag bijneemt. De mooiste diepblauwe vorm is 'Oxford Blue', 'Cambridge Blue' is lichter blauw, 'Chilcombe' is meer paarsblauw. De Nederlandse salviaspecialist Bastin biedt ook een nieuwe diepblauwe vorm aan die in het begin van de jaren '90 in Zuid-Amerika werd ontdekt, 'Guanajuato', die in één seizoen tot een manshoge struik zou kunnen uitgroeien. S. patens moet u eigenlijk behandelen als een dahlia: de kleine knollen moeten na de eerste vorst worden opgegraven en vorstvrij overwinteren. Als hij in een pot staat, moeten de potten 's winters vorstvrij overwinteren, bijvoorbeeld in de kelder. In de lente als de knolletjes uitlopen kunnen de potten weer naar buiten.

De Zuid-Amerikaanse S. guaranitica kan 's winters op dezelfde manier worden behandeld. Het is een statige plant met tamelijk grote diepblauwe bloemen van juli tot oktober. 'Blue Enigma' heeft hele donkerblauwe bloemen, 'Argentine Skies' zacht hemels blauw. Zou met enige bescherming ook in volle grond kunnen overwinteren.

- Iets minder gemakkelijk om te overwinteren, maar ook zeer dankbaar als kuipplant is de kleinbladige en sterk aromatische S. microphylla. Het is een halfstruikje dat vanaf juli tot aan de eerste vorst overvloedig bloeit met felrode bloemetjes. De variëteit 'Neurepia' heeft iets grotere helderrode bloemen en een lichter groen blad. Misschien wel de mooiste vorm. Kan in zachte winters buiten blijven, maar het is toch raadzamer om hem bij de eerste vorst binnen te halen in een koele, lichte ruimte. Een vorstvrije orangerie, veranda of een serre is ideaal. Dat geldt, tenzij anders vermeld, voor de meeste van deze salvia's. De hieraan nauw verwante S. greggii is een halfstruikje met kleine leerachtige blaadjes dat overvloedig bloeit van juli tot november met witte, lichtgele of zachtoranje bloemen. Salvia x jamensis is een hele mooie kruising van S. macrophylla en S. greggii en bloeit de hele zomer met fijne bloempjes in rozerood, zachtroze, zalmoranje of oranjegeel.

Een recente vondst is de uit China afkomstige S. dolichantha met opvallend grote, hangende paarsblauwe bloemen. Bloeit van juni tot september en zou goed winterhard zijn. Spectaculair is S. azurea met zijn helderblauwe bloemen die mooi afsteken tegen het zilvergrijze blad en de bijna witte stengels. Het wordt in één seizoen een struik van bijna 1,5 meter hoog met onvertakte stengels met lange aren. Bloeit vrij laat, vanaf augustus tot aan de eerste vorst en moet absoluut in volle zon staan om te bloeien. Ook spectaculair is S. confertifolia die tot 2m hoog en bijna even breed kan worden met bladeren van wel 20 cm lang. Nadeel is dat hij pas laat in bloei komt, vanaf september, en men eigenlijk een wintertuin nodig heeft om ten volle te kunnen genieten van de kleine oranjerode bloemaren. Dat geldt nog meer voor de prachtige S. leucantha. Maar ook de ongeopende dichtbehaarde paarse bloemknoppen en het mooie grijze blad maken het tot een zomers sieraad.

- S. involucrata 'Bethelii' is een heel sierlijke plant die meer dan een meter hoog kan worden. Heeft zeer karakteristieke dikke fuchsiarode bloemknoppen die zich afrollen in een bloemaar terwijl ze verder zwellen. Zeer geschikt voor een pot in volle zon is S. mellifera, een klein struikje met sterk aromatische leerachtige blaadjes en lichte blauw-witte bloemen die in een krans bijeen staan. Bloeit op het einde van de lente en het begin van de zomer en is zeer geliefd bij bijen.

- Ook de S. elegans, de ananassalie waarop we volgende week zullen terugkomen onder het hoofdstukje 'culinaire salvia's', moet in ons klimaat als kuipplant worden gekweekt die 's winters vorstvrij moet overwinteren.

Volgende week: Salvia's in tuin en keuken

Info

* Vandaag en morgen organiseert Lieve Adriaensens van kwekerij Silene een salviaweekend. Zij is gespecialiseerd in één- en tweejarige en de niet-winterharde salvia's, maar heeft ook een mooie selectie winterharde soorten voor de tuin. (10-18 u)

Kwekerij Silene, Bosstraat 128,

9255 Buggenhout Tel: 052/33.64.04,

e-mail: silene@village.uunet.be

* Op 12 en 13 augustus staan in de kwekerij van Roger en Linda Bastin in Brunssem (bij Sittard in Nederlands Limburg) de salvia's in bloei. De Bastins hebben meer dan 250 salvia's en zijn houder van de Nederlandse Planten Collectie van salvia's. Op hun internetsite vindt u een uitgebreide beschrijving van de salvia's met heel wat foto's.

Kwekerij Bastin,

Trichterweg 148A, 6446 AT Brunssem,

Nederland, tel: 0031/45-5231475

website: www.bastin.nl

* Andere kwekers met een uitgebreid assortiment salvia's zijn o.m.:

Kristof Mallants,

Handelsstraat 42, 2400 Mol-Wezel

Mandragora, Zwaluwlaan 17, 3110 Rotselaar

Solleya, Proosdijstraat 56, 8020 Hertsberge, 050/27.95.96

Jan Spruyt-van der Jeugd, Mostenveld 50,

9255 Buggenhout, 052/33.37.76

L'Ortie-Culture, Marie en Pascale Moreau,

Fourneau de Vaulx, 5646 Stave, 071/72.97.54

* Zopas verscheen bij de Nederlandse uitg. Schuyt (voor België: Standaard Uitg. In Antwerpen) een prachtig boek over salvia's: Salvia's, gids voor liefhebbers en vakmensen, geschreven door de Britse specialist John Sutton. Dit overvloedig geïllustreerde boek geeft een volledig overzicht van het salviageslacht, met veel praktische tips over verzorging en kweken. Roger Bastin van de gelijknamige Nederlandse kwekerij zorgde voor een hoofdstukje over salvia's in Nederland en België. (ISBN 90-6097-555-3, 1.190 frank)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234