Maandag 30/01/2023

Salomonsoordeel over publicatie nieuw 'Lolita'-dagboek

Eerder deze week heeft een Salomonsoordeel een einde gemaakt aan het conflict tussen de zoon van de Amerikaanse auteur Vladimir Nabokov en de Italiaanse schrijfster Pia Pera, over de publicatie van een 'hervertelling' van Nabokovs literaire meesterwerk Lolita. Het heeft evenwel niet geleid tot een rechterlijke uitspraak over de hamvraag: hoever kan een schrijver gaan in het gebruiken van personages of scènes die ontsproten zijn aan het brein van een ander?

Dmitri Nabokov wilde aanvankelijk tot elke prijs de publicatie voorkomen van de Engelse vertaling van Lo's Diary van Pera. Zij vertelt daarin Nabokovs beroemde boek na, over de obsessie van een professor voor de twaalfjarige Lolita, gezien vanuit het standpunt van het meisje. Het is geschreven als een dagboek, dat tot in details de roman van Nabokov volgt.

Dmitri Nabokovs advocaten voerden eind vorig jaar aan dat het auteursrecht van zijn vader was geschonden door het 'inferieure en amateuristische product' van Pera. Nabokov jr. was van mening dat Pera de grenzen van 'artistiek lenen' had overschreden met haar 'aftreksel' van zijn vaders werk.

Al heel lang gebruiken schrijvers thema's, verhalen en personen uit elkaars werk. Een bekend voorbeeld is de manier waarop de Engelse schrijver Shaw de Griekse legende over Pygmalion gebruikte voor een gelijknamig toneelstuk, op basis waarvan later de musical My Fair Lady werd gemaakt. Pera is echter de eerste die zeer uitvoerig gebruikmaakt van een werk waarvan het auteursrecht pas in 2050 vervalt.

Uit eerdere rechterlijke uitspraken blijkt dat bijvoorbeeld parodieën op een boek zijn toegestaan, maar dat voorlopers en vervolgen op romans alleen met toestemming van de auteursrechthebbenden gepubliceerd kunnen worden. In het geval van Pera's boek is de vraag aan de orde of het wel toelaatbaar is dat het verhaal opnieuw wordt verteld vanuit het standpunt van een andere persoon, waarbij de tekst in grote lijnen gehandhaafd blijft. De auteursrechtdeskundigen die gespannen afwachtten wat de uitkomst van de rechtszaak van Nabokov tegen Pera zou zijn, vangen nu bot: de afspraken van Dmitri Nabokov en de Amerikaanse uitgever van Pera, Foxrock, zijn buiten de rechter om totstandgekomen. De vraag hoe ver een auteur kan gaan bij het gebruik van andermans personages of verhalen, is dus nog niet definitief beantwoord.

Foxrock en Nabokov jr. hebben afgesproken dat Lo's Diary in oktober in de VS mag worden uitgegeven met een voorwoord van Pera, dat Nabokov voor publicatie mag lezen, en een voorwoord van Nabokov, dat Pera voor publicatie niet mag lezen. Nabokov krijgt 5 procent van de royalty's van de Engelse vertaling, evenveel als Pera. Zo krijgt Pera haar zin met de publicatie in het Engels. Nabokov is erin geslaagd zijn auteursrechtelijke belangen te beschermen.

"Het is een Salomonsachtig akkoord", aldus advocaat Martin Garbus van uitgeverij Foxrock in The New York Times. "Zij wint omdat het boek verschijnt. Hij wint op een bepaalde manier op het terrein van bescherming van auteursrecht, waardoor hij Lolita tegen toekomstige 'rip-offs' kan beschermen." Garbus zei het diep in zijn hart jammer te vinden dat er geen rechtszaak nodig was, en wel omdat hij graag had gezien dat het Amerikaanse Hooggerechtshof zich had uitgesproken over dit onderwerp. Andere schrijvers en hun nabestaanden hebben er immers ook mee te maken.

(Belga)

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234