Zondag 16/05/2021

Saint-Léonard, de smerige Luikse quartier die leeft

Een beetje argwanend glijden hun blikken over hun druk bezochte straat. De inwoners van de Sint-Leonardwijk weten niet goed wat ze ervan moeten denken. Uitgerekend in hun wijk verdwenen vorige week Nathalie (10) en Stacy (7). Sindsdien zijn de politie, de pers en de ramptoeristen als vervelende horzels in hun territorium blijven cirkelen. Dat territorium wordt niet zelden 'probleemwijk' genoemd, maar na een turbulente week in Sint-Leonard lijkt buurtbewoner Jaques' omschrijving beter: 'Er zit veel in, maar het komt er niet altijd uit.'

Door Marjan Justaert foto's filip Claus

Het ruikt er nooit neutraal. Soms naar oosterse curry, soms naar Spaanse paella, naar de tajinespecerij raz-el-hanoud of naar barbecue. Soms ook naar uitwerpselen, verschaald bier of zweet, maar nooit neutraal. De Sint-Leonardwijk is een smeltkroes van 10.000 bontgekleurde inwoners en 130 hectare temperament. Hier vereert men vele goden. "En geen enkele van hen heeft de ontvoering kunnen voorkomen", zegt inwoner Germain Toussaint (68) triest. "Moi, je ne crains ni dieu ni diable." De bewoners reageren heel verschillend op de plotse media-aandacht die hun buurt overspoelt sinds de verdwijning van de meisjes.

"Dat doe je toch niet, je kinderen op dat uur van de nacht alleen laten? Ce n'est pas une mère, c'est une merde." Jacques is ongemeen hard voor Nathalies moeder Catherine Dizier. In het café waar ze die avond zat, Les Armuriers, is men milder. Ook daar beheerst het drama de gesprekken al een hele week. Dienster Maud steekt een sigaret aan en vertelt: "Kijk, het is hier niet de properste buurt van Luik, maar álle kinderen waren buiten aan het spelen. Niet alleen de vermiste meisjes. (stil) Ik lig er 's nachts wakker van."

Als Sint Leonard zijn beschermende krachten nog eens bovenhaalt, mag hij dat nu doen voor Nathalie en Stacy. Sint Leonardus is namelijk de patroonheilige van de gevangenen.

"We hebben al een slechte reputatie, en nu komt dit er nog bij", klaagt Véronique (44). Ze staat in de deuropening van haar rijhuisje in de rue Vieille-Montagne. Onder de opgestroopte mouwen van haar slobbertrui komt een stoere tatoeage piepen, maar Véronique is bang geworden. "Sinds die kindjes ontvoerd zijn, kom ik mijn huis niet meer uit. Mocht ik kunnen, ik zou verhuizen uit deze smerige quartier. Helaas kan ik met mijn invaliditeitsuitkering nergens anders iets betalen."

Ook al zijn de criminaliteitscijfers van Sint-Leonard niet hoger dan in andere wijken van Luik, toch leeft er een groot onveiligheidsgevoel. De vuile straatkanten en onverzorgde voorgevels wakkeren dat gevoel aan, net als het handvol drugsgebruikers en zatlappen op de stoep, de graffiti op de muren, de hoge werkloosheidsgraad en de multiculturele bevolking. In Les Armuriers zegt Christine ongerust dat ze haar kinderen toch het liefst in het centrum zou grootbrengen. Patron Julio: "Ik heb een tweeling van zes. Een meisje en een jongen. Sinds het drama mogen ze niet alleen de straat op." Fouzi, eigenaar van pitazaak El Jasmin: "Weet je dat ik echt blij ben dat ik hier niet woon, en elke avond rustig naar huis kan gaan?"

Maar niet iedereen denkt er zo over. De jongste jaren wordt er hard gewerkt aan de opkalefatering van de wijk, onder meer via het ZIP/QI-project, een initiatief om de buurt weer op te krikken tot het niveau van de negentiende eeuw. Verantwoordelijke Gregor Stangherlin: "Van oudsher is dit een innovatieve, artistieke buurt. Twee eeuwen geleden zat het hier vol met schilders, muzikanten, acteurs en schrijvers. In elke kroeg was achteraan een balzaal om te dansen, de rue Saint-Léonard telde twee bioscopen en in de hangars aan de kaai langs de Maas werd theater opgevoerd. Ook vandaag wonen er bijzonder veel creatieve geesten. Il y a un dynamisme énorme." Het prachtige Château des Quatre Tourettes, diep in de rue Saint-Léonard, dient regelmatig als locatie voor optredens, feesten en exposities.

"Ik lees in de krant over de 'banlieue Saint-Léonard'", moppert Charles (61). "Alsof wij een wijk vol uitschot zijn en onze jongeren overdag hun aders volspuiten met drugs en 's nachts auto's in de fik steken. Akkoord, dit is niet de properste of de rijkste buurt van Luik, maar er is één ding dat ons onderscheidt van de banlieues: de anonimiteit." Charles, een schoolmeester op brugpensioen, heeft gelijk. Als het mooi weer is - en het was mooi weer deze week - leven de mensen op straat. Dan flikkeren de gouden oorringen van de Afrikaanse vrouwen en de metalen oor-, neus- en lippiercings van hun blanke buurvrouwen in het zonlicht. Zo'n wijk is Sint-Léonard."Allez, nog een voorbeeld", betoogt de 22-jarige Khadija. "Vorig weekend was het hier 'Saint-Léonard en folie', de braderie zeg maar, en volgend weekend vindt 'Saint-Léonard en couleur' plaats. Met optredens, volksspelen, animatie, exposities en vuurwerk. Er beweegt hier toch iets, nee?" Zeker. De straten zijn nog versierd met vlaggetjes en slingers. Het is een raar gezicht in combinatie met de politiecombi's en de gespannen sfeer wanneer de huiszoekingen in het huis van verdachte Abdellah Ait Oud plaatsvinden en de lege panden van de straat worden doorzocht. Hoe hard men ook werkt om de couleur locale in een positief daglicht te stellen en de samenleving te bevorderen, de spanning lijkt niet weg te gaan.

"Vergis u niet", waarschuwt Barbara Van Rompaey van buurthuis Relief (service du Relais Local d'Information pour l'Emploi et les Formations). "Armoede wordt vaak gelinkt aan onveiligheid, maar dat is een verkeerd verband. Natuurlijk is de wijk getekend door wat gebeurd is. Dat is niet meer dan normaal. Maar zeggen dat niemand zich nog veilig voelt, is overdreven. Ik heb mij nog nooit bang gevoeld 's avonds."

In Relief is iedereen welkom. Niet alleen voor raad of een babbel, maar ook voor een opleiding of voor werk. De mensen van Relief zoeken elke dag actief naar jobs voor hun extreem laaggeschoolde buurtbewoners, vertelt Van Rompaey. Ze diept enkele statistieken op.

"Sint-Leonard is de meest laaggeschoolde buurt van Luik. Het opleidingsniveau hier ligt zwaar onder het gemiddelde: heeft in Luik 31 procent van de actief werkenden minstens een diploma van hoger secundair, dan is dat in deze wijk maar 25 procent. En maar liefst 33 procent van de mensen hier heeft geen diploma of heeft enkel de basisschool afgemaakt. Dat staat in schril contrast met de 8 procent die hoger onderwijs van het lange type of een universitaire studie heeft gevolgd."

Ook de werkloosheid is onrustwekkend gestegen. Terwijl tien jaar geleden 19 procent van de Sint-Leonardbewoners geen werk had, is dat nu bijna 36 procent. Dat cijfer is al enkele jaren oud, dus het werkelijke aantal zal nog hoger liggen. Werkloosheid brengt geen rijkdom mee, dat weet iedereen. Van Rompaey: "Toch is de buurt niet straatarm. We doen er alles aan om voor de mensen een baan te zoeken en de economie te stimuleren. Wat ons meer zorgen baart, is de groeiende isolering. Het aantal alleenstaanden of eenoudergezinnen in deze buurt ligt op 63 procent. Dat is bijzonder veel. Zulke mensen hebben geen partner om financieel en emotioneel op terug te vallen, en dat brengt meer dan eens grote problemen mee."

Sinds Relief in 1997 in het leven werd geroepen, is er al veel veranderd. "We hebben de inwoners meteen betrokken bij het project", vertelt Van Rompaey, "en hen gevraagd een lijstje te maken van wat ze willen veranderen. De energie die hier leeft, is fenomenaal. In Sint-Leonard zijn ook veel verenigingen en organisaties. Het gros van de mensen kent ons intussen goed en loopt hier wel eens langs." Ruim 67 procent van de Reliefbezoekers komt voor werk, 23 procent voor sociale bijstand en 10 procent voor een opleiding.

Zoals Orchestina (39) en Virginie (36) bijvoorbeeld. De vrouwen zijn respectievelijk zeven en twee jaar geleden met hun man uit Afrika naar België gekomen. "We volgen een basisopleiding: wiskunde, Frans en een beetje informatica. Niet gemakkelijk, maar op die manier vergroten we de kans op werk. Of we hier voor de rest graag wonen? Ja, al is er veel lawaai. Dat is vreselijk als je moet studeren", verduidelijken ze.

De wijk is niet groot, maar telt veel winkeltjes en horecazaken. Van de esplanade Saint-Léonard tot het rond punt van Coronmeuse is het amper een kwartiertje stappen. Kloppend hart van de wijk is de rue Saint-Léonard, sinds jaar en dag de straat van de handelaars. "Twee kilometer lang en bevolkt door 167 nationaliteiten", weet Marcel (56), die al zijn hele leven in de wijk woont. "Vroeger had je hier de ene zaak naast de andere, maar nu blijven er amper enkele tientallen over." Hij wordt een beetje mismoedig, steekt de schuld op de lokale autoriteiten die niets doen om de economie in Sint-Leonard weer aan te zwengelen.

"Weet u", illustreert Marcel boos, "dat in Luik alle bruggen over de Maas onlangs zijn gereinigd? Allemaal, behalve twee. De bruggen aan de in- en uitgang van Sint-Leonard zien nog zo zwart als roet." Hij heeft een brief geschreven naar de stad, maar de stad schreef niet terug.

"We werken hard om de grauwe wijken weer aantrekkelijk te maken", aldus Maggy Yerna, schepen van Economische Ontwikkeling en Handel. "Met een concreet investeringsplan, alvast tot 2010, moet de levenskwaliteit verbeteren, de sociale smeltkroes ondersteund worden en moeten de openbare diensten meer aanwezig en toegankelijker worden. Doel? De bewoners weer zin doen krijgen om in hun quartier te wonen."

Lukt dat? De meningen zijn verdeeld. Vooral de oudere inwoners blikken verlangend terug op vroegere tijden. Met een dromerige blik en niet zelden lurkend aan een zelfgerolde peuk vertellen ze graag over hun jeugd, toen de wijk nog blanker was.

Maar wijken met een groot potentieel trekken ook mensen aan die een uitdaging willen aangaan. Christophe (35) is een van hen. Hij is geboren en getogen in het centrum van Luik, maar verkaste een jaar geleden met vrouw en kinderen naar een mooi, groot huis in Sint-Leonard. De renovatie van het huis doet Christophe zelf, dankzij de befaamde premies van de overheid. "Die premies zijn een zegen voor deze buurt", grijnst de man. "Hier kun je nog voor een schappelijke prijs een grote woning vinden, wat ergens anders onmogelijk is. Bovendien is Sint-Leonard niet alleen de meest betaalbare omgeving, maar ook de interessantste. Dicht bij het centrum, in volle groei en multicultureel. Deze wijk heeft een groot potentieel. Het zit erin, en het komt er stilletjesaan uit.

"Nee." Arthur Corvers schudt resoluut zijn hoofd. De ontslagnemend verantwoordelijke van de handelaarsvereniging geeft het op. "Jaar na jaar zie ik Sint-Leonard aftakelen. Onze vereniging probeert subsidies vast te krijgen en dingen te organiseren, maar de communicatie met de stad verloopt slecht. Eén keer heeft ze eens 3.000 euro gegeven om een kermis te organiseren. En toen we onlangs met alle handelaars een vuurwerk wilden afsteken op de place Saint-Léonard, werden we verplicht de brandweer erbij te halen en te betalen. (windt zich op) Het is vechten tegen de bierkaai. Als we geen steun krijgen, lukt het niet en is deze wijk gedoemd om ten onder te gaan. Dat er veel in zit, daar ben ik het volmondig mee eens, maar dat het er uitkomt niet. Het komt er niet uit als men ons blijft tegenwerken."

Behalve de winkels zijn er ook een boel verenigingen. De Cubanen, Marokkanen en Italianen hebben hun eigen vereniging en cafeetjes. De Portugezen en de Spanjaarden hebben zelfs een eigen clubhuis. En als het thuisland een voetbalmatch wint, staat de wijk op haar kop. De Spanjaarden zijn goed vertegenwoordigd en goed georganiseerd in Sint-Leonard en dat heeft iedereen die woensdagavond in Luik was geweten, toen de zuiderlingen met 4-0 wonnen tegen Oekraïne. In het lokaal van de Spaanse vereniging Federico Garcia Lorca is het kot te klein. Julio uit Torremolinos: "Zet ons samen en het is fiësta. Dan joelen we ons volkslied, draaien we flamenco en drinken we sangria. Maar de volgende dag zijn we weer gewone Sint-Leonardbewoners, hoor."

Wat is dat nu eigenlijk, een Sint-Leonardbewoner? Germain Toussaint kan het prachtig uitleggen: "Dat is iemand die het geld dat aan de voordeur klaarligt voor de melkboer, gewoon laat liggen." Iemand die de couleur locale als een verrijking ziet, meent Christophe. "Iemand", zegt Jacques, "waar net als Sint-Leonard zelf veel potentieel in zit, dat er pas na een zetje uitkomt. En dan nog niet altijd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234