Vrijdag 16/04/2021

Saint Amour

undefined

Schrijvers & de liefde

Waarvoor missen we meer woorden dan om de liefde te omschrijven? Voor de vijftiende keer brengt de literaire tournee Saint Amour een veelzijdige mix van schrijvers samen, in een moedige poging om the crazy little thing called love te bezingen in taal. De gedichten, brieven en passages uit prozawerk beschrijven dit jaar niet zozeer de vleselijke lusten of de spetterende hoogtepunten van het liefdesspel. Veeleer zijn er dit keer 'schuchtere schermutselingen' aan de orde, aldus de officiële aankondiging, 'voorbereidende manoeuvres en tederheid'. Door Jeroen Versteele@qu 6:Bart Moeyaert

Duet met valse noten, Kus me, Het is de liefde die we niet begrijpen,... Over de liefde heeft Bart Moeyaert al menig bekroond prozawerk geschreven. Vorig jaar verscheen ook Vlees is het mooiste, waarin de Antwerpse auteur meer dan honderd gedichten over het lichaam verzamelde.

Welke lichaamsgedichten staan u momenteel het scherpst in de geest? Wat raadt u ons aan?

"Het slotgedicht van die bundel, van de hand van Bert Schierbeek, vind ik prachtig. Het is vier regels lang en het geeft in alle eenvoud een belangrijke levensles: perfectie hoeft niet. In het leven komt nooit alles helemaal in orde. Een troostende gedachte.

"Als het over lichamelijke liefde gaat, vind ik de poëzie van Antjie Krog onovertroffen. Ze maakt in haar gedichten het menselijke lijf voelbaar. Ze schrijft over seks en vleselijkheid op een verrukkelijke manier."

Van welke boeken geraakt u opgewonden?

"Drie weken geleden heb ik de biografie van Alma Mahler-Werfel uitgelezen, geschreven door Oliver Hilmes. Het is een zinderend boek dat barst van de namen, plaatsen, architecturale stromingen en anekdotes uit de negentiende eeuw. Alma Mahler-Werfel was een artistiek aangelegde, hongerige vrouw die na een mislukt huwelijk met Gustav Mahler hertrouwde en tumultueuze affaires onderhield met architect Walter Gropius, schilder Oskar Kokoschka en schrijver Franz Werfel.

"In het begin van vorige eeuw had je ook dat groepje kunstenaars dat samenwoonde in February House: schrijfster Carson McCullers, die geen talent had om gelukkig te zijn, componist Benjamin Britten, dichter W.H. Auden, het ruziënde schrijverskoppel Jane en Paul Bowles en de nachtclubdanseres Gypsy Rose Lee. Ook zij heeft een boek geschreven: The G-string Murders (lacht). Ik vind de jaren dertig een prikkelende, inspirerende tijd: kunstenaars uit verschillende disciplines 'hielden salons'. Ik dagdroom weleens over het bestaan van zo'n huis in Antwerpen of Brussel."

En dichter bij huis? Welke Nederlandstalige auteurs vindt u zinnenprikkelend?

"Op dit moment zit ik halverwege Koetsier herfst van Charlotte Mutsaers. Ik vind haar absoluut geweldig, en dat heeft niet alleen te maken met haar vuurrode lippen. Mutsaers' hoofdpersonages bruisen en razen. Natuurlijk zijn dat afspiegelingen van haar eigen pittige geest."

Het thema van Saint Amour is dit jaar 'tederheid'. Welk menselijk gebaar vindt u het meest teder?

"Simpel: de omhelzing. Niet alleen de innige omhelzing van een koppel, maar ook de beschermende arm om de schouder. Dat is een gebaar dat liefde toont. Ik hou ook van de oogopslag. Connectie maken zonder elkaar aan te raken."

Bernard Dewulf

Bernard Dewulf schreef poëziebundels zoals Waar de egel gaat en Blauwziek en essays, niet zelden over beeldende kunst. Voor De Morgen pleegt hij al jaren korte stukjes voor op de voorpagina.

Welke literatuur prikkelt uw fantasie?

"Les Liaisons dangereuses van Choderlos de Laclos. Liever dat dan Markies De Sade. Historisch-cultureel gezien is De Sade natuurlijk belangrijk, maar van buitensporig expliciete beschrijvingen van lichamelijke experimenten val ik in slaap. Ik lees liever over de sluipwegen van de liefde, over de onmacht van de personages in Les Liaisons dangereuses. Het hele verhaal door proberen ze elkaar te bereiken. Hun spel bevat ook een vorm van sadisme, maar dan van het opwindende, suggestieve soort.

"Prikkelender nog dan boeken vind ik schilderijen. Een tentoonstelling kan ik echt opgewonden buitenwandelen. Bij het zien van een afbeelding van al dan niet vrouwelijk schoon stel ik me voor dat iemand dat beeld met een penseel geschapen heeft, toets per toets. Vanuit dat besef krijgt naar een schilderij kijken iets zinnelijks."

Behalve seks en kunst, wat verschaft u lichamelijk genot?

"Basketbal spelen. De keuze tussen basket en seks zou verscheurend zijn. Basketbal is de mooiste sport die er is, het is elegant en fysiek. Je staat dicht bij elkaar en toch moet je je een weg naar voren banen. Soms beeld ik me in dat ik daarbij mooie bewegingen maak (lacht)."

Wat is uw definitie van liefde?

"Ik denk weinig aan de liefde in termen van taal. Als ik het al eens doe, springen me twee woorden voor de geest: 'onmiddellijkheid' en 'overgave'. In de eerste plaats voel je zo'n pure liefde voor je kinderen. Als ze zich tussen grote mensen voordoet, weet je dat het over een redelijk unieke situatie gaat."

Al Galidi

Illegaal maar onweerstaanbaar, deze Iraakse schrijver. Al Galidi ging in 1998 in Nederland wonen, tegenwoordig verblijft hij in Antwerpen. Hij schrijft columns, romans, dichtbundels en geeft optredens in heel Vlaanderen en Nederland.

Hebt u al beslist wat u gaat voorlezen?

"Ja, een mooi gedicht over eenzaamheid, verlangen en mooie vrouwen. Mijn hele werk gaat daar trouwens over. Ik kan niet schrijven over vrijheid, oorlog of reizen. Ook al ben ik geboren tijdens een oorlog, opgegroeid tijdens een andere oorlog en gevlucht voor nog een andere oorlog. Mijn thema is de liefde."

Welke erotische literatuur vindt u de moeite?

"Het mooiste erotische gedicht is een reclame met vrouwen voor bh's, voor shampoo of voor inlegkruisjes. Reclamemakers zijn de beste dichters. Wat zij in één minuut op het beeldscherm vertellen, daar is geen enkele dichter toe in staat."

U houdt wel van westerse vrouwen, niet?

"Ik hou van de buitenkant van de westerse vrouw en van de binnenkant van de oosterse vrouw. Aan de buitenkant is de westerse vrouw rustiger dan de oosterse. Ze is niet bang om bekeken, gezoend of geneukt te worden. Maar vanbinnen is de westerse vrouw een soldaat. Ze is te diep, te complex. Je kunt ze moeilijk inschatten. Soms is ze een heks, soms een engel. Soms een riool, soms een zee. Je moet Superman of Robbie Williams zijn om de binnenkant van een westerse vrouw voor je te winnen. Een oosterse vrouw is daarentegen heel duidelijk vanbinnen. Net als een sinaasappel waarvan je weet dat er lekker sap in zit."

Hebt u het moeilijker dan westerse mannen om een blanke vrouw te krijgen?

"Ik ben dichter, illegaal, kok, muzikant, maar dat is allemaal niet genoeg. Ik moet ook nog eens Superman zijn. Een westerse vrouw is geen vrouw maar een stichting. Ze wordt bestookt met sollicitatiebrieven. Je moet voldoen aan allerlei selectiecriteria.

"Westerse mannen hebben ook moeilijkheden om hun vrouw voor zich te winnen. Ze zijn saai, te eerlijk ook. Het is een ramp als de vrouw beseft dat je van haar houdt. Dan word je een gevangene van de liefde. Je moet je vrouw net genoeg aandacht geven zodat ze denkt dat je haar begrijpt, dan opent ze haar wereld voor jou. Maar je mag haar nooit zeggen dat je van haar houdt. Westerse mannen zouden een haan moeten kopen. Dat is de beste macho ter wereld: trots, sterk, een goeie neuker, hij zorgt goed voor zijn kippen. In Antwerpen ga ik elke zondag kijken naar de Vogelmarkt. Heel interessant om te zien hoe de haantjes met hun kippen omgaan."

Stijn Vranken

Even nadat de zetproef van zijn eerste dichtbundel Vlees mij de kantoren van Behoud de Begeerte bereikte, werd hij prompt en op de valreep uitgenodigd om deel te nemen aan Saint Amour: Stijn Vranken, al enkele jaren incontournable op poetry slams, De Nachten en anderen Avonden.

Hebt u nog goeie erotische literatuur gelezen onlangs?

"Toevallig heb ik net Lolita van Vladimir Nabokov uitgelezen en ik moet zeggen, ik ben helemaal ondersteboven. Hoe hij een beladen thema als de verboden liefde voor een jong meisje beschrijft als iets menselijks, iets wat iedereen kan overkomen: ronduit indrukwekkend. Nabokov doet me denken aan Gainsbourg, die kon dat ook. Je denkt: 'Damn, dit is zo fout, maar het gevoel klopt wel.' Lolita is bovendien geschreven in een prachtige stijl, poëtisch en stuwend."

Geraakte u als kind al opgewonden van literatuur?

"Nee, maar ik heb altijd foto's verzameld van Helmut Newton. Nu is de verzamelwoede wat geluwd. Ik heb ook nog een hele collectie liggen van het Franse tijdschrift Photo, vol artistiek naakt. Ik heb een eigen soort feminatheek, zoals dat nu heet (lacht). Mijn verzameling toont aan dat de fotografie in de jaren zeventig plots erg expliciet werd, grensverleggend zelfs. Daarna zwakte die experimenteerdrift duidelijk weer af."

U staat vaak op een podium. Voelt u zich aantrekkelijk?

"Ik voel me goed in mijn vel. Soms wou ik dat ik een grotere neus had. Op een feestje sprak een meisje me ooit aan met de geweldige openingszin: 'Hallo, mag ik een foto nemen van jou, ik verzamel monsters.' Ik stemde toe. Dat meisje was Riske Lemmens, die nu illustratrice en schrijfster is van kinderboeken. Door die foto ben ik als karikatuur van Dracula in haar eerste kinderboek terechtgekomen. Ja, mijn fysionomie wordt door sommigen omschreven als 'wel apart' (lacht)."

Wat vindt u het meest spannende plekje van een vrouwenlichaam?

"Het eerste plekje. Het stukje huid dat je, als je een intieme ontmoeting mag beleven, als eerste ontdekt."

Anne Provoost

Anne Provoost is schrijfster van jeugdklassiekers als Vallen en De arkvaarders. Vorig jaar verscheen het zinderende In de zon kijken. Momenteel is Provoost druk bezig met de organisatie van Zogezegd in Gent, het literaire festival dat ze cureert voor Radio 1.

Wat gaat u voorlezen op Saint Amour?

"Liefdesbrieven. Creatief Schrijven vroeg aan enkele schrijvers om liefdesbrieven te schrijven aan collega's. Die brieven zouden dan op hun website verschijnen. Yves Petry en Annelies Verbeke vormen een fictief koppel. Ikzelf heb Bernard Dewulf gevraagd als schrijfpartner. Omdat hij het, als hij over de liefde schrijft, steeds over een bijzonder soort liefde heeft: de langdurige liefde, een liefde die bezegeld is met kinderen. Een boeiend thema, vind ik. De liefde tussen ouders met kinderen is een soort driehoekstederheid. De kinderen vormen een externe kracht die de liefde voor je partner nog intenser maakt.

"Hoe fysiek is moederliefde? Ook dat is een vraag die ik graag literair wil exploreren. Je bent als moeder verslingerd aan de lichamen van je kinderen, terwijl je beseft dat die vertedering steeds meer eenrichtingsverkeer wordt. Je kinderen beginnen fysiek naar andere mensen te verlangen."

Is het genre van de brievenroman aan herwaardering toe?

"Ik vind van wel. Al vraag ik me af of je de vorm van een briefwisseling vandaag nog een hele roman lang kunt volhouden, vermits er nu zoveel andere communicatievormen zijn. Toch zijn er schitterende recente voorbeelden, zoals Postcards van Annie Proulx."

Wat is het geheim van de goeie liefdesbrief?

"Beperk je niet tot eindeloze liefdesverklaringen. Je moet elkaar iets te vertellen hebben. Anders verval je snel in stroperige clichés. Ik kom weer op het thema van de moederliefde, maar in de brieven die mijn alter ego naar dat van Bernard Dewulf schrijft, merk ik hoeveel liefde en tederheid je kunt delen met je partner door lyrisch te verhalen over je opgroeiende kinderen.

"Bernard en ik hebben ook besloten dat onze schrijvende alter ego's vermoeden dat hun brieven niet bij de geadresseerde zullen arriveren. We schrijven allebei naar een vermiste, afwezige, misschien gestorven geliefde. Dat levert de mooiste, meest smachtende brieven op."

En erotische literatuur, is dat iets voor u?

"Ter voorbereiding van Zogezegd in Gent ben ik Gangreen van Jef Geeraerts aan het lezen. Dat gaat bijna alleen maar over lichamelijkheid. Ik vind het overweldigend. Verder verdiep ik me voor dat festival in de blote vrouwenprentjes van Boon. Ik heb al een ideetje wat ik met zijn feminatheek in Gent ga doen!"

Axel Daeseleire

Behalve negen schrijvers leest er ook één acteur voor op Saint Amour. Wat weinigen weten, is dat Axel Daeseleire, bekend van film (De hel van Tanger), tv (Kinderen van Dewindt, Matroesjka's) en steeds vaker ook theater, zelf ook poëzie schrijft.

Leest u voor uit eigen werk?

"Dat zou behoorlijk spannend zijn, mijn debuut maken in zo'n uitgelezen gezelschap. Nee, ik kom in de functie van acteur, niet van schrijver. Ik zal een fragment voorlezen uit Het verlangen van Hugo Claus. Dan ben ik zeker van de kwaliteit van de woorden die ik uitspreek. Van alle aanwezige schrijvers ben ik tenminste de beste acteur (lacht). Als ik mijn eigen gedichten zou voorlezen, zou ik me veel minder comfortabel voelen.

"Ik ben de derde acteur die meetrekt met Saint Amour, na Jan Decleir en Dirk Roofthooft. Bij dat rijtje sluit ik natuurlijk graag aan. Ik voel me geprivilegieerd om tien dagen lang op te trekken met deze schrijvers, samen met hen te eten en te praten. Het is een nieuwe broeihaard waar ik mijn licht kan opsteken."

Waarom leest u voor uit Claus? Wat hebt u met hem?

"Claus heeft me laten inzien dat de liefde niet alleen maar een lichamelijk aspect heeft. Dat verleiden meer kan zijn dan stoer op je borst kloppen."

Welke andere auteurs bekoren u met hun liefdesscènes?

"Ik heb onlangs Platform van Michel Houellebecq gelezen, een afschuwelijk wreed maar erg goed boek. Zijn beschrijvingen van vrijpartijen zijn soms zinnenprikkelender dan erotische beelden. Platform bevat striptease, erotiek en porno, maar dan louter in woorden. Het eerste lesbische contact bijvoorbeeld tussen Valerie en haar vriendin, dat vind ik genieten. Mijn moeder vond het te expliciet. Zelf vind ik dat Houellebecq het smakelijk en spannend houdt."

Vindt u in de literatuur soms inspiratie voor uw eigen liefdesleven?

"Ik probeer niet te leven in boeken, maar zelf pagina's te vullen met mijn eigen ervaring. Ik wil geen leven van papier leiden. Of wacht, als je dat ook literatuur mag noemen: ik dweep met Brel. Van alle tekstschrijvers heb ik het meest van hem geleend. Zijn intensiteit, de sfeer die hij oproept, ik voel me daar verwant aan."

Ariëlla Kornmehl

Ariëlla Kornmehl is een Nederlandse filosofe en schrijfster van Joodse afkomst. Ze schreef Huize Goldwasser, De vlindermaand en De familie Goldwasser. Behalve religieuze traditie en gecomplexeerde familiebanden is de amoureuze liefde een belangrijk thema in haar werk.

Wat gaat u voorlezen, mevrouw Kornmehl?

"Op verzoek van Behoud de Begeerte lees ik voor uit De familie Goldwasser, mijn laatste boek. Afhankelijkheid van liefde en traditie is een essentieel thema in de roman. Het verhaal gaat over een Joods meisje dat haar grote geliefde ontmoet, maar die wordt niet geaccepteerd door haar familie. Ze wordt verstoten, maar kort daarna sterft haar lief. Ze wordt helemaal tot gekte gedreven. Liefde van haar meest dramatische, pijnlijke kant, ja. Maar toch is de liefde in dit boek ook een stuwende kracht, brengt ze personages bij elkaar, dwingt ze hen tot keuzes, leert ze hen ongelooflijk veel over elkaar en zichzelf kennen.

"Dat wordt me als filosofe weleens verweten, dat ik de liefde soms benader als een rationeel streven naar inzicht en kennis. Ik vind het namelijk belangrijk dat je een ontwikkeling doormaakt en dat de liefde uiteindelijk leidt tot jezelf en de ander. Maar even boeiend vind ik de totaal irrationele afhankelijkheid van twee geliefden. Je moet jezelf durven over te geven aan elkaar. Daarmee begint het allemaal."

Wat is uw definitie van liefde?

"Ik beschouw de liefde als een kracht die je in staat stelt het onderscheid tussen droom en werkelijkheid wat te laten vervagen. Net zoals je in de literatuur fictie en werkelijkheid door elkaar kunt laten lopen."

Wat is volgens u het tederste gebaar?

"Een journalist liet me onlangs blozen toen hij opmerkte dat ik personages vaak een kus op het voorhoofd liet geven. Daar was ik me niet van bewust."

Van welk boek houdt u het meest?

"Van het verzamelde werk van Anna Achmatova, een Russische dichteres. Als ik twee, drie van haar gedichten lees, is het net alsof ik in Sint-Petersburg langs de oever van de Neva wandel."

Herman Brusselmans

Wie Herman Brusselmans aan het werk wil zien in deze editie van Saint Amour, moet naar Dilbeek of Knokke afzakken. De Gentse schrijver en columnist staat bekend om het stevige tempo waarin hij lijvige romans produceert, meestal verteld vanuit semi-autobiografische ik-personages.

U bent zelf niet vies van seksueel getinte passages in columns en proza. Welke boeken van anderen vindt u geslaagd in hun erotisch opzet?

"Ooit was ik serieus onder de indruk van het onderschatte Ik, Jan Cremer. Ik voel me wel aangetrokken tot de manier waarop Cremer daarin over seks schrijft, rechtstreeks en zonder bullshit. Maar ik vind het een straffe roman omdat het ook tedere, pure liefdesscènes bevat. Dezelfde combinatie van ruwe, expliciete beschrijvingen en oprechte gevoeligheid zit in Turks fruit van Jan Wolkers."

Wat is het moeilijkste aan schrijven over seks en liefde?

"Omgaan met clichés, natuurlijk. We zijn beperkt in de mogelijkheden van ons liefdesspel, en dus ook in het beschrijven ervan. Als je de scène leest waarmee Lulu Wang de prijs voor de slechtste seksscène heeft gekregen, voel je de worsteling van de schrijfster om eens origineel uit de hoek te komen. Het probleem met seks is dat je nauwelijks nog origineel kunt zijn. Daarom, als je over seks schrijft, trek je niks aan van de clichés.

"Hoe ouder ik word, hoe vaker ik het gevoel krijg dat wat ik schrijf, ooit al eens door iemand anders verzonnen is. Natuurlijk werk ik ook veel met bewuste herhalingen. Ik lach met het hele seksgedoe door woordgroepen zoals 'ik naaide haar achterwaarts in de poes' en 'ik befte haar zijwaarts' eindeloos te herhalen en te variëren. In Een kus in de nacht liet ik mijn hoofdpersonage constant zeggen 'Ik stak een sigaret op mijn Zippo'. Zodat het begint te werken als een soort mantra die de geestestoestand van die man weergeeft."

Wat ontroert u in een vrouw?

"Vrouwen ontroeren me dagelijks. Ik geraak ontroerd als mijn vrouw mijn eten opschept en ik bedenk hoe ze daarvoor door de regen naar de winkel is gegaan. Of als ze zit te schuimen wanneer ik een slechte recensie krijg. Mijn vrouw komt als een leeuwin voor me op, omdat ze in me gelooft. Maar ik word ook vertederd als ik een oud vrouwtje over straat zie schuifelen met een foute regenjas aan. Ik beantwoord aan het clichébeeld van de schrijver-observator die vanuit de luwte naar de mensen kijkt. En ik geef toe dat mijn aandacht daarbij vaker door vrouwen wordt getrokken dan door mannen."

Ten slotte, welk gebaar vindt u het meest tedere teken van liefde?

"De kus in de hals. Het tedere zoentje met de lichte lik. Beesten doen dat ook. Ik ben opgegroeid in een veehandel. Ik heb gezien hoe ook koeien elkaar in de halsstreek likken. Het is een teken van overgave dat zegt: 'ik zie je graag'."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234