Vrijdag 10/04/2020

'Saddam is er nog steeds, nu zonder controle'

Defensie-experts breken zich het hoofd over de logica achter Operatie Desert Fox. Er werd aangevallen zonder garantie dat biologische wapens in Irak werden verwoest, maar wel met de zekerheid dat het wapeninspectieteam van de Verenigde Naties zijn werk niet meer zal kunnen doen.

Brussel.

Eigen berichtgeving

'En op dit beeld ziet u een telegeleid vliegtuig uit het arsenaal van Saddam Hoessein. Het is gebouwd om de biologische wapenlading antrax te verspreiden. Het vliegveld en de hangars waar dit type toestellen staan, werden gisterennacht vernield door onze Tornado-bommenwerpers.' Zo 'bewees' een officier op een briefing van de Britse Royal Air Force (RAF) zaterdag hoe tijdens de bombardementen van eind vorige week 'een massavernietingswapen' werd vernield.

In de rij vage zwartwitfilmpjes, die vanop grote hoogte toonden hoe een raket insloeg op 'een gebouw', was het een zeldzame afbeelding waarmee de doelwitten van Desert Fox werden hardgemaakt. Daarnaast moest het publiek voldoening nemen met mooi ogende graphics van Irak waar doodskopjes op prijken: plaatsen waar de 'biologische en chemische' wapens liggen. "Hun potentieel werd verminderd", zeggen de militaire planners, zonder verder in te gaan op wat precies werd vernield.

"We waren verrast. Het was de eerste keer dat we over dat telegeleide vliegtuig iets hebben gehoord", zegt Dr. Trevor Findlay, directeur van het Londense Verification Research, Training and Information Centre (Vertic), dat met de VN-wapeninspecteurs van Unscom werkte. "De VS en de Britten doen beroep op info waar Unscom niet over beschikte en die bewust confidentieel werd gehouden, mogelijk omdat ze vreesden dat Irak door leden van de VN-Veiligheidsraad op de hoogte zou worden gebracht."

Dat ook na de aanval de lippen op elkaar geklemd blijven, roept bij Findlay vragen op. "Meer informatie zou zeker welkom zijn, zowel bij de publieke opinie als bij de VN-Veiligheidsraad. Unscom heeft in elk geval de doodsteek gekregen. VN-monitoring kan misschien onder impuls van Rusland of Frankrijk terugkeren, maar zal nooit zo effectief zijn." En er is nog werk aan de winkel. Zo erkent Findlay als monitoring-expert een mogelijke Iraakse dreiging van biologische wapens, al is die niet tastbaar. "De nucleaire faciliteiten van Irak zijn zo goed als onbestaande sinds operatie Desert Storm in 1991. Unscom was succesvol in het controleren en vernielen van de chemische wapens. Saddam had slechts kleine voorraden meer, die geen grote bedreiging vormden. Maar biologische wapens waren een probleem: Unscom volgde een papieren spoor dat wees op mogelijke productie ervan, maar harde bewijzen hebben ze nooit gevonden."

Zelfs de VS en Groot-Brittannië vonden die volgens Findlay wellicht niet. "Het probleem met monitoring", zegt Findlay, "is dat je nooit weet of waar je op jaagt wel degelijk bestaat. Dat geldt zowel voor Unscom als de VS en Groot-Brittannië. Documenten en de Iraakse onwil mee te werken, lieten wel vermoeden dat ze iets verborgen en Unscom was daarop aan het jagen. Maar Londen en Washington verloren hun geduld. Ze hebben voor zekerheid gekozen door het militaire ondersteuningsapparaat aan te vallen dat eventuele massavernietingswapens zou kunnen gebruiken. Het probleem-Irak werd daar echter niet mee opgelost. Saddam zit er nog steeds, maar nu zonder controle."

Operatie Desert Fox diende dan ook de eigen agenda in plaats van die van de VN, meent Findlay. "De VS en Groot-Brittannië hebben de strategische keuze gemaakt af te stappen van VN-monitoring-politiek. Ze hebben gekozen voor een 'containment'-politiek die ze nu zelf willen voeren, in hun bredere politieke context." Hoe lang ze dit willen doen en wat het uiteindelijke doel is, blijft vooralsnog een open vraag.

"Hun strategie is totaal onlogisch", zegt Martin Butcher van het British-American Security & Information Counsil (BASIC), een watchdog-groep die de Brits-Amerikaanse defensiepolitiek in het oog houdt. "Unscom was tenminste iets, nu krijgen we een militair kat-en-muisspel dat op lange termijn onhoudbaar is. Groot-Brittannië kan het niet betalen. Voor de VS is een dergelijke positie zowel internationaal als intern onhoudbaar."

Tenzij, meent Butcher, als beide landen nog altijd vasthouden aan hun strategie van jaren ten opzichte van Irak: "Saddams regime zwak genoeg maken zodat Bagdad de westerse belangen niet kan bedreigen, maar hem sterk genoeg laten om een tegengewicht te bieden voor Iran. Maar gezien de steun die Saddam dankzij Desert Fox heeft verzameld in de Arabische wereld, vraag ik me af waar de winst te zoeken is."

Baten zijn er momenteel enkel voor het militair-industrieel complex, dat volgens gepensioneerd Navy-admiraal Eugene Caroll nu al voor 300 miljard dollar aan budgetten voor volgend jaar heeft binnengerijfd. "De fundamentele fout van het Witte Huis is dat het militaire de eerste pijler is van ons buitenlands beleid", zegt Caroll, vice-directeur van het Centre for Defense Information in Washington. "Zolang we enkel onze rol van militaire supermacht uitbouwen en duurzame ontwikkeling verwaarlozen, zijn we destructief bezig. We zullen niet alleen de wereld tegen ons in het harnas te jagen, maar ook onszelf de das omdoen."

Maarten Rabaey

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234