Donderdag 02/12/2021

Sabena maakt duikvlucht

Twee jaar geleden maakte het nog winst, vandaag is het een van de meest verlieslatende luchtvaartmaatschappijen in Europa. Sabena zit ondanks een passagiersgroei van 10 procent in een diepe crisis. Het onverwachte ontslag gisteren van de human-resourcesmanager Hilde Burie, terwijl ze een cruciale rol speelde in het sociaal overleg, is er het zoveelste bewijs van.

'Meneer Mueller, ik volg dit bedrijf al méér dan twintig jaar als journalist. Hoe komt het toch dat ik jaar na jaar moet horen dat de maatschappij financiële problemen heeft? Gaat u er ooit in slagen om Sabena rendabel te maken?" Bij zijn eerste persconferentie medio augustus kreeg de nieuwe topman van Sabena, de Duitser Christoph Mueller, die vraag voorgeschoteld van een radiocollega. Enkele minuten eerder heeft hij aangekondigd dat de maatschappij tijdens de eerste jaarhelft 3,3 miljard frank verlies moest boeken. "Goede opmerking", repliceert de koel overkomende Duitser. "Er moet inderdaad iets structureels veranderen bij Sabena." Enkele weken later stelde hij in interviews met buitenlandse kranten - met de Belgische spreekt hij immers niet - dat hij de bestaansredenen ter discussie stelde. Ook al werden zijn woorden achteraf wat afgekoeld om de verbaasde vakbonden te sussen, de toon voor een stormachtige herfst in het Sabena House was meteen gezet. Zonder een structurele verandering stevent Sabena volgend jaar af op méér dan 15 miljard frank verlies. Dit jaar zal ongeveer 7,5 miljard frank verlies geleden worden. En dat terwijl er twee jaar geleden nog champagne werd gedronken omdat Sabena voor het eerst in méér dan 25 jaar winst maakte. Hoe is het zover kunnen komen, vragen de vakbonden en de pilotenorganisatie BeCA zich af. Ook de directie worstelt blijkbaar met de vraag. Luchtvaart is nu eenmaal een cyclische economische activiteit. Na vette jaren volgen er magere. "Maar dat is geen excuus voor Sabena", zegt een lid van de pilotenorganisatie. "Sabena heeft jaar na jaar magere jaren."

Dat de maatschappij té grootse ambities heeft gehad de voorbije jaren, staat vast. "Sabena heeft té veel in één keer willen doen", zegt een insider. "Men heeft de capaciteit spectaculair laten stijgen, tegelijkertijd de hele vloot vernieuwd. Dat kostte veel geld. Dan kwam er nog een fusie tussen de commerciële diensten van Sabena en Swissair. Komt daarbij dan nog de hoge dollarkoers en de spectaculair gestegen kerosineprijs. Dat allemaal samen heeft Sabena in zware financiële moeilijkheden gebracht." Directieleden en bestuurders die we spreken - geen enkele wil met naam in de krant -, zijn zelf erg verrast door de penibele financiële situatie. "We hebben twee jaar geleden, toen we winst maakten, té veel zelfvertrouwen gehad", zegt één van hen. "Iedereen in huis dacht toen dat Sabena genezen was van de chronische ziekte waar het al sinds de jaren zestig aan lijdt. Helaas blijkt vandaag dat het maar een kleine opflakkering was. De bezettingsgraad aan boord van onze vluchten is nog altijd lager dan die bij de concurrenten en de verhouding business/economy die nu op 20/80 ligt, is niet goed. We trekken wel elk jaar spectaculair méér passagiers aan, maar dat zijn dan weinig betalende passagiers. De kosten stijgen sneller dan de inkomsten."

De vakbonden en de piloten hebben een Amerikaans auditbureau, een dochterorganisatie van de Amerikaanse pilotenorganisatie US Alpa ingeschakeld omdat ze de cijfers die de directie gaf maar niet kunnen geloven. Ze hebben de indruk dat Sabena wordt leeggezogen door de Zwitserse aandeelhouder SAir (Swissair). Met tientallen voorbeelden staven ze hun gevoel. "Terwijl vroeger computerprogrammaatjes in onze buitenlandse kantoren door het personeel ter plekke zelf werden geïnstalleerd, moet vandaag steevast de computerdochter Atraxis van Swissair ingeschakeld worden", stelt een piloot vast. "Die rekent de waanzinnigste bedragen aan voor deze service die Sabena voorheen geen frank kostte. We hebben de voorbije jaren vliegtuigen moeten in de vloot nemen die we niet nodig hadden. Zürich eiste dat."

Eind januari zal de doorlichting klaar zijn. Pas als het rapport van US Alpa op tafel ligt, willen de vakbonden gaan onderhandelen over besparingen. De directie vraagt van het personeel in totaal 2,2 miljard frank besparingen. De sociale onderhandelingen die er dus aankomen, zullen alvast zonder Hilde Burie plaatsvinden. De personeelsmanager werd gisteren door topman Mueller bedankt voor bewezen diensten en nam in onderling overleg afscheid. Totaal onverwachts. "Dat maakt ons erg ongerust", zegt de christelijke vakbondsafgevaardigde Inge Vervotte. "Mevrouw Burie kende het bedrijf door en door, ze speelde een cruciale rol in het sociaal overleg. We zijn zeer bezorgd. Het duurt maanden vooraleer een opvolger ingewerkt zal zijn."

Zélf gaat de directie managementsmaatregelen nemen die in totaal moeten leiden tot 12,2 miljard frank kostenreducties. Het schrappen van niet-rendabele lijnen en het bevriezen van de capaciteitsgroei zijn de eerste besparingsvormen. De vluchten naar Newark (New Jersey) en Johannesburg worden medio januari stopgezet. Op Johannesburg blijkt Sabena dit jaar ongeveer 1 miljard frank te hebben verloren. "We slaagden er maar niet in om voor deze lijn een goed betalende passagiersmix aan te trekken", zo luidt het excuus. En dat klinkt zwak. Partner Swissair is immers al een tijdje aandeelhouder in South African Airways en exploiteert alle verbindingen tussen Zwitserland en Zuid-Afrika samen met South African. Sabena heeft de vluchten naar Zuid-Afrika nooit samen met South African verzorgd. Nochtans zou een samenwerking zeker het verlies hebben kunnen verkleinen. Op de vraag waarom die samenwerking er nooit is gekomen, kon niemand ons het antwoord geven. De piloten en de vakbonden halen in het communiqué dat ze gisteravond verspreidden, uit naar de stopzetting. Inge Vervotte: "We denken dat Sabena het slachtoffer is van een afspraak tussen South African en Swissair. Bovendien tolereren we niet dat deze lijn wordt opgedoekt nog vooraleer de doorlichting die we hebben aangevraagd, klaar is."

Met het schrappen van Newark en Johannesburg wordt Sabena ook genoodzaakt om een oplossing te zoeken voor de twee langeafstandsvliegtuigen die beide routes verzorgden. Sinds mei staan er trouwens al twee dergelijke toestellen aan de grond omdat ermee vliegen méér kost. Er dreigen dus met de stopzetting van de twee vluchten in januari vier toestellen in de hangars terecht te komen. Eén toestel dat niet vliegt, kost de maatschappij al snel een miljoen per dag. Geconfronteerd met vragen repliceert Sabena dat er binnen de Swissair-groep naar oplossingen wordt gezocht voor deze toestellen. Die zoektocht sleept nu al bijna een half jaar aan. De factuur loopt op. Een oplossing wordt ook gezocht voor twee langeafstandsvliegtuigen MD 11, die Sabena nog tot en met 2003 huurt van City Bird. Dat terwijl eigen vliegtuigen aan de grond staan.

Andere managementsmaatregelen die worden bestudeerd, zijn onder meer de verkoop van activa. Er werd onlangs een waardebepaling gemaakt van het dochterbedrijf dat maaltijden bereidt, Sabena Catering. Bedoeling is om Sabena Catering aan Swissair te verkopen.

Maar managementsmaatregelen en personeelsbesparingen zullen niet volstaan om Sabena er opnieuw bovenop te krijgen. Het staat buiten kijf dat een herkapitalisering zich opdringt. De cashflowpositie en het eigen vermogen van Sabena is immers de voorbije maanden zo geslonken dat de financiële toestand in het voorjaar kritiek wordt. Het eigen vermogen zou nu al tot minder dan 5 procent gezakt zijn. Op het kabinet van de bevoegde minister van Overheidsbedrijven Rik Daems - Sabena is tot nader order nog van de overheid - bestudeert men een kapitaalverhoging. Er wordt ook gedacht aan bijkomende leningen en aan de verkoop van activa. "Wellicht zal de minister in januari of februari een combinatie van kapitaalverhoging en of lening en een afstoting van activiteiten bekendmaken", zegt een insider. Méér doen kan Daems niet. De Europese commissaris voor het Concurrentiebeleid zou enkele staatssubsidie onmiddellijk verbieden wegens oneerlijke concurrentie.

De problemen van Sabena zijn niet de enige waarmee de moederholding van Swissair, SAir, te kampen heeft. SAir bezit vandaag 49 procent van de Sabena-aandelen. In de lente van dit jaar kwam SAir met de Belgische regering overeen dat deze participatie wordt opgetrokken tot 85 procent. De hele operatie gebeurt via een aandelenruil. De Belgische staat ruilt daarbij Sabena-aandelen in voor aandelen van het beursgenoteerde SAir. Aanvankelijk was het de bedoeling dat SAir begin volgend jaar de meerderheid in Sabena zou verwerven. Maar volgens onze laatste informatie zou dat pas in november of zelfs december 2001 kunnen gebeuren. De Europese lidstaten moeten eerst allemaal een bilateraal luchtvaartakkoord ratificeren tussen de EU en Zwitserland. Zonder deze ratificatie verliest Sabena zijn Europees statuut. Nog maar drie lidstaten hebben geratificeerd.

Of de Belgische staat blij mag zijn met de aandelen SAir die het in de loop van volgend jaar verwerft, is zeer de vraag. Het beursgenoteerde SAir beleeft zélf zware tijden. Volgens de krant SonntagsZeitung stevent de holding volgend jaar af op een verlies van 300 miljoen Zwitserse frank ofte 179 miljoen dollar wegens de zware verliezen van Swissair en Sabena. SAir gaat nu proberen door de verkoop van eigendommen 400 miljoen Zwitserse frank te verdienen. Door de tegenvallende cijfers is de druk op SAir topman Philippe Brugisser de voorbije weken flink toegenomen. Verschillende leden van de raad van bestuur haalden in de Zwitserse kranten uit naar het beleid van de bikkelharde Zwitser. Dat beleid van Brugisser wijkt flink af van dat wat andere grote Europese luchtvaartmaatschappijen zoals Lufthansa, Air France, British Airways, Iberia... doen. Terwijl deze maatschappijen zich allemaal hebben aangesloten bij een mondiale samenwerkingsvorm en zich daarom alliëren met grote en gereputeerde luchtvaartmaatschappijen uit de voornaamste continenten, zweert Brugisser bij een zuiver Europees samenwerkingsverband. Om het verband uit te bouwen, laat hij SAir in verschillende Europese maatschappijen participeren.

Totnogtoe heeft deze politiek SAir nog niet veel opgebracht. Sabena doet het, zoals hierboven beschreven, slecht. De Franse maatschappijen AOM, Air Liberté en Air Littoral waarin SAir participeert, worden momenteel grondig geherstructureerd en zijn nog altijd verlieslatend. Het Portugese TAP, waarin SAir binnenkort een participatie van 34 procent neemt, boekte vorig jaar 100 miljoen euro verlies en moet wegens de kritieke cashflowpositie gaan lenen om haar personeel te kunnen uitbetalen.

Een magere troost dus voor Sabena dat het niet de enige maatschappij is die het momenteel moeilijk heeft. Ook de broertjes en zusjes binnen de SAir-groep beleven harde tijden. Net als alle andere Belgische luchtvaartmaatschappijen trouwens. Met uitzondering van de Antwerpse maatschappij VLM zullen ze allemaal met rode cijfers afsluiten.

'Sabena heeft té veel in één keer willen doen, men heeft de capaciteit spectaculair laten stijgen en de hele vloot vernieuwd'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234