Donderdag 18/08/2022

AchtergrondBuitenland

Rwanda maakt zich sterk: asielzoekers uit het VK blijven welkom. Waarom eigenlijk?

De Boeing 767 die de asielzoekers moest overvliegen is uiteindelijk niet vertrokken van Boscombe Down Air Base in Wiltshire. Beeld Getty Images
De Boeing 767 die de asielzoekers moest overvliegen is uiteindelijk niet vertrokken van Boscombe Down Air Base in Wiltshire.Beeld Getty Images

De Britse regering zegt teleurgesteld te zijn omdat de geplande vlucht met asielzoekers naar Rwanda op het laatste nippertje niet doorging. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens had daar een stokje voor gestoken, maar zowel Londen als de Rwandese regering zegt door te willen gaan met het plan. Wat krijgt Rwanda terug voor deze hulp? En wat staat de asielzoekers daar te wachten?

Mark Schenkel

Waarom wil Rwanda asielzoekers uit Groot-Brittannië overnemen?

Omdat we willen helpen, zo verklaarde president Paul Kagame (64) in april, kort na de aankondiging van de asielzoekersdeal met de regering van premier Boris Johnson. Asielzoekers die het ‘slachtoffer’ zijn van mensensmokkelaars, kunnen in Rwanda een waardig heenkomen vinden. Bovendien helpt Rwanda zijn ‘partner’ Groot-Brittannië uit de brand, aldus Kagame.

Kagame deed zijn uitspraken tijdens een diner met buitenlandse diplomaten. Hij verwees uitdrukkelijk naar een afspraak die Rwanda reeds in 2018 maakte met VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Deze afspraak laat volgens Kagame goed zien dat Rwanda meehelpt bij het oplossen van internationale vraagstukken omtrent migratie en asiel.

Op grond van die afspraak met de UNHCR zijn de afgelopen jaren meer dan duizend asielzoekers uit Afrika en het Midden-Oosten vanuit Libië naar Rwanda overgevlogen. Daar werden ze ondergebracht in een speciaal ‘transitiecentrum’ op ruim vijftig kilometer van de hoofdstad, Kigali. Een meerderheid zou inmiddels zijn geherhuisvest in landen als Canada of Zweden.

Deze asielzoekers waren grotendeels vrijwillig vertrokken uit Libië, waar ze in onmenselijke omstandigheden hadden verkeerd tijdens hun gehoopte doortocht naar Europa. Dat is een groot verschil met de asielzoekers uit Groot-Brittannië. Die gaan helemaal niet vrijwillig naar Rwanda. De UNHCR is dan ook fel gekant tegen de nieuwe asielafspraak.

Heeft president Kagame meer motieven?

Daar lijkt het wel op. Rwanda-waarnemers gaan ervan uit dat Kagame in de gunst probeert te komen van machtige, westerse landen. Volgens een gangbare analyse verwacht Kagame, in ruil voor zijn rol als onderaannemer bij lastige klussen, dat de internationale gemeenschap een deel van haar kritiek op Rwanda’s binnenlandse repressie inslikt.

Die repressie gaat ver: de politieke oppositie is vrijwel monddood gemaakt, de pers loopt aan de leiband en resterende opposanten ‘verdwijnen’ met enige regelmaat. Tegenstanders van Kagame zijn ook in het buitenland niet altijd veilig. In zeven jaar tijd zijn in zeven landen – variërend van Duitsland tot de Verenigde Arabische Emiraten – Rwandezen opgejaagd en aangevallen, zo rapporteerde de organisatie Freedom House vorig jaar. Het vormt allemaal een ernstige smet op het blazoen van Kagame, die door veel mensen juist is geprezen als de ex-rebellenleider die, na de genocide van 1994, gestalte gaf aan de wederopbouw van Rwanda.

Tegen deze achtergrond toont Kagame zich graag bereid om het Westen ter wille te zijn. In de door geweld geplaagde Centraal-Afrikaanse Republiek levert Rwanda bijvoorbeeld de meeste blauwhelmen voor de VN-missie Minusca. In Mozambique kwam Rwanda vorig jaar voor Franse belangen in actie: Rwandese troepen joegen jihadistische strijders weg bij een mega-gasproject van Total, de energiereus uit Frankrijk. Vorig jaar ging Rwanda bovendien in op een verzoek van de VS om een groep Afghaanse schoolmeisjes op te nemen nadat de taliban Kaboel hadden overgenomen. “Naar het Westen toe probeert Rwanda zich onmisbaar te maken”, aldus Rwanda-waarnemer Kris Berwouts in het tijdschrift MO.

Meubilair voor de Hallmark Residences in Kigali, een van de locaties waar de asielzoekers die Groot-Brittannië naar Rwanda stuurt waarschijnlijk terechtkomen.  Beeld AP
Meubilair voor de Hallmark Residences in Kigali, een van de locaties waar de asielzoekers die Groot-Brittannië naar Rwanda stuurt waarschijnlijk terechtkomen.Beeld AP

Waar zouden de ‘Britse’ asielzoekers terechtkomen?

In eerste instantie in hotels en bungalows in Kigali, zo heeft de Rwandese regering laten weten. De Rwandese hoofdstad staat bekend om zijn orde: plastic tasjes zijn verboden, brommerrijders dragen verplicht een helm en geluidsoverlast is uit den boze. Een heel andere omgeving dus dan de ‘traditionele’ opvangkampen van Rwanda, waar meer dan 125.000 vluchtelingen uit buurlanden als Burundi en Congo bivakkeren.

De eerste groep asielzoekers uit Groot-Brittannië zou volgens Rwandese media mogelijk ondergebracht worden in een hostel met de naam Hope, dat in 2014 werd geopend speciaal voor Rwandese studenten die sinds de genocide van 1994 wees zijn. De locatie, die in april door de Britse minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel werd geïnspecteerd, heeft reeds controverse veroorzaakt. Volgens Britse mediaberichten zouden Rwandese genocide-wezen plaats moeten maken voor de asielzoekers.

De rekening wordt betaald door de Britse belastingbetaler; de regering van Boris Johnson heeft alvast ruim 140 miljoen euro opzijgezet. De bedoeling is dat Rwanda met dat geld ook andere voorzieningen regelt, zoals bijvoorbeeld (beroeps)onderwijs.

Voor zowel Rwanda als Groot-Brittannië kan het overigens nog een hele klus worden om met alle internationale media-aandacht om te gaan. Beide landen is er veel aan gelegen hun asielproject er zo keurig mogelijk te laten uitzien. Zo heeft Rwanda bijvoorbeeld beloofd dat de asielzoekers niet worden ‘opgesloten’ in hun nieuwe onderkomens. Tegelijkertijd zijn buitenlandse journalisten niet welkom bij de aankomst van de asielzoekers, noch mogen ze hen opzoeken in hun nieuwe accomodatie, omwille van de ‘waardigheid’ en ‘privacy’ van de nieuwkomers.

Wat gebeurt er op langere termijn met de asielzoekers?

Dat is de grote vraag. Met hun asielsamenwerking begeven Rwanda en Groot-Brittannië zich in menig opzicht op onbekend terrein. Duidelijk is wel dat ‘Britse’ asielzoekers die in Rwanda officieel de vluchtelingenstatus krijgen, niet alsnog in Groot-Brittannië terechtkunnen. De reis naar Rwanda is nadrukkelijk een enkeltje, een punt van felle kritiek van mensenrechtenorganisaties die stellen dat Londen hiermee asielregels aan zijn laars lapt.

Wie in Rwanda de vluchtelingenstatus krijgt, mag in principe gaan en staan waar hij of zij wil. Erkende vluchtelingen mogen ook werken, al heeft Rwanda een zeer bescheiden economie. Zo’n driekwart van de circa 13 miljoen inwoners leeft van zelfvoorzienende akkerbouw en bijna de helft van de inwoners van ‘het land van duizend heuvels’ leeft in diepe armoede.

De aanvraagprocedure voor de vluchtelingenstatus duurt officieel 45 dagen, maar kan in de praktijk ‘een tot twee jaar’ in beslag nemen, aldus de UNHCR. Wordt een asielaanvraag geweigerd, dan kan er volgens de wet bezwaar worden aangetekend. Mislukt een bezwaarprocedure, dan resteert de bekende vraag voor asielzoekers: ‘vrijwillig’ vertrekken – bijvoorbeeld naar een buurland van Rwanda – of blijven en het informele circuit opzoeken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234