Zondag 17/11/2019

Achtergrond

Ruw wordt de regelmaat, met dank aan de politiek

► Youssef Kobo ligt onder vuur wegens zijn (vroegere) gedrag op sociale media. Hij blijkt zeker niet de enige in de politieke wereld die harde woorden gebruikt op Twitter en co. Beeld Diego Franssens

Drukken politici zich tegenwoordig echt minder fijnbesnaard uit dan vroeger? Of lijkt dat alleen zo in de riolen van Twitter? Nee, zeggen zelfs de hoofdredacteurs van Van Dale: onze taal verruwt wel degelijk. En politici dragen daarin verantwoordelijkheid.

"We moeten ons afzetten van deze uit teflon en beton opgetrokken gevoelloze karikaturen." Grover werd het niet in de mail die Ingrid Lieten ondertussen al vijfenhalf jaar geleden per ongeluk naar al haar collega's in de Vlaamse regering stuurde. Voor wie het vergeten was: die uit teflon en beton opgetrokken gevoellozen, dat waren precies die regeringscollega's van CD&V en N-VA. Precies daarom veroorzaakte de quote natuurlijk ook zo'n rel.

Nu, vijf jaar later kunnen we alleen meewarig lachen over de woordkeuze. Teflon en beton. Was het dat maar? Ondertussen zijn we wel een ander taalgebruik gewoon van onze politici. Staatssecretaris Theo Francken (N-VA) die viroloog Marc Van Ranst uitmaakt voor "zieke mens", bijvoorbeeld. Zijn partijgenoot Louis Ide, die na de moord van een IS-aanhanger op een Franse priester aan CD&V-voorzitter Wouter Beke de weinig subtiele boodschap: "Wir schaffen das #merkel" tweette. Of wat gedacht van Annick De Ridder, ook al N-VA. Na Charlie Hebdo stuurde ze dit de wereld in: "Hoop dat ze de lijken van de daders zo 'verwerken' dat komaf gemaakt wordt met de utopie van martelaarschap en bijhorende maagden voor overblijvende gekken." Onlangs noemde ze burgers die IS verheerlijken "rotzakken" om wie ze geen traan zal laten wanneer ze "geneutraliseerd zouden worden". Ranzig, oordeelde Beke onmiddellijk.

Trump

Zijn discipel Youssef Kobo, tot eergisteren nog kabinetsmedewerker van Brussels staatssecretaris Bianca Debaets, vloog de afgelopen jaren nochtans ook meermaals uit de bocht. Veel van die tweets dateren van voor zijn CD&V-tijd, toch is Kobo een uitzondering in het rijtje: politici die zich onfatsoenlijk uitdrukken blijken er veel vaker wel dan niet rechtse overtuigingen op na te houden. Of kent u veel sp.a-mandatarissen of groene parlementairen die zich zo te buiten gaan?

Voor gewezen communicatieadviseur Noël Slangen is dat hoegenaamd geen nieuwe vaststelling. "Om te beginnen zijn rechtse politici vaak populistischer. Zij hebben meer de mentaliteit: wij tegen de wereld, ze hebben een zeker inherent vechtgehalte." Het oppervoorbeeld daarvan is uiteraard Donald Trump. Vuilgebekter vind je ze niet, extreem succesvol is hij wel. "Trump bewijst dat de aanpak werkt. Toch zeker de helft van zijn succes is daardoor te verklaren", meent de ex-spindoctor van onder meer Guy Verhofstadt (Open Vld) en Jean-Luc Dehaene (CD&V). 

Het is een reden waarom N-VA zijn parlementairen en medewerkers als Michaël Devoldere (van Ben Weyts) rustig laat begaan: bij een bepaald publiek slaat dat geweldig goed aan. "Met zulke tweets scoren ze bij een stuk van het electoraat. Het deel van het N-VA-publiek dat zich daar niet in kan vinden, identificeert zich dan wel met een andere, gematigdere kandidaat. De kiezer pikt zijn favoriete evenbeeld uit het mandje. Maar dat werkt alleen voor N-VA zo. Ideologische partijen, zoals sp.a, Open Vld, CD&V maar ook Groen, worden door de kiezer veel meer als een collectief gezien en kunnen zich zulke uitschuivers niet permitteren. Bij hen straalt dat af op de hele partij en is dat veel schadelijker."

Tot daar de electorale overwegingen. Speelt het medium dan helemaal geen rol? Natuurlijk wel. De steile opmars van Twitter de afgelopen vijf jaar deed het opbod aan meningen exploderen. Choqueren is niet enkel meer het voorrecht van Jean-Marie Dedecker en Filip Dewinter. Ook wie vroeger nauwelijks of nooit gehoord werd in de traditionele media, krijgt nu een podium dat enkel begrensd is door 140 tekens. Wat de fijnzinnigheid niet altijd bevordert.

En toch is het niet alleen de megafoon van Twitter die ons van teflon en beton tot rotzakken en zieke mensen gebracht heeft. In 2012 waarschuwde Ton den Boon, hoofdredacteur van Van Dale, al voor de verruwing van het taalgebruik in een gesprek met Trouw. "Ook mensen met een representatieve functie maken zich schuldig aan onparlementair taalgebruik. We zeggen weleens dat de maatschappij verhuftert, maar we zien die verhuftering vooral in de taal van sommige politici."

Het punt is, zegt Den Boon, dat woorden als pakweg 'kopvod' zo gekleurd zijn, dat ze niet bijdragen aan sociale cohesie. "Juist politici zouden het hoofd koel moeten houden en problemen op een neutrale manier moeten benoemen."

'Neuken'

Nederland liep weliswaar op kop, geholpen door websites als Geenstijl.nl. Maar Vlaanderen is de afgelopen jaren onmiskenbaar dezelfde weg opgegaan, beaamt Ruud Hendrickx, taaladviseur van de VRT en de Vlaamse evenknie van Den Boon bij Van Dale. "De taal is niet veranderd, de woorden bestonden allemaal al, maar ze worden nu gehanteerd door mensen van wie en in situaties waarin je dat niet zou verwachten. Politici hebben zich de taal van het volk aangemeten om goodwill te creëren, ze zeggen zo: ik hoor bij jullie."

Die evolutie van ons taalgebruik heeft niet alleen invloed op onze omgangsvormen, maar uiteindelijk zal dat ook te merken zijn aan onze taal, zegt Hendrickx. "Het zet een devaluatie van woorden in gang. Om hetzelfde effect te beogen, zal je in het vervolg andere woorden moeten gebruiken die nog zwaarder wegen. We hebben dat bijvoorbeeld gezien met 'neuken'. Vroeger was het absoluut not done om dat uit te spreken, ondertussen heeft zich dat - zeker in Nederland - in ons dagelijks taalgebruik genesteld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234