Dinsdag 25/06/2019

In memoriam

Ruud Lubbers: icoon in Nederland, stuntel daarbuiten

Lubbers en zijn vrouw Ria op de verkiezingsavond van 1986. Hij was premier tussen 1982 en 1994. Beeld ANP

Hoewel zijn internationale carrière nooit van de grond kwam, speelde hij 21 jaar een hoofdrol in de Nederlandse politiek. Oud-premier Ruud Lubbers (CDA) overleed gisteren op 78-jarige leeftijd.

Ruud Lubbers was twaalf jaar minister-president in Nederland, tussen 1982 en 1994. Hij leidde drie kabinetten, zowel met de VVD als de PvdA. Hij stond dan ook bekend als een 'loodgieter' die de ideologie makkelijk oversteeg. In die zin was hij vergelijkbaar met Jean-Luc Dehaene in ons land.

"Hij is de personificatie van het compromis", weet partijgenoot Elco Brinckman (CDA). Maarten Schakel, een andere christendemocraat: "Geef Lubbers een probleem en hij komt met dertien oplossingen."

Ruud Lubbers in 2013. Beeld ANP

No-nonsense, zo werd zijn benadering altijd gezien. Hard bezuinigen, maar toch niet met het imago van een houwdegen. Eerder een wikkende en wegende bestuurder die laat zien dat je ondertussen ook nog wel een tikkeltje progressief kunt zijn. Ruud Lubbers was een manager in de politiek. "Ik heb Nederland saaier gemaakt", zei hij zelf.

Ondanks zijn Kennedy-achtige look was Lubbers nogal koel en afstandelijk. In de jaren 80 en 90 trotseerde hij massaal verzet: van stakende ambtenaren tot demonstranten tegen nieuwe kernwapens. Tegelijk koesterde hij een niet te stillen honger naar klussen die geklaard moesten worden.

In die gretigheid beschouwde hij zelfs eten als een bijkomstigheid. "Toen ik honger had, gaf hij mij de helft van zijn koude tosti", herinnert zijn woordvoerder Jan Schinkelshoek zich nog.

Toenmalig Belgisch premier Jean-Luc Dehaene met zijn Nederlandse collega, in 1994. Beeld Belga

Na zijn premierschap in Nederland ging het bergaf met Lubbers. De door hem begeerde internationale carrière werd immers een groot fiasco.

Zo claimde Lubbers in 1993 het voorzitterschap van de Europese Commissie. Hij meende dat het hem toekwam, na zoveel jaren van beschikbaarheid op internationaal niveau. Maar hij had zich na de val van de Muur in 1989 nogal gereserveerd uitgelaten over de Duitse hereniging. "Uitgesproken kil", luidde de correctie van bondskanselier Kohl. Lubbers werd gepasseerd.

Nederlands oud-premier Dries van Agt zegt daarover: "Ruud is zo onverstandig geweest zich kritisch uit te laten. Dat heeft Kohl hem kwalijk genomen. Dat is die olifant met nimmer falend geheugen nooit vergeten." Wat Lubbers ook parten is gaan spelen, is dat hij geen oog had voor de anderen. Hij geloofde heilig in de goede zaak, maar in de allereerste plaats in zijn eigen visie daarop. Het was een vorm van blindheid.

Die blindheid is ook de reden waarom het vervolgens ook bij de NAVO misliep. Lubbers was door de regering-Kok voorgedragen voor de functie van secretaris-generaal. Engeland, Frankrijk, Duitsland steunden allemaal zijn kandidatuur. Maar de Amerikanen voerden een paar gesprekken met de oud-premier en waren faliekant tegen. Lubbers: "Ik had opvattingen. Zij hadden moeite met iemand met opvattingen."

In opspraak

In 2001 vroeg Kofi Annan, toen secretaris-generaal van de VN, aan Lubbers om topman te worden van de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie. Hij stortte zich erop alsof het zijn eerste baan was. Maar in het voorjaar van 2004 kwam hij in opspraak. Hij zou een lid van zijn staf hebben aangerand. Volgens The New York Times zou hij aan het eind van een vergadering zijn onderlichaam tegen haar achterwerk hebben aangedrukt. De vrouw had een klacht ingediend.

Aanvankelijk leek de rel op een sisser af te lopen. Er was geen hard bewijs, Kofi Annan was akkoord met een reprimande. Maar in 2005 laaide de zaak weer op, 'de dynamiek van de kwestie' ging zijn tol eisen. Lubbers moest weg.

De Nederlandse politicus probeerde zich in extremis nog te verdedigen op een persconferentie in New York. Maar in zijn betoog versterkte hij zelf de spiraal van de ondergang. Het was pijnlijk om te zien: een topfunctionaris van de VN die in wanhoop een mannelijke verslaggever vroeg zich beschikbaar te stellen, zodat hij kon voordoen hoe onschuldig de gewraakte aanraking was geweest.

Toen de verslaggever terughoudendheid toonde, zei Lubbers: "U bent toch niet bang voor mij?"

Nelson Mandela bezoekt Ruud Lubbers in 1994. Beeld Belga
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden