Woensdag 08/12/2021

Rutte I zoekt balans met ‘Gekke Geert’

Vandaag wordt het Nederlandse minderheidskabinet van de liberale VVD en het christendemocratische CDA voorgesteld. Premier Mark Rutte (VVD) wacht de uitdaging om zijn ploeg te laten besturen zonder dat gedoogpartner Geert Wilders vanop de oppositiebank verdeelt en heerst. Vanuit dat besef gaf hij Wilders op zijn domein alvast een uitdager die ‘liever bindt dan polariseert’, minister van Migratie en Asiel Gerd Leers (CDA).

Wilders mocht zich tijdens de regeringssamenstelling nog als ‘kingmaker’ opstellen door zijn fiat te geven aan de bewindslui die het beleid uit het gedoogakkoord uitvoeren. Toch maakte de ploeg van premier Rutte al duidelijk dat zij de toon zet. Een overzicht van de spitsen.

Mark Rutte (VVD), minister-president

Mark Rutte (43) wordt de eerste liberale premier van Nederland sinds Pieter Cort van der Linden (1913-1918), en de eerste premier van zijn conservatief-liberale VVD waarvan hij sinds 2006 politiek leider is.

Rutte neemt een berekende gok door een minderheidskabinet te vormen met het CDA, dat bij de meest recente verkiezingen door de kiezer werd afgestraft. Maar het meest omstreden is de ‘gedoogsteun’ die hij vanuit de oppositie zal krijgen van de PVV, de partij van Geert Wilders. In ruil voor diens steun aan een besparingsoperatie van 18 miljard euro in de openbare sector werd het regeer- en gedoogakkoord deels op maat van Wilders geschreven. Met name op vlak van immigratie, veiligheid, ouderenzorg en financiën kreeg de PVV-leider flink in de pap te brokken. Op Wilders aangeven wordt de immigratie uit niet-westerse landen zoveel mogelijk teruggedrongen, met uitzondering van hooggeschoolde kennismigranten. Ook zullen migranten sneller kunnen worden uitgewezen.

Toch wordt de soep wellicht niet zo heet gegeten als ze wordt opgediend. Rutte maakte van bij het begin duidelijk dat zijn kabinet de islam blijft beschouwen als een religie, in tegenstelling tot Wilders die spreekt van een ‘totalitaire ideologie’. Enkele passages van de migratiebepalingen kunnen wellicht nooit uitgevoerd worden omdat EU-richtlijnen moeten worden aangepast. Maar vooral door de samenstelling van zijn bewindsploeg toont Rutte zich een meesterstrateeg. Hij brengt op de moeilijkste ministeries, immigratie en asiel, en binnenlandse zaken (integratie) tegenover Wilders enkele CDA’ers in stelling die Wilders verbaal en in het beleid op zijn plaats kunnen zetten. En als ze daar niet in slagen kan zijn VVD rust brengen. Door een team of rivals binnen de meerderheid te laten opereren ontneemt hij de oppositie bovendien munitie.

Maxime Verhagen (CDA), vice-premier, Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

De voormalige fractieleider van het CDA kende tijdens de formatie de moeilijkste weken uit zijn carrière. Zijn partij dreigde te scheuren over de vraag of samenwerking met de PVV te verzoenen viel met de rechtsstaat en de grondbeginselen van de christendemocratie. Na een emotioneel ledencongres kreeg hij vorige week toch groen licht, wat hem versterkte in zijn rol als opvolger van Jan Peter Balkenende die gisteren werd uitgezwaaid op het Haagse binnenhof.

In zijn nieuwe rol als vice-premier zal hij samen met Rutte de saneringen in de openbare sector moeten begeleiden. Zijn ministerportefeuille noemt de ex-minister van Buitenlandse zaken een “buitengewone uitdaging om de Nederlandse werkgelegenheid in de toekomst veilig te stellen”, want “zeventig procent van onze inkomsten verdienen we over de grens, met export”.

Gerd Leers (CDA), Immigratie en Asielzaken

Met de aanstelling van de pragmatische christendemocraat Gerd Leers die liever spreekt van ‘binden’ dan ‘polariseren’ gaf Rutte een duidelijk signaal aan Wilders. De ex-burgemeester van Maastricht noemde de PVV’er ooit nog “de vleesgeworden voorman van alle ordinaire vuilspuiers op internet”. Daarom stuurde Rutte, voor hij hem maandag voordroeg als minister, Leers vorige donderdag eerst langs bij Wilders voor een gesprek “om de lucht te klaren”. Dat berichtte NRC Handelsblad gisteren. Als onderdeel van het gedoogakkoord moest de PVV-leider hem immers ‘goedkeuren’.

Leers zei aan de NOS te beseffen dat hem een “ontzettend moeilijke klus” wacht op wat Nederlandse commentatoren een hoofdpijnportefeuille noemen. “Het is een functie met hoofdzakelijk hartpijn”, zei Leers hierover. “De vraag is hoe we mekaar kunnen vinden om te voorkomen dat een land bezwijkt, dat polarisatie zo toeneemt dat mensen met ruggen tegen elkaar staan? Daar maak ik me echt zorgen over. Daarom ben ik ook op zoek naar een ander verhaal, een positievere boodschap die mensen eerder bindt dan mensen tegen elkaar doet opstaan.” Leers maakt zich sterk dat hij ook Wilders daarin kan meekrijgen. “Ik denk dat het hem om het resultaat gaat en dat hij wel degelijk voor het binden is mits er maar heldere afspraken worden gemaakt waar je mensen aan bindt.” Overigens kaapt Leers met ‘binden’ het credo van oppositieleider Job Cohen (PvdA).

In een pamflet uit 2007 schreef Leers overigens dat de media de ideeën van Wilders niet moesten negeren, maar ook niet altijd al te serieus moesten nemen: “Absurde, buitenproportionele ideeën moeten vooral ook af en toe met humor en relativering worden begroet. Maak eens een rubriek met de Wildste Wilders Waanzin van de Week. Of een Gekke Geert Gazet.”

Leers maakte naam door als burgemeester van Maastricht (2002-2010) te pleiten voor legalisering van softdrugs. Tegelijk trad hij hard op tegen softdrugsgebruikers die de wet niet respecteerden, omdat zijn gemeente veel overlast kende door softdrugstoerisme uit België en andere buurlanden. Ook nam hij soms onpopulaire maatregelen tegen woonwagenbewoners.

Uri Rosenthal (VVD), Buitenlandse Zaken

“Buitenland is vandaag binnenland, en binnenland is vandaag buitenland. Die zaken zijn met elkaar verstrengeld.” Met deze woorden kondigde voormalig informateur Uri Rosenthal (65) aan dat hij de Nederlandse belangen in de wereld gaat verdedigen, maar Nederland ook een spiegel van de geglobaliseerde wereld wil voorhouden. De hamvraag voor de voormalige hoogleraar bestuurskunde van de Universiteit Leiden is hoe hij het Nederlandse gedoogakkoord met een islamofobe partij in moslimlanden zal uitleggen. “Dat zal ik gepast doen en daar waar nodig antwoorden geven op gestelde vragen”, ontweek hij de heikele vraag. “Ik ben een man van reflectie, maar besef dat je als buitenlandminister in een kabinet met Rutte handelend moet optreden.”

Piet Hein Donner (CDA), Binnenlandse Zaken

Voormalig minister van Justitie (2002-2006) en Sociale zaken (2006-2010) Donner zal zich op binnenlandse zaken over integratie moeten buigen. Inburgering neemt een belangrijke plaats in in het regeerakkoord. “Dit aspect niet bij immigratie en asiel plaatsen is een bewuste keuze”, zei hij. “Het moet op natuurlijke wijze samengevoegd worden met binnenlands bestuur, vooral op vlak van gemeenten. Integratie heeft voor een heel groot gedeelte betrekking op Nederlanders, dus ook op personen die niet primair onder de immigratie vallen.”

Ivo Opstelten (VVD), Veiligheid en Justitie

Opstelten (66) was formateur voor deze kabinetsformatie. De vroegere burgemeester van Rotterdam en Utrecht krijgt met het nieuwe departement veiligheid en justitie vooral bevoegdheid over de politiehervorming. Nederland krijgt een nationale politie.

Hans Hillen (CDA), Defensie

Na de terugtrekking van de Nederlandse troepen uit Uruzgan, wat leidde tot de val van het vorige kabinet, zal de voormalige senator en journalist Hans Hillen (63) zich de komende vier jaar vooral moeten concentreren op de geplande bezuinigingen van 650 miljoen euro in het leger. Maar Hillen, een vertrouweling van gewezen NAVO-secretaris-generaal Jaap De Hoop Scheffer, gaf al te kennen dat aan de NAVO-taken niet getornd zal worden.

De grote vraag is of Nederland onder Rutte I zal ingaan op de vraag van de NAVO om militairen te leveren die het Afghaanse leger moeten opleiden. In die context kan het tot een aanvaring komen met de PVV van Wilders, die op papier tegen buitenlandmissies is. “Het is de kunst van politiek om daar mee om te gaan. We moeten dat zo doen dat we met elkaar verdergaan zonder elkaar de keel af te snijden. Nederland kent een traditie van polderen, geen revolutie. Laat ons maar daarmee doorgaan.” Na de ingewikkelde verkiezingsuitslag vindt Hillen dat “zowel samenleving als politiek tot rust moeten komen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234